Op straat zijn veel schitterende modellen te vinden. Toch is het soms lastig om ze ook daadwerkelijk te portretteren.
Veel beginnende fotografen hebben schrik voor het maken van portretten van mensen in het openbaar. Want of je nu foto’s neemt in het geniep of mensen netjes aanspreekt om voor je poseren, het is altijd even je moed bijeenrapen. Toch is het goed om over deze drempel heen te stappen, want het is vooral heel leuk om te doen! Met dit artikel wil ik je met enkele heel praktische tips helpen om de schrik te overwinnen.
Het maakt niet zoveel uit met welk materiaal je fotografeert op straat. Het belangrijkste is dat je het door en door kent. Het kan een professioneel toestel zijn, maar evengoed een smartphone. Zolang je het maar bij je hebt en niet teveel moet nadenken over je instellingen ben je vertrokken. Hoe kleiner je toestel, hoe minder je opvalt. Met een kleine camera of met een smartphone zien mensen je niet als een bedreiging.
Je bent eerder een toerist en toeristen maken foto’s. Dat vindt niemand raar. Het voordeel van een systeemcamera tegenover een spiegelreflex is dat je de camera helemaal stil kan zetten. Je hoort geen klik waardoor mensen zich niet voortdurend bewust zijn van het feit dat je foto’s maakt. Veel beginnende straatfotografen kiezen voor een teleobjectief. Daarmee kan je op veilige afstand blijven, maar het heeft ook een aantal nadelen.
Een telelens is groot en zwaar. Als je met zo’n lens iemand wilt fotograferen moet je die werkelijk op de persoon richten. Je valt goed op en komt vaak stiekem over als je aan de overkant van de straat iemand in je vizier neemt. Het allergrootste nadeel is dat je de afstand tot je model ook in de foto voelt. In straatfotografie zijn geen wetten en alles is goed, maar ik vind het zelf interessanter om met een bredere lens te werken.
Je moet ermee dichter bij je onderwerp gaan, maar hiermee krijg je beelden met meer betrokkenheid. De kijker wordt als het ware mee in het beeld getrokken. Bovendien kan je met een brede lens heel dicht bij je onderwerp komen zonder je lens recht in het gezicht van die persoon te moeten richten. Je beeld is zo breed dat je ze evengoed naast je model kan richten en die toch goed in beeld krijgt.
Wil je een stiekem portret, dan kan je zelfs heel dichtbij komen zonder dat de persoon weet dat hij of zij je doelwit is. En een bijkomend voordeel is dat een brede lens kleiner, lichter en minder opvallend is dan een telelens. Een zoomlens heeft het grote voordeel dat je voortdurend kan wisselen tussen dicht en ver zonder je te moeten verplaatsen. Veel fotografen hebben echter niet door dat door te veranderen van brandpuntsafstand er ook een aantal eigenschappen mee veranderen.
In de telestand lijken alle elementen in je foto dicht op elkaar geplakt. Verander je naar een breedhoek, dan haal je die elementen juist uit elkaar. Het ene is niet beter dan het andere, maar het is wel anders. Je krijgt een andere look en feel, een andere sfeer. Dat maakt dat je heel diverse foto’s krijgt, maar meteen ook dat er weinig samenhang is tussen je beelden. Als je veel fotografeert krijg je op den duur een eigen stijl.
Dat kan je niet forceren. Maar het kan wel helpen om sneller een eenheid in je werk te krijgen door te fotograferen met eenzelfde brandpuntsafstand. Dan is een vaste lens een betere optie. In het begin voel je je waarschijnlijk beperkt in je mogelijkheden. Maar eens je eraan gewoon bent, werk je veel sneller. Wat niet past binnen het beeldkader loop je gewoon voorbij en je let alleen op wat je wel kan fotograferen. Hoe minder keuzestress, hoe meer je je kan focussen op wat er op straat gebeurt. Bovendien is een vaste lens kleiner, lichter en lichtgevoeliger dan een zoomlens. Ook werkt de autofocus doorgaans sneller.
