Ontdek macro foodfotografie: met een raam, wat licht en de juiste macrolens maak je sfeervolle close-ups van eten vol emotie en verhaal.
Tijdens de lockdown vielen alle opdrachten weg en met nog eens een avondklok erbij zat ik zoals vele anderen elke avond alleen opgesloten in mijn appartement. Dat heeft me gedwongen om inventief te zijn. Ik moest iets om handen hebben waar ik me kon aan optrekken. Ik had ineens veel tijd om lekker en uitgebreid te koken. En aangezien ik altijd verse ingrediënten in huis had kwam ik op de idee om die te gaan fotograferen. Zelfs in een kleine ruimte kan je een heel universum maken op een kleine tafel. Zo had ik een project waar ik me kon op storten tijdens die lange absurde periode van eenzame opsluiting. Dat was helemaal buiten mijn comfortzone, maar ik vond het zo boeiend dat ik het ben blijven doen.
Je kan hele verhalen vertellen op een keukentafel aan een raam met een ondergrond en met zwarte panelen om licht tegen te houden en wat zilverpapier om licht te weerkaatsen. Dat is in principe alles wat je nodig hebt. Je kan het doen met een statief maar evengoed zonder. Veel plaats en veel materiaal heb je niet nodig. De camera die je gebruikt kan ook gelijk wat zijn. Met een smartphone kan je hele mooie foodfoto’s maken, zeker met de nieuwste versies.
Om gelijk wanneer te werken en meer controle over je licht te hebben kan je het raam vervangen door een flits of een continue licht. Licht is licht en het maakt op zich niet uit welke bron je gebruikt. Het belangrijkste is hoe je het gebruikt. Het is de controle over je lichtrichting en de lichtafval die de stijl van je foto’s bepalen.
Werk je met daglicht, dan is een raam aan de noordkant ideaal. Dat kan je veranderen in een hele mooie zachte lichtbron door er diffuus materiaal voor te hangen zoals kalkpapier of een doorschijnende witte effen doek. Dat licht is het mooiste wat er bestaat en kost niets. Het nadeel is natuurlijk dat je beperkt bent tot de uren dat er voldoende licht is. En het buitenlicht verandert ook voortdurend van intensiteit en van kleurtemperatuur. Als het zwaar bewolkt is, is het licht blauwer dan bij een open hemel. Maak je een reeks waarbij je steeds hetzelfde resultaat wilt, dan is dat lastig. Dan is kunstlicht een betere optie.
Als je moet kiezen voor één lichtomvormer, dan is de grootste softbox die je kan vinden de beste optie. Heel dicht bij je onderwerp geeft dat mooi zacht licht dat lijkt op daglicht dat van een groot raam komt. Wil je een kleinere lichtbron, dan kan je delen afdekken met zwarte panelen. Een kleine softbox groter maken gaat in principe ook door er een groot diffuus scherm voor te zetten, maar dat is toch al iets omslachtiger.
Schoonheid zit soms in de kleinste dingen. Daarom is macro bij foodfotografie interessant. Je vergroot een detail uit dat heel veel emotie kan oproepen zoals een kleine rookpluim, de bubbels in je koffie of de belletjes die er komen als je boter smelt.
De geur van koffie komt je tegemoet als je die foto ziet. Dat soort emoties maken foodfotografie interessant. En daarom is macrofotografie bij food heel aantrekkelijk. Door details uit te vergroten kijk je anders naar de dingen. Misschien heb je nog nooit eerder goed gekeken naar een banale boterham met choco. Iedereen kent het. Het is zo universeel dat het verbindend werkt. Het is de schoonheid en die herkenning die de emoties oproepen. Misschien brengt het je terug naar de keuken van je oma bij wie je na school een boterham kreeg. Of het brengt je naar de tijd dat je eigen kinderen klein waren. Een goede foto heeft de kracht om je terug te voeren naar een andere plek in een andere tijd.
