Edelherten fotograferen in de bronsttijd? Ontdek hoe je in Denemarken sfeervolle hertenfoto’s maakt, van uitrusting tot licht.
Ieder jaar is er een terugkerend spektakel in de natuur waar menig natuurliefhebber warm voor loopt: de bronsttijd oftewel paartijd van het edelhert. De bronsttijd valt over het algemeen in de tweede helft van september tot half oktober. Door luid te burlen, een combinatie van de brul van een leeuw en het geloei van een koe, proberen de mannetjes elkaar te imponeren. Met als uiteindelijk doel een harem hinden (vrouwelijke herten) voor zich te winnen en iedere concurrent op afstand te houden. Honderden natuurfotografen staan in die periode vaak schouder aan schouder op de wildbaan bij de Nederlandse Hoge Veluwe, maar in Denemarken is een plek waar je mooiere en gevarieerdere beelden maakt: Jaegersborg Dyrehaven.
Het edelhert is een dier dat tot de verbeelding spreekt. Groot, statig en de mannelijke dieren zijn uitgerust met een imposant gewei dat wel 70 centimeter lang kan worden. Het verspreidingsgebied van het edelhert ligt in Europa en Azië. In Europa loopt het van Zuid-Spanje tot Zuid-Zweden en van Groot-Brittannië tot in de Balkan. In Azië komt het edelhert voor in Mongolië en China. Het edelhert is door de Engelse kolonisten ingevoerd in Australië en Nieuw-Zeeland. In Nederland komt het edelhert voor op de Veluwe, het Weerterbos en in de Oostvaardersplassen. In België is het zeldzaam en te observeren in onder andere de Ardennen en de regio Voeren. De edelherten in België en Nederland zijn, door met name de jacht, uitermate schuwe dieren geworden. Van nature zijn het dagactieve dieren, maar vanwege hun angst voor de mens zijn ze in de loop van de tijd hoofdzakelijk nachtactief geworden. Alleen in de Oostvaardersplassen zijn ze minder schuw, maar door aangescherpt jachtbeleid is wel de verwachting dat dit op de duur zal veranderen. In de bronstperiode worden de herten in natuurpark de Hoge Veluwe op twee velden aan de Wildbaanweg bijgevoerd en laten ze zich daar dan ook beter observeren. Nadeel is wel dat je de herten maar vanaf één plek – aan de rand van de betreffende weg – kan zien. In het algemeen is het er druk, heel druk met rijen auto’s, fotografen en natuurliefhebbers.
Een bijzondere plek om de bronst van het edelhert te observeren is in Jaegersborg Dyrehaven in Denemarken. Dit Deense kroondomein ligt ten noorden van Kopenhagen en beslaat 11 vierkante kilometer. Het gebied is hiermee beduidend kleiner dan NP de Hoge Veluwe, maar van een grote schoonheid. In een prachtig landschap met afwisselend open stukken grasland en bos met zeer indrukwekkende oude eiken waarvan sommige wel 700 jaar oud zijn, laten de herten zich hier van dichtbij goed zien. Ook zijn de mannelijke dieren – door een grotere variatie in voeding – getooid met een veel zwaarder en imposanter gewei dan de herten van de lage landen. Een feest voor iedere natuurfotograaf als je deze grote jongens voor de lens krijgt! Jaegersborg wordt beheerd als een natuurlijk bos en er leven naast 300 edelherten ook ongeveer 1700 damherten en 200 sikaherten. Toegegeven: ook naar Jaegersborg Dyrehaven ga je niet voor de rust in de natuur. Het park wordt namelijk druk bezocht door de inwoners van het nabijgelegen Kopenhagen: wandelaars, families met kinderen en hardlopers. Vooral in het weekend kan het er druk zijn maar doordeweeks valt het er mee en zijn er genoeg delen van het park waar je weinig mensen tegenkomt. De inwoners van Kopenhagen kijken niet meer op van de herten die, soms op korte afstand, van de wandelpaden staan. En de herten evenmin van de bezoekers. Hier in dit park kun je dan ook alle facetten van het hertenleven van dichtbij aanschouwen: gevechten, burlen, roedelvorming en paring. Prachtig om dit van zo dichtbij te kunnen zien! En te fotograferen natuurlijk! Er lopen verschillende wandelpaden door het park en de roedels kun je overal aantreffen. Het meest interessante deel is het zuidelijk deel van het park waar de meeste bronstactiviteit plaatsvindt. In dit gebied bevindt zich op een heuvel ook het statige Hermitage: het jachtslot van de Koninklijke familie.
