Persfotografie van binnenuit: een fotograaf, een chef beeldredactie en een fotoagentschap over beeldkeuze, vaardigheden en de toekomst.
Persfotografie: we komen er elke dag mee in aanraking. Of het nu online of in een geprinte versie is; foto’s zijn onlosmakelijk verbonden met het nieuws. Kranten, magazines en nieuwswebsites rekenen op sterke beelden om je mee te nemen in hun verhaal. Het is een stiel apart, persfotograaf. We lichten een tipje van de sluier op over hoe fotografen en kranten werken.
We steken voor dit artikel ons licht op bij fotograaf Kristof Vadino, bij de chef beeldredactie van De Standaard Karen Wyckmans en bij de oprichter van het unieke fotoagentschap ID/, Lieven van Assche.
Kristof Vadino is een documentair fotograaf en een persfotograaf met een hoop awards op zijn naam. Na zijn studies communicatiewetenschappen en daarna fotografie aan St-Lucas begon hij eerst als assistent voor een mode- en reclamefotograaf. Hij keek heel kritisch naar persfotografie omdat hij veel van wat verschijnt niet goed genoeg vindt. Maar hij geraakte wel geïnspireerd door grote namen als Garry Winogrand en Robert Frank, die een brede (en andere) blik op de wereld hadden. Hij rolde in de documentaire fotografie door een opdracht voor de EU die hij op een sociologisch-antropologische manier aanpakte. Het resultaat was iets anders dan verwacht, en dat gaf een meerwaarde. Kristof klopte er mee aan bij De Standaard en die publiceerden zijn reeks. Er begon een voorzichtige samenwerking die intussen is uitgemond in een stevige relatie. Na enkele jaren bedient Kristof heel veel verschillende media, ngo’s, bedrijven en een fotoagentschap.
Die samenwerking verloopt op twee verschillende manieren. Ofwel brengt hij zelf een idee, een verhaal of een compleet afgewerkte reeks foto’s naar één of meerdere van zijn klanten die het mogelijk willen publiceren. Dat gaat dan over langlopende projecten die Kristof uit eigen interesse kiest en waar hij eerst zelf geld, tijd en energie in steekt. Die looptijd kan gaan van enkele weken tot enkele jaren. Als documentair fotograaf geniet deze manier van werken zijn voorkeur. “Het is een creatieve uitlaatklep.” Jammer genoeg is de markt voor deze verhalen veel kleiner en is het (financiële) risico voor de fotograaf veel groter.
De reguliere manier van samenwerken met kranten is pure persfotografie: de krant belt met een opdracht en je vertrekt. Soms is dat alleen, soms samen met een journalist. Het resultaat moet er al na enkele uren zijn.
Het gebeurt dat Kristof een opdracht krijgt van een ngo. Dat is dan een mooie uitdaging: het is het midden tussen zekerheid van betaling én een interessant verhaal. Helaas zijn de budgetten van de ngo’s voor fotografie en marketing de laatste jaren gedaald. Veel ngo’s kiezen er ook meer en meer voor om te werken met lokale fotografen in plaats van een Europeaan naar Afrika te sturen bijvoorbeeld. Dit is niet alleen financieel voordeliger, maar ook ethisch past dit beter in hun visie van lokale mensen te ondersteunen.
“Beeld is essentieel” begint Karen. Letterlijk elk online artikel heeft een beeld nodig, en elk artikel uit de gedrukte krant (die daar soms geen beeld hebben) moeten een beeld krijgen als ze online gezet worden. “We hebben beelden nodig bij interviews, bij reportages, bij analytische stukken en bij opinies. Elk genre vraagt ook een ander type beeld. Soms is dat geen foto, maar een collage of een illustratie.” De beeldredactie heeft als taak het juiste beeld bij een artikel te plaatsen. Wat die ‘juist’ dan is, blijkt niet zo makkelijk te omschrijven. Er zijn heel veel parameters, maar er zijn eigenlijk geen uitgeschreven regels voor. Zo kijkt de redactie niet enkel naar het esthetisch aspect. De term ‘stopping power’ valt: de kracht van een beeld om de lezer in het artikel te trekken. Soms is dat een atypisch, origineel beeld. Soms is dat een herkenbaar beeld. Het moet de lading dekken, passen bij de inhoud, maar als het kan een beetje uniek zijn. ‘Leesbaarheid’ blijkt ook een belangrijke parameter. Die kan al eens verschillen tussen online en de printversie. In de gedrukte krant lees je immers iets trager dan online, dus heb je ook iets meer tijd om een beeld grondiger te bekijken. Online swipe je er al snel voorbij en moet het beeld sneller te lezen zijn.