Soms zie je een mooie locatie met prachtig licht en mooie kleuren. Dan wacht je tot iemand in je beeld loopt op de juiste plaats in je decor. Dat kan dan gelijk wie zijn. De persoon die fotografeert is niet meer dan een beeldelement dat vervangbaar is. In zo’n geval spreken we van een niet gericht portret. Ook al is de persoon duidelijk herkenbaar, hij of zij is inwisselbaar en niet het doel van de foto. Dat is belangrijk in het kader van het recht op afbeelding waar de privacywet om draait als het gaat om mensen in het openbaar fotograferen. In geval van een niet gericht beeld heb je geen toestemming nodig om te mogen fotograferen en om die foto te publiceren. Kies je doelbewust een persoon uit die je wilt fotograferen en is die persoon het onderwerp van je foto, dan spreken we van een gericht portret. In dat geval heb je in principe wel toestemming nodig. Ik zeg in principe, want voor kunstenaars en journalisten zijn uitzonderingen zodat ze toch nog hun werk kunnen doen.
Het is complexe materie, maar laat je er niet door afschrikken om aan straatfotografie te doen. Een van de kenmerken van straatfotografie is dat niets geënsceneerd is. Je weet niet op voorhand wat je gaat tegenkomen. Dat wil niet zeggen dat je je model niet mag laten poseren, integendeel. Een straatportret is een portret dat je maakt van iemand die je in het openbaar toevallig tegenkomt en die je dan fotografeert. Dat kan gevraagd of ongevraagd, geposeerd of niet geposeerd zijn. Gevraagd of stiekem hebben elk hun eigen karakter. Sommige fotografen vragen altijd toestemming, anderen doen het alleen maar ongemerkt.
Ik doe de twee, en ze vragen elk een andere aanpak. Een snapshot maak je als je een bepaalde persoon in een houding of een actie wilt vastleggen die er niet zou zijn als je eerst om toestemming zou vragen. Dan is het totaalplaatje verdwenen. Beelden: Kattoo
Als je ongevraagd foto’s wilt maken, kan je maar beter zo weinig mogelijk opvallen. Dan is een klein fototoestel dat geen lawaai maakt de beste optie. Met een klein en stil toestel kan je heel dichtbij komen zonder opgemerkt te worden. Doordat je werkt met een brede lens lijkt die niet echt op één iemand specifiek gericht. Mocht je onderwerp je al zien, dan gaat die waarschijnlijk achter zich kijken wat je daar aan het fotograferen bent.
Wil je dat soort foto’s maken, blijf dan gewoon een buitenstaander. Maak geen contract met je onderwerp, ook geen oogcontact. Je bent gewoon een passant, meer niet. Maak je foto en loop verder als je onderwerp je in de gaten heeft. Plekken waar veel mensen en vooral veel toeristen rondlopen zijn hiervoor zeer dankbaar.
Foto’s maken is nu eenmaal wat toeristen doen en je valt hiertussen als straatfotograaf helemaal niet op. Fotografie draait om mooi licht en dat is niet anders in straatfotografie. Vind je een plek met mooi licht, wacht daar tot zich een kans voordoet op een mooi beeld. Soms duurt het even, maar sfeervol licht kan een middelmatig tafereel top maken.
Soms ben je getriggerd zonder meteen altijd goed te weten waarom. Volg dat instinct, want dat is een sterke hint dat er een foto te rapen valt. Door veel te fotograferen ontwikkel je dat instinct en ga je zien wat beginners niet zien. Voor de foto’s hieronder liep ik langs een steegje waar op het eerste zicht niets speciaals te zien was. En toch had het mijn aandacht. Links is de eerste foto die ik er maakte.