Er zijn verschillende type camera’s die geschikt zijn om mooie beelden van de edelherten in Jaegersborg te maken. Mits uitgerust met een tele- of telezoomlens met voldoende bereik zijn zowel de systeemcamera’s als SLR camera’s prima te gebruiken. De camera’s met een fullframe sensor hebben als voordeel dat je aan het begin van de dag en in de avond – als er minder licht is – beter kunt fotograferen, vanwege de betere kwaliteit bij hogere ISO waarden. Ook met de zogenaamde brugcamera’s met een flink zoombereik kun je prima uit de voeten. Wat betreft de keuze van objectief is een objectief van 400 mm of liever nog een zoomobjectief tot 400 mm al voldoende. Meer millimeter mag ook maar houd er rekening mee dat de herten soms behoorlijk dichtbij staan. Zo was ik er ooit met een groep natuurfotografen en zagen we van bovenaf een heuvel een gevecht tussen twee herten, onderaan de heuvel. Ik kon met mijn 80-400mm objectief terug zoomen naar minder tele, om zo beide herten volledig in beeld te krijgen, terwijl een collega fotograaf met een vaste 500 mm dat niet kon. Verder naar achteren lopen was geen optie, omdat dan de herten niet meer zichtbaar waren vanuit onze positie. Voordelen van een vaste brandpunt is wel weer dat de lichtsterkte hoger is, de scherpte beter en dat je ook nog een tele-converter kunt gebruiken, zonder noemenswaardig kwaliteitsverlies. Nadeel is de veel hogere aanschafprijs en het hogere gewicht, ten opzichte van een zoomobjectief als de Nikon 80-400mm AF-S VR. Een handig ding om mee te nemen is het jagerskrukje. Omdat je vaak wat langer bij een roedel op een plek wacht is het fijn om hierop te zitten, en niet op de misschien wel natte ondergrond in het najaar. Ze wegen niet veel en hebben meestal ook een riem om het aan de schouder te dragen.
Als je op de eerste dag in Denemarken rondloopt, en de herten van zo dichtbij al kunt observeren, heb je vaak de neiging om ze beeldvullend te fotograferen. Gewoonweg omdat je dat in de Belgische en Nederlandse natuur veel moeilijker kan. Prima natuurlijk en dat levert mooie foto’s op! Maar als je al een flinke serie van dit soort beelden hebt loont het ook de moeite om naar andere beeldinvulling te kijken. Een daarvan is het hert kleiner in beeld plaatsen en ook het landschap een belangrijkere rol in beeld laten spelen. Juist in een mooi landschap als Jaegersborg, met haar imposante oude eiken, levert dat je mooie beelden op. Het leuke is dat je met dit type beeld ook meer een verhaal vertelt, namelijk over de leefomgeving van het hert. En je hebt meteen een prima openingsbeeld bij bijvoorbeeld een lezing.