De fotograaf kiest niet zelf het beeld dat bij een artikel verschijnt. Die stuurt een reeks beelden door en de beeldredactie pikt er uit wat zij het beste zien werken. Afhankelijk van hoe lang een onderwerp in het nieuws is, kunnen de beelden evolueren. De duizendste foto van een tractor tijdens de boerenprotesten zou immers niet meer de stopping power hebben van de eerste foto.
De Standaard heeft (net als de meeste media in België) een vast clubje freelance fotografen. Stijl en eigenheid als fotograaf is belangrijk, maar ook beschikbaarheid en interesse in een aantal typische onderwerpen. Regelmatig komen er portfolio’s binnen van beloftevolle nieuwelingen, maar de plaatsen zijn beperkt en gegeerd. Er is weinig verloop in het huidige team beeldenmakers.
De krant hanteert een hoge norm voor zijn fotografie. Naast kwaliteit is ook kwantiteit een constant aandachtspunt, want gezien nu ook alles online verschijnt heeft de krant veel meer beelden nodig dan vroeger. Ze werken dus niet alleen met hun eigen fotografen maar maken ook veel gebruik van fotobanken. Heel af en toe wenden ze zich zelfs tot stockfotografie. Voor buitenlandse onderwerpen is het de laatste jaren niet meer de gewoonte om een Belgische fotograaf ter plekke te sturen. Voor beelden bij die artikels wordt dus beroep gedaan op fotoagentschappen, lokale fotografen of fotodatabanken.
Lieven van Assche was persfotograaf ten tijde van de wissel van analoog naar digitaal. Opeens moest je geen filmrolletjes meer bij de redactie krijgen, maar je digitale beelden. En daar liep het al eens mis. Hij en een bevriend fotograaf, Joost De Bock, ontwierpen een online database voor hun eigen foto’s waar hun klanten makkelijk aan konden. Dat bleek niet alleen interessant voor hun beiden en hun klanten, maar ook voor andere fotografen. Ze stelden hun software open en richtten het fotoagentschap ID/ op. Daarmee konden ze de foto’s die ze genomen hadden en die niet door hun eigen klanten voor publicatie gekozen werden, aanbieden aan andere klanten. Een heuse ‘fototheek’ waar iedereen makkelijk in kon bladeren en aankopen. Vroeger werd een specifieke foto immers gekocht door één krant, nu kon je dezelfde foto verschillende keren verkopen. In de nieuwe markt van freelancers (want het is ook op dat moment dat kranten hun fotografen die op de payroll stonden lieten gaan) betekende dat terug een beetje macht aan de fotografen geven. Er is wel nog een groot verschil met andere fotoagentschappen zoals Belga, Reuters, AP of Getty. “Wij zien elke fotograaf als uniek, met een eigen stijl. Wij hebben een persoonlijke band met al onze fotografen en we weten waar ze goed in zijn. We mikken op 100 fotografen in ons bestand (maar zitten daar nu lichtjes over).” Bij ID/ zetten de fotografen hun foto’s op de database, waar alle klanten aan kunnen. De klant betaalt geen (dure) abonnementsformule aan het agentschap (zoals dat in andere fotoagentschappen wel het geval is), maar betaalt de aangekochte foto rechtstreeks aan de fotograaf. De fotografen bepalen zelf hun prijzen, wat een unicum is in de fotoagentschappenwereld. In ruil betaalt de fotograaf wél een kleine abonnementskost en 10% commissie per verkochte foto. De opbrengst voor de fotograaf blijft veel hoger dan bij andere agentschappen.
De fotograaf blijft eigenaar van de foto’s, de krant koopt een bepaalde licentie om een beeld te mogen gebruiken. Als fotograaf heb je de kans dat je beelden worden gezien door beeldredacties van heel veel verschillende media.
Over de jaren is ID/ geëvolueerd van puur foto’s ter beschikking stellen naar een productiehuis waar klanten ook gerichte opdrachten aan geven. ID/ zoekt dan de juiste fotograaf en coördineert waar nodig bij grotere opdrachten. Zo werken ze niet langer enkel voor de pers maar ook voor bedrijven, ngo’s, politieke partijen en overheden. Dit creëert een dubbele bron van inkomsten voor de fotografen. Ook bij ID/ doet video zijn intrede: naast fotografen zijn nu ook videomakers een onderdeel van het agentschap.
