Hoe ontwikkel je een eigen fotografiestijl?

Een ‘eigen’ stijl is heel persoonlijk en mag je niet en nooit laten opdringen door iemand anders. Het vormt je eigen fotografische ruggengraat die tegen stootjes moet kunnen. Een mix van meer of minder toegepaste regeltjes en technieken kan helpen.
Fotografie bestaat heel basic uit een technische en een artistieke kant. Technisch zijn een aan­tal dingen juist of verkeerd, artistiek gaat het over mooi of lelijk en dat is voor iedereen anders. Een stijl gaat over je volledige foto­grafie. Je zoekt naar regels die zo breed mogelijk zijn. Komt in je zoektocht naar die regels het zinnetje ‘het hangt er van af’ dikwijls bij je op dan ben je bijna zeker te nauwkeurig aan het denken.

Mooie en creatieve foto’s

Het is absoluut niet nodig een eigen stijl te hebben om mooi werk te maken. Het is geen garantie voor goede foto’s. Ik ken enkele foto­grafen met een duidelijk zichtbare eigen stijl en die maken de ganse tijd foto’s die ik echt niet graag zie. Maar dat is mijn probleem. Als die foto’s van hen blijven komen is dat een teken dat daar een publiek voor is. Die foto’s zijn bij het zien en zonder de fotograaf te kennen al herkenbaar van wie ze komen. Publiek die de stijl graag ziet gaat zich tot die fotograaf wenden. Een eigen stijl zal je publiek bepalen, niet je fotokwaliteit!

Risico durven nemen

In de workshops die ik geef herhaal ik regel­matig een aantal geijkte zinnetjes. Eentje is: “Als iedereen al je foto’s goed vindt, dan maak je niets speciaal”. Een beetje aangepast naar dit artikel: ‘Als iedereen al je foto’s goed vindt, dan heb je zeker geen eigen stijl’. Een eigen stijl gaat voor een eigen publiek zorgen. Maar het betekent ook tegenwind van andere fotografen krijgen. Kan je daar tegen? Wanneer je telkens naar iedereen gaat luisteren en hun tips toepassen zal je nooit een eigen stijl vinden. Anderzijds kunnen tips van anderen nuttig zijn. Draai ze door je eigen molen en zie zelf welke je wel of zeker niet gaat gebruiken.

Hoe beginnen we er aan?

Een slechte titel… Hoe kunnen we er aan beginnen is beter op zijn plaats, want anders ben ik mijn eigen systeem al aan het opdringen. Zie dus of je met mijn tips iets bent, want je eigen mening moet het belangrijkste blijven. Fotografie begint niet bij ons fototoestel maar bij onze ogen. Het eerste noodzakelijk verlengstuk ervan is de lens. Die hebben we in groothoek, normaal en in tele. Wanneer je door al je foto’s gaat zal je zien dat het grootste aantal met 1 type lens gemaakt is. Voor mij is dat een telelens. Ik heb redelijk wat foto’s die je als details kan beschrijven. Enkele collega’s van mij hebben een duidelijke voorkeur voor een breedhoeklens. Hun beelden tonen meer overzichten en zijn misschien wel wat meer verhalend.

We hebben allemaal compositieregels geleerd. Het meer of minder gebruiken van een com­positieregel is het begin van een stijl. Zo is er een regeltje: iets op de voorgrond plaatsen. Voor mezelf zie ik bij iedere foto die ik maak of ik dat kan toepassen. Dikwijls gaat het niet, maar als ik op een foto iets voor het onder­werp kan gebruiken, dan zal ik dat doen. Je favoriete lens en favoriete compositieregel zelf kennen is al een begin voor een eigen stijl. We gaan nog wat dingen zoeken. Misschien wel je manier van nabewerken? Opletten! Door teveel en te letterlijk je eigen stijl te willen volgen beperk je soms je eigen creatieve mogelijkheden. Eigen regels maken is prima, maar ze fanatiek toepassen is niet altijd slim.