Dit is wat mijn camera, ingesteld op diafragmavoorkeuze, ervan maakte. Niets speciaals, maar toch was er iets wat mij deed verder fotograferen. Door het flink wat onder te belichten werd het interessanter. Ik maakte nog een reeks andere beelden, met telkens andere settings en standpunten. Het eindresultaat is een vereenvoudigde versie van mijn eerste beeld, en de foto die mijn instinct me vertelde te maken.
Hiermee wil ik illustreren dat eens je een basis hebt, het erop neerkomt om je beeld verder uit te werken. Meestal gaat het om je beeld zuiverder, eenvoudiger te maken. Alle overbodige elementen haal je eruit. Dat lukt meestal door dichterbij te komen. Je focust meer en meer op het onderwerp en maakt duidelijk wat dat is. Het gaat hier om de figuur die in de lichtbundel zit. Dat was bij de eerste foto helemaal niet duidelijk, maar door het beeld ‘uit te puren’ kom je uiteindelijk tot dat wat je ertoe aangezet heeft om de foto te maken.
Een speciale openbare plek waar veel toeristen komen en waar je dus ongemerkt mensen kan fotograferen, is een museum. Een museum heeft als extra voordeel dat mensen opgaan in wat ze aan het bekijken zijn en helemaal niet op jou letten.
Dat maakt het maken van portretten er makkelijk. Sommige bezoekers zien er al even interessant uit als de kunstwerken zelf. Als ik zo iemand in de gaten heb ga ik er achteraan en wacht geduldig tot ze voor een werk staan dat past bij hen. Hack ook eens een fotoshoot. Dat is een vaste tip die ik meegeef op mijn workshops straatfotografie, en heel goed mogelijk in een museum. Dat levert meestal interessante foto’s op. Natuurlijk is het niet de bedoeling om het beeld van de fotograaf te pikken.
Je maakt er je eigen interpretatie van. Zo zag ik ooit twee meisjes in een galerij die elkaar aan het fotograferen waren. Ik ben binnengestapt en heb gevraagd of ik ze mocht fotograferen. Want: eens je in gesprek bent, kan je verder gaan en vragen of ze voor jou willen poseren. Dat is wat ze al aan het doen waren en ook graag doen, dus daar zeggen ze geen neen op. Eens je een ja, hebt heb jij de regie in handen. Dan kan je je model vragen om op een andere plaats te staan die jij uitkiest en om een bepaalde houding aan te nemen. Neem daar dan ook je tijd voor.
Modellen vind je overal. Tijdens een workshop straatfotografie in Oostende zagen we een meisje poseren voor een fotograaf. We blijven een tijdje kijken en als ze klaar waren hebben we onze stoute schoenen aangetrokken en gevraagd of ze ook nog eens voor ons wou poseren. En ja hoor, dat deed ze met plezier. Ook demonstraties zijn plaatsen met veel potentieel. Want op dit soort bijeenkomsten willen mensen gezien worden. Ze komen naar buiten met een boodschap waarmee ze willen opvallen.
Als straatfotograaf kan je handig van dat gegeven gebruikmaken. Je bent niet de enige met een camera en niemand vraagt je waarom je foto’s maakt. Een belangrijke regel bij straatfotografie is dat je iedereen in zijn waardigheid laat. Als iemand niet op de foto wilt, dan respecteer ik dat. Ook mensen zoals daklozen ga ik niet snel fotograferen. Ik vraag me altijd af hoe ik me in hun situatie zou voelen mocht iemand een camera op mij richten. Moest ik een reportage maken om armoede aan te klagen, dan zou ik het wel doen. Maar dan heb ik een doel dat het fotograferen rechtvaardigt. Gewoon een mooi beeld voor mezelf is dat niet. En dus doe ik het niet.
Soms kom je iemand tegen die op de één of andere manier je aandacht trekt. Dat kan zijn door een interessant gezicht, een opvallend kapsel of door speciale kledij. Zo iemand wil je graag voor je lens hebben en kan je aanspreken om voor je te poseren. Dat schrikt veel beginnende fotografen af. Maar als iemand er heel opvallend uitziet, dan mag je ervan uitgaan dat die persoon graag opgemerkt wordt.