Er zijn maar weinig spektakels in de natuur die zo’n oergevoel bij mensen oproept: de bronst van het edelhert. De mannelijke edelherten meten hun krachten met rivalen en dit alles heeft een doel: haremvorming. Het kan er dan verhit aan toe gaan. Rivalen lopen dan dikwijls langzaam naast elkaar. Vaak zal er één weglopen, maar als ze even sterk zijn, kan een gevecht losbarsten. Tijdens een gevecht trachten de herten elkaar met hun gewei weg te drukken en dit gaat met veel kracht gepaard. Het kan hierbij tot verwondingen en afgebroken geweien komen en soms zelfs tot de dood van een van de herten. Blijkbaar zijn de heetgebakerde herten gebaat bij lagere temperaturen, want zodra de nachttemperatuur onder de 10 graden Celsius komt verhoogt dit de bronstactiviteit. Is de temperatuur in de nachten hoger dan lijkt de bronstperiode wat op te schuiven. Hoe sterker en gezonder het mannetje, hoe groter zijn harem. Het succesrijkst zijn herten van een jaar of acht. Deze kunnen harems vormen van 10 à 20 hinden. Herten onder de vijf jaar zijn meestal niet sterk genoeg om een harem bijeen te houden en dieren boven de elf zijn te oud. Een van de highlights die iedere fotograaf in Jaegersborg wilt fotograferen is een gevecht tussen twee herten. Zo’n gevecht kan heel snel voorbij zijn als het ene hert groter en sterker is dan zijn rivaal. Maar spannend wordt het als ze gelijkwaardig zijn. Dan kan zo’n gevecht minuten lang duren en heb je als fotograaf de kans om een spectaculaire serie te maken. Maar hoe heb je nu een goede kans om een gevecht te fotograferen? Het beste kun je je aan de rand van een veld ophouden waar een roedel herten loopt met daarbij een plaatshert. Dat is al een prima moment om het burlen van het hert te fotograferen. En denk daarbij ook aan een overzicht van de hele groep hinden met hert in het landschap. Vroeg of laat zal zich aan de rand van het veld een rivaal melden. Soms zien ze bij de aanblik van het plaatshert dat het geen haalbare kaart is om daarmee in gevecht te gaan, maar als hij het veld in loopt wordt het menens. Stel de camera in op continu-AF zodat je de bewegende dieren – als ze eenmaal in gevecht zijn – goed in beeld scherp kunt houden en gebruik een sluitertijd van minimaal 1/500 om geen last van bewegingsonscherpte te krijgen. Houd er rekening mee dat de koppen vaak richting de grond gaan en je daardoor wel eens abusievelijk scherp stelt op de vegetatie. Beter is het om dan te richten op de geweien die altijd wel boven de vegetatie uit steken. Ga voor eigen veiligheid niet te dicht bij een gevecht staan. Zodra het gevecht is beslist gaat de verliezer er als een haas vandoor – nog een stuk achtervolgd door de winnaar – en let dan echt nergens meer op, met het risico dat ie je omver loopt.
De winnaar, ook wel plaatshert genoemd, dekt de hindes. Hij blijft daarvoor enige tijd bij de groep, de leidhinde blijft de groep echter leiden. Als een hinde wil paren, brengt zij een speciale geur voort. Het mannetje wordt door deze geur aangetrokken. Hij achtervolgt de hinde en besnuffelt haar van alle kanten. Het hert steekt zijn tong naar buiten en maakt een typische beweging met zijn lippen (ook wel flemen genoemd) om de geur van de hinde te analyseren en zo te weten te komen of het vrouwtje bereid is om te paren. Na de bronst zijn de meest actieve mannelijke dieren vaak uitgeput. Niet alleen vanwege de forse inspanningen, maar ook omdat ze gedurende deze periode, die rond een maand kan duren, nagenoeg geen voedsel (maar juist wel veel vocht) tot zich nemen. Hun lichaamsgewicht kan dan tot dertig procent zijn afgenomen.