Op zoek gaan naar jezelf

Veel fotografen zeggen mij dat ze geen regels nodig hebben maar foto’s op hun gevoel maken. Die mensen maken schitterend werk. Maar… weten en zoeken hoe je zelf in elkaar zit, wat je gevoeligheden zijn, je eigen normen en waarden kennen, vormen en kleuren die je mooi vindt, je geduld, je fysieke mogelijk­heden… allemaal dingen die je bewust kan verweven in je fotografie als je ze kent. Die gaan mogelijk je stijl mee bepalen.

Technisch of artistiek

Ik doe regelmatig fotobesprekingen en zie hoe mensen reageren. Stel je krijgt een foto onder je ogen. Het eerste zinnetje dat spontaan bij je opkomt zegt veel en geeft dikwijls weer naar wat je zoekt in de foto. Onbewust gaat dat ook het grootste aandachtspunt vormen in je eigen fotografie. Enkele voorbeelden van die eerste zinnetjes.

• Waw… mooie foto
• Waar is die genomen?
• Dat is heel mooi licht
• Staat die wel scherp?
• Met welke camera is die gemaakt?
• Ik zie wat ruis, kon de iso niet lager?

De eerste reacties gaan over het artistieke of het beeld zelf. De drie laatste gaan het technische op de eerste plaats zetten. Een foto probeer je uiteraard volledig ‘goed’ te maken, maar ga je zelf eerst naar het artistieke kijken, of is de foto in je ogen niet zo goed als je technisch een foutje kan vinden?

Je eigenschappen als mens

Je eigen mogelijkheden als mens volledig gebruiken voor je fotografie zal ook je stijl bepalen. Zo heeft een natuurfotograaf geduld nodig, en moet hij vroeg kunnen opstaan. Een sportfotograaf moet snel zijn. Kan hij lopen voor een foto, dan zal hij andere foto’s maken dan iemand die wel snel is maar op zijn stoeltje blijft zitten om te fotograferen. Kinderen foto­graferen doe je best door zelf een beetje kind te worden. Kan je mee spelen met kinderen en van fotograferen een prettig spelletje maken ipv een serie bevelen te geven wat moet en zal gebeuren voor de foto. Is het voor u fysiek mogelijk om snel op de grond te gaan liggen en terug recht te staan? Doe dat dan eens voor de foto. Neem je graag je tijd om een foto te maken, alles rustig te overzien en enkel te fotograferen als je zeker bent dat alles goed is? Je gaat andere foto’s maken als je alles foto­grafeert wat stil staat en beweegt, en ’s avonds er de beste uit haalt.

Compositieregels… pfff

‘Creatieve foto’s gaan tegen alle regels in’ is een uitspraak die ik regelmatig hoor. Aangezien ik dat dikwijls hoor zal dat wel waar zijn… maar als alle foto’s die je maakt tegen de regels zijn, dan is de kans groot dat je door de fouten de foto’s niet meer gaat zien.

Een regel kan je ook aanpassen naar je eigen voorkeur, of je kan er een nieuwe van maken. Zo heb ik al geschreven dat ‘iets op de voor­grond plaatsen’ iets is wat ik bij iedere foto probeer. Maar je kan ook de dingen die voor­aan staan aan de rand van een foto plaatsen zodat ze een ‘natuurlijk’ kader vormen. Ga je dit nog wat sterker maken dan kan je een opening zoeken waardoor je een foto maakt. Drie dingen die met 1 regel te maken hebben en als ze regelmatig terugkomen in je werk al een beetje een stijl gaan vormen.

Voor mezelf doe ik heel veel moeite om voor iedere foto de camerapositie nauwkeurig te zoeken. Ook de camerahoek. Ik probeer alle foto’s te maken met een horizontale lens. Indien niet mogelijk zal ik eerder naar boven mikken dan naar beneden. Naar boven mik­ken wil dikwijls zeggen door je benen buigen of op de grond gaan zitten of liggen. Naar beneden mikken geeft meer ‘grond’ op je foto. Horizontaal geeft meer ‘achtergrond’. Naar boven mikken plaatst personen vooraan hoger dan hetgeen er achter komt. Voor dat laatste krijg ik regelmatig commentaar dat ik in de neusgaten fotografeer wat uiteraard waar is. Dan dank ik zonder discussie de tipgever en blijf al jaren hetzelfde doen.