Voor een geslaagde foto heb je absoluut verse producten nodig. Zeker als je extreme close-ups maakt staat of valt je foto hiermee. Kruiden uit de supermarkt die verpakt zijn in plastic bakjes kan je al vergeten. Die vallen slap van zodra je ze eruit haalt. En een verlept blaadje groen kan je hele foto om zeep helpen. Het ideaal is om je kruiden zelf te kweken. Als je ze vers kan oogsten blijven ze heel lang goed voor de camera.
Omdat bij macro het kleinste detail belangrijk is om de juiste emotie op te roepen werk ik alleen met wat echt is. Iedereen kent wel de verhalen van de rauwe kip die ingesmeerd is met schoensmeer of de motorolie die moet doorgaan voor stroop. Maar omwille van het fake karakter ervan voel je soms intuïtief dat er iets niet klopt. Een gebakken kip heeft geen kippenvel, punt uit. En wat lokt nu meer emotie uit dan een ijsje dat al een beetje smelt en waar je wilt aan likken om te voorkomen dat die op je hand of op je kleren drupt? Namaak kan de perfectie van het eten dat op zich zoveel schoonheid in zich heeft volgens mij nooit benaderen. En ik vind het sowieso zonde om eten weg te gooien, ook al heb ik veel over voor een mooie foto. Het gaat me niet goed af.
Super macro brengt kleine details in een perspectief dat je normaal niet zo ziet. Een klein snoepje steek je gewoon in je mond, maar door een macro shot zie je ineens alle kleine details ervan. In werkelijkheid bekijken we zoiets niet echt en zien we niet hoe mooi het eigenlijk wel is.
Ik hou heel erg van de stijl die gebaseerd is op de clair-obscur en die meesterlijk werd uitgevoerd door de schilders Rembrandt en Caravaggio. Met deze techniek krijg je een groot contrast tussen licht en donker en heb je weinig middentonen. Die grote contrasten zorgen voor veel drama in je beeld. Aan de ene kant krijgt het onderwerp licht en aan de andere kant heb je schaduw die overgaat in zwart. Door het contrast met de donkere partijen komen de kleuren heel goed tot hun recht.
Naast macrofotografie ben ik dan ook opnames van bovenaf gaan maken met diezelfde belichtingstechnieken als bij de close-up shots. Dat was al meteen een grotere uitdaging. Hoe ruimer je beeldkader, hoe meer je moet nadenken voor de positie van elk element in je beeld. Als je pas begint heb je natuurlijk niet de luxe om samen te werken met een foodstylist die de enscenering helemaal voor jou doet. En als je start begrijp je meteen ook waarom die job bestaat. Het is echt niet gemakkelijk om je kader zo te vullen dat alles natuurlijk overkomt. Het is al snel te gemaakt, te veel, te slordig. Natuurlijk is alles in scène gezet, maar toch is het heel moeilijk om dat niet zo te laten lijken.
Foodstyling gaat over het in balans brengen van een beeld. Elk detail in je beeld moet kloppen en dat is niet zo evident als het lijkt. Daarom is het een goed idee om starten met macrofotografie en van hieruit geleidelijk uit te breiden naar meerdere elementen en zo verder naar gerechten met props en alle erop en eraan. Een goed idee om te starten is door te werken met een chef. Die weet natuurlijk als geen ander hoe je een mooie compositie op een bord maakt.
Met foodfotografie probeer je net als bij andere vormen van fotografie een verhaal te vertellen. Je brengt de toeschouwer naar een bepaalde plaats, een andere tijd, een herinnering, een ervaring. Met een goed gemaakte foto hoor je het sissen in de pan, kom je in dat huis waar de lekkere geuren uit de keuken het hele huis vullen, proef je dat stukje vis en voel je de structuur ervan in je mond. Voedsel is iets wat we allemaal delen. Het uiteindelijke doel is dat de foto je verleidt om het voedsel te willen eten.
Een verhaal kan je vertellen met meerdere foto’s. Maar je kan evengoed een verhaal vertellen met slechts één foto. Bv. een druppel chocoladesaus die van een lepel valt brengt je terug naar de keuken van je oma die een ijsje voor je maakt met zelfgemaakte chocoladesaus. De oude zilveren lepel versterkt dat verhaal.