Qua thema en onderwerpen worden zowel de grote als de kleine reportages en portretopdrachten aangenomen. Zolang het ‘de mens’ als onderwerp heeft, is er een foto- of videograaf te vinden. ID/ heeft klanten én fotografen over de hele wereld.
Ik vroeg iedereen wat je moet kunnen en kennen om als persfotograaf door het leven te gaan. Kristof kijkt als fotograaf vooral naar je fotografische skills:
Daarnaast merkt hij op dat je altijd zeker één publiceerbaar beeld moet hebben alvorens je creatievere alternatieven uitprobeert. Plezier hebben in wat je doet lijkt hem ook een onmisbare eigenschap.
Voor Karen is een fotograaf vooral sterk in:
Zij vertelt dat de krant ook meer en meer de vraag stelt om korte videobeelden te maken tijdens de opdracht. Video is dynamisch en temidden van statische beelden een aandachtstrekker. “Het is dus fijn als fotografen af en toe bewegend beeld kunnen aanleveren, maar het is niet nodig om expert te zijn of te kunnen monteren op professioneel niveau. De nieuwswaarde is belangrijker.”
Volgens het persagentschap
Bij Lieven valt ongeveer hetzelfde te horen:
Persfotografen hebben zeker geen makkelijke job. Dit zijn de voornaamste uitdagingen die werden genoemd door onze drie gesprekspartners:
Er zijn heel wat gelijkenissen en toch nog wat verschillen als we Kristof, Karen en Lieven vragen naar hoe hun toekomst er uit ziet. Het grote thema van dit moment is uiteraard AI, maar ook fake news, persvrijheid en cameratechnologie komen ter sprake.
Door AI gemaakte beelden worden zelfs in de pers al gebruikt om artikels te vergezellen, maar voorlopig blijven de meeste uitgevers er voorzichtig mee. Fotograaf Kristof heeft geen schrik van AI. Gebeurtenissen zullen altijd een goeie fotograaf ter plaatse nodig hebben om de juiste (authentieke) beelden te maken. Ook chef beeldredactie Karen denkt dat een betrouwbare bron (een echte getuige, zijnde een door de krant gekende fotograaf) die fysiek ter plaatse is geweest een noodzaak zal blijven en zelfs zal toenemen. Er zullen dus ook mogelijk meer betrouwbare fotografen nodig zijn. Zij ziet AI wel beperkt gebruikt worden in montages of illustraties indien dat duidelijk vermeld wordt, maar zelfs daar bestaat nu nog veel aversie tegen omdat het zowel ethisch als esthetisch niet aan de normen van de huidige kwaliteitspers beantwoordt.
Lieven ziet ook een grote impact van AI in het algemeen, maar met beperkte invloed op persfotografie (maar wel op bijvoorbeeld landschapsfotografie). Een ‘certificaat van echtheid’ zal mogelijks opduiken. “Fotografie is altijd een selectief kader uit de werkelijkheid geweest en zal het altijd blijven,” meent hij, “het is het verhaal en de insteek van de fotograaf die het waardevol maakt.”
Zowel Karen als Kristof zijn bezorgd om de teloorgang aan democratie en persvrijheid. Op dit moment kunnen we in de grootste delen van de Westerse wereld onze nieuwsbronnen nog wel vertrouwen, maar je hoeft niet ver te kijken (Hongarije, Polen, de VS) om te merken dat het heel snel bergaf kan gaan. De sociale media zijn een bedreiging vanwege de makkelijke verspreiding van fake news. Kwaliteitsmedia hebben nu al problemen om daar weerwerk tegen te bieden. De professionele pers -en dus ook betrouwbare fotografen- zullen zelf heel strikt moeten zijn in hun ethische code om een duidelijk verschil te maken.
Als laatste ziet Lieven de technologie in camera’s heel snel evolueren, met AI-focus en -voorspelling als hedendaagse voorbeelden. Ook live-fotografie waarmee je beelden instant kan aanleveren komt er aan.
Zoals je kon lezen worden er hoge eisen gesteld en zijn de plaatsen beperkt. Je zal dus al met een uniek verhaal en een aparte insteek moeten afkomen om kans te maken. Wil je oefenen in je oog voor verhalen en beelden, dan zijn er een heleboel open evenementen en privégebeurtenissen waar je je innerlijke Robert Capa of Dorothea Lange kan bovenhalen. Veel plezier!
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