Je normen en waarden

Ga je een gevallen fietser fotograferen? Zoek je naar beelden die een griezelfilm doen schud­den? Hoever ga je bij wildlife fotografie met dieren die elkaar opeten? Ga je kijken bij een ongeval of laat je de hulpdiensten hun werk doen zonder op hun vingers te gaan staren?
Ik heb voor mezelf een lijstje van dingen die men mij niet moet vragen. Ik wil geen foto’s maken met wapens, handboeien, onderdruk­king, pijn. Ik zal nooit een naaktmodel in een kerk fotograferen. Ik ga geen takjes afbreken om een foto te kunnen maken…

Dit lijstje is niet fanatiek te nemen of te laten want soms ga ik er regelrecht tegenin maar met een duidelijk doel of boodschap. Zo wil ik graag beelden maken die wapens bannen. Ik heb een reeks gemaakt over partnergeweld waar je niet goed van wordt als je de foto’s ziet.
Ik heb een keiharde reeks over zelfverwonding die tot doel heeft om ogen te openen. Maar ik ga die dingen nooit proberen te verbloemen op een foto.

Kom je als mens, wie je bent met kwalen en eigenschappen over in je fotografie? Publiek gaat dat vroeg of laat weten en naar u komen om bepaalde foto’s te laten maken.

Gemakkelijk, moeilijk, heel moeilijk… prettig of lastig ?

Licht is voor iedere fotograaf belangrijk. Extreem tegenlicht heb ik graag en ga ik naar op zoek. Wat krijg ik? Juist… lensflair! Is dat voor u een reden om iets anders te zoeken of om koppig te proberen om er iets van te maken. Wat je maakt zal zeker foutjes hebben maar een andere foto geven dan wanneer je het licht op een eerder brave en risicoloze manier gaat gebruiken. Als je een reportage maakt, ga je dan proberen vermijden dat er storende dingen op je foto komen, of ga je die juist proberen te gebruiken? Het zal een heel andere stijl van reportage worden…

Kom ik ergens binnen dan denk ik nooit ‘wat ga ik fotograferen?’. Ik denk altijd eerst ‘wat gaat hier niemand fotograferen?’. Ga ik een reportage maken van een concert of een dans­voorstelling dan zie ik meestal een aantal fotografen bij elkaar staan. Dat is altijd de beste plaats om foto’s te maken. Daar ga ik nooit staan. Ik zoek een andere plaats, zal waarschijnlijk niet zo voor de hand liggende dingen maken, maar mensen zeggen mij dikwijls: jij maakt altijd andere foto’s.

Lees dit als: je hebt een eigen stijl. Maar niet iedereen vindt mijn foto’s altijd goed. Daar kan ik heel goed mee leven.

Zoeken naar

Los van iedere regel, compositie, moeilijkheids­graad, onderwerp of doel heb ik een aantal dingen waar ik als mensenfotograaf altijd naar op zoek ben. In volgorde van persoonlijke belangrijkheid : ogen, handen, emotie, licht, beweging, vreugde…

Ik ga dikwijls op zoek naar weinig licht en beweging. Twee dingen die soms vermeden worden, daardoor weinig gezien worden en weer een stijlkenmerk kunnen vormen.

Tot slot nogmaals: hoe beginnen we er aan?

Een heel persoonlijk lijstje maken van minimum een twintigtal zaken met je eigen voorkeuren, compositieregels, wat je wel en niet mooi vindt, wat je zeker wel en nooit gaat doen, hoe je zelf als mens op dingen reageert. Probeer gedurende minimum zes maanden iedere maand dat lijstje te verbeteren en aan te passen naar je nieuwe inzichten.Eens je lijstje naar je zin is probeer je er een spontaan automatisme van te maken om bij ieder beeld te zien wat je ervan in je foto kan leggen. Als iemand tegen u zegt ‘uw stijl van fotografie ligt mij wel’ dan ben je op de heel goede weg.

Probeer ooit je eigen fotografie in 1 regel samen te vatten met een slogan waarvoor mensen naar u zouden moeten komen. Voor mij is dat geworden ‘als eenvoud mag sieren’.

Veel fotoplezier,
Robert Biesemans