Voor fotografen is het in het park een feest om de edelherten te fotograferen. De mooiste periode is zonder twijfel de bronsttijd van het edelhert, die van medio september tot medio oktober loopt. Het spektakel van de bronst biedt volop fotomogelijkheden. Jaren geleden mocht je nog door de velden lopen, maar tegenwoordig dien je op het pad te blijven. Maar ook vanaf de paden kun je nog prima met objectieven vanaf 200 mm de dieren fotograferen. Groot voordeel t.o.v. de Nederlandse gebieden is dat je ook voor zonsopkomst en tot na zonsondergang in het gebied mag verblijven. Ideaal voor hertenfotografie bij mooi vroeg of laat licht of bijvoorbeeld een hertensilhouet tegen een oranje lucht bij zonsondergang. Ga voor de fotografie dan ook vroeg op pad en zorg dat je voor zonsopkomst in het gebied bent. Dan kun je al de goede plekken opzoeken om zodoende bij het eerste licht de herten al te kunnen fotograferen. Ook komt het regelmatig voor dat er in de vroege ochtend mist in het park aanwezig is wat natuurlijk voor zeer fotogenieke momenten kan zorgen. De herten zijn in de vroege ochtend en in de namiddag, na 15.00 uur, het meest actief. In de middag houden ze rust en dat is dan ook een goed moment om zelf even onder een oude eikenboom wat te drinken en te eten. Zodra het spektakel in de namiddag weer begint ben je uitgerust en kun je door totdat de zon onder is. Wil je foto’s maken van een hert tegen een oranje avondlucht dan heb je wat geluk nodig. Kies daarvoor een plek uit waar je de dag ervoor ook herten hebt gezien. Door het heuvelachtige terrein kun je dan een standpunt kiezen dat wat lager ligt en zodra het hert op de heuvel verschijnt, steekt deze mooi tegen de lucht af. Het kan ook nog wel helpen om een extra laag standpunt – met het objectief net boven de vegetatie – te kiezen. Daardoor krijg je het hert nog wat vrijer tegen de lucht afgebeeld. In het allerlaatste licht zijn ook fijne foto’s te maken. Als de herten aan een bosrand staan ‘vangen’ ze nog het laatste licht terwijl het bos in de schaduw licht. Vertrouw dan niet op de automatische belichting met een lichtmeting over het hele beeld. Door het grote lichtcontrast zal het hert overbelicht raken. Beter is het om dan over te schakelen op spotlichtmeting. Hierbij wordt maar 2 tot 4 procent van het beeld gebruikt om het licht te meten. Richt daarbij op het hert en deze wordt goed belicht, en de achtergrond een stuk donkerder.
Elk weer is hertenfotografieweer zeg ik wel eens! Momenten met prachtig ochtendlicht leveren andere foto’s op dan ochtenden met nevel en mist. In beide situaties maak je fijne foto’s. Als de weersvoorspellingen regen aankondigen schroom dan niet om naar het gebied te gaan om foto’s te maken. Een flinke regenbui met een hert in beeld is ook de moeite waard en als het stopt met regen zal het hert gaan zich uitschudden. Prachtig, al was ik zelf tot nu toe iedere keer te laat om het te fotograferen. Wees dus alert. Ook kan het gebeuren dat tijdens een regenbui de zon doorkomt. Heb je tegenlicht, dan ontstaan fantastische effecten. Wel is het raadzaam om je kostbare apparatuur te beschermen tegen het water. Bij de bekende fotozaken kun je online tal van regenhoezen bekijken. Zo’n hoes neemt maar weinig ruimte in je tas in en weegt ook niet veel. Absoluut een must als je op pad gaat naar de edelherten!
Dat de bronst van het edelhert tot de verbeelding van de mens spreekt is bekend. In Duitsland is de zogenaamde burlwedstrijd een eeuwenoude traditie. Degene die de allerbeste bronstroep van het edelhert kan imiteren wordt dan uitgeroepen tot winnaar. Deze traditie is ook overgewaaid naar Nederland, want vanaf 2013 vindt er jaarlijks het Open NK Burlen in NP De Hoge Veluwe plaats. Mocht je dus eind augustus al het burlen van een edelhert in de straat denken te horen, dan is de kans groot dat een buurman voor deze wedstrijd aan het oefenen is. Voor het echte oergevoel is toch een bezoek aan Jaegersborg in Denemarken meer aan te raden.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