Foodfotografie gaat over het verkopen van emoties. Als je de juiste snaar weet te bespelen, dan kan iedereen het voelen. Het zit hem in de manier waarop voedsel beweegt, de manier waarop een druppel, een rookpluim, een belletje zich gedraagt en in het feit dat iedereen dat herkent. Dat maakt foodfotografie universeel.
De manier waarop voedsel beweegt heeft iets sensueels. Zoek die beweging op. Je foto’s worden meteen heel dynamisch en krijgen veel diepte. Je zou er bijna je vinger in steken.
Simpele zaken zoals een pastaschelp kan met het juiste licht heel mooi worden. Er is niets aantrekkelijks aan droge pasta, maar wel aan hoe het licht erop speelt. Het is dat juiste licht zoeken waar het allemaal om draait. Als dat goed zit maak je van de meest banale onderwerpen boeiende foto’s.
De beste manier om het juiste licht te vinden is door gewoon rond je onderwerp te lopen en te zien hoe het licht ermee speelt. Doorschijnende producten zoals honing, een ajuinschil, een groen blaadje krijgen een mooie gloed bij tegenlicht. Verschillende standpunten geven een heel andere sfeer. Dat leer je door vooral te kijken naar hoe het licht verandert bij elk standpunt, door rond te lopen en uit te testen.
Tot nu toe werkte ik met een 80mm Nikon macrolens die ik met een tussenring op mijn Fuji kan gebruiken. Die lens geeft hele mooie resultaten maar werkt zeer traag. Door de tussenring is autofocus niet mogelijk. Scherpstellen is heel moeilijk en moet zeer precies gebeuren om goed te werken. Ligt die scherpte niet op de juiste plaats, dan mist de foto zijn doel. De emotie komt net van dat ene kleine detail die een heel universum opent. Omwille van die precisie moet het toestel op een statief staan en liefst verbonden zijn met een groot scherm waarop je meteen kan zien of het exact is zoals het moet. Dat werkt traag maar geeft wel mooie resultaten.
Sinds kort is Fuji op de markt gekomen met een hele nieuwe 50mm macrolens. Fuji was zo lief om me die lens te laten uittesten. Ze heeft mijn hele workflow volledig veranderd. Die lens stelt heel snel scherp en is zeer lichtgevoelig. Je kan ermee tot bijna helemaal tegen je onderwerp aan zitten. Dat maakt dat ik nu niet meer voor die extreme detailfoto’s aangewezen ben op mijn statief die toch wel een beperking is. Met die lens kan ik voor het eerst extreme details in beeld brengen uit de hand. Dat maakt dat ik vanaf nu de vrijheid heb om rond mijn onderwerp te draaien tot het licht precies valt zoals ik het wil. Ik kan nu zelfs boven mijn eten hangen als ik dat wil.
Mijn statief houdt me met deze lens niet tegen om in mijn kookpotten te hangen als ik dat wil. Dat geeft een immense vrijheid om het perfecte licht te vinden zonder veel gedoe. Dat werkt meteen ook zoveel sneller.
Met deze lens kan ik ook op het veld voedsel fotograferen zonder gedoe met mijn statief. Na een regenbui kan ik nu met mijn toestel los uit de hand op zoek gaan naar die ene perfecte regendruppel waar het licht zo mooi op valt of dat ene blaadje in het perfecte tegenlicht fotograferen. Het trage proces van werken met statief en manueel scherpstellen tegenover het vrij uit de hand fotograferen met een snelle autofocus is voor mij een kleine revolutie in mijn macrofotografie. Wordt zeker vervolgd.
Lees ook: 10 tips voor foodfotografie van een professioneel fotograaf
Wil je starten met foodfotografie, dan is macrofotografie een goed startpunt. Je kan je volledig concentreren op hoe je het licht op je onderwerp laat vallen om het te doen kloppen met de stijl die je wilt nastreven. Eens je het spel van licht en schaduw goed beheerst kan je verder uitbreiden naar ruimere composities. Geef jezelf de kans om te groeien. Wil je hierin een voorzet, dat kan met een workshop foodfotografie.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