Voordat die de straat opging heeft die veel aandacht besteedt aan hoe hij of zij eruit ziet. Zo iemand vindt het dan ook leuk om gezien te worden en dat zijn meestal de makkelijkste mensen om aan te spreken. In het begin heb je de neiging om na een ja heel snel een foto te maken en rap weer te verdwijnen. Eens je een ja gekregen hebt, mag je gerust je tijd nemen om je foto zo goed mogelijk uit te werken.
Kijk om je heen en zoek een plaats met een geschikte achtergrond en mooi licht. Soms is het voldoende om rond je model heen te lopen om het juiste licht te vinden. Dat hoeft niet lang te duren. Na een ja neem jij als fotograaf de regie in handen. Mensen op straat zijn geen fotomodellen. Ze zijn meestal onwennig voor de camera en vinden het comfortabel om richtlijnen te krijgen. Mensen die ja zeggen vinden het doorgaans niet erg om even een paar meter verder te staan om te poseren. Neem die tijd en overhaast je niet omdat je schrik hebt om iemand bezig te houden.
In zo’n geval vraag ik altijd om contactgegevens zodat ik ze de foto kan bezorgen. Als zij moeite doen voor jou, mag je ze iets teruggeven. En op die manier heb je meteen ook hun expliciete toestemming. Als je zelf open en vriendelijk bent krijg je dat meestal terug. Ben je bang om ze aan te spreken en moet je jezelf daartoe geweldig forceren, dan breng je die stress ook over. Als je zenuwachtig bent gaan mensen zich ongemakkelijk voelen en zich afvragen wat je moet van hen.
Kom je ze vriendelijk en rustig tegemoet, dan vinden ze het juist sympathiek. Maak mensen een compliment. Daar is iedereen gevoelig voor. Waarom is iemand je opgevallen? Vind je de kleur van het haar mooi, dan kan je dat ook zeggen. En hou steeds je uitleg klaar. Mensen vragen natuurlijk waarom je ze wilt fotograferen. Zorg dat je een kort maar duidelijk antwoord hebt. Het mijne is ‘Ik ben straatfotograaf en maak foto’s van mensen die ik bijzonder vind. Wat ik ermee ga doen weet ik niet.
Misschien gebruik ik ze voor een artikel of misschien doe ik er helemaal niets mee.’ Zoals meestal vraag ik ze om een emailadres zodat ik ze de foto’s kan bezorgen. Als mijn model zijn gegevens noteert, blijf ik vaak door fotograferen. Soms zie ik dan ineens een link die ik ervoor niet opgemerkt had en die voor mij de foto nog beter maakt.
Dat is eigenlijk de beste tip die ik kan meegeven. Hoe meer je fotografeert, hoe meer je in de mood geraakt en hoe meer je ziet. Werk een foto zoveel mogelijk uit. Neem niet snel een foto om je haastig uit de voeten te maken maar kijk rond om te zien of er geen opportuniteiten zijn die het nog boeiender maken.
Straatportretten maken is heel leuk om te doen. Soms zijn mensen niet meer dan toevallig element dat je foto compleet maakt en volledig inwisselbaar. Soms trekt iemand je aandacht en wil je die specifieke figuur fotograferen. Dan kan je nog kiezen of je dat stiekem doet om een bepaalde houding of uitdrukking niet te verstoren. Of je spreekt ze aan en vraagt om voor je te poseren. Dat laatste vinden veel beginnende straatfotografen heel moeilijk om te doen. Je moet een zekere drempel over. Toch zul je al snel ervaren als je dat eens doet, dat de meeste mensen dat helemaal niet erg vinden vinden. Integendeel zelfs. Ik hoop dat ik je met deze tips over de brug heb gehaald om het gewoon te doen.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
