Of je nu binnen of buiten fotografeert, met deze tips uit de praktijk maak je sterkere beelden van je huisdier. In dit artikel leer je de do’s en don’ts voor de omgang met dieren, de scherpstelling en de belichting bij het fotograferen van je kameraden.
Stel scherp op de ogen want bij gebruik van weinig scherptediepte en een korte opnameafstand wil je in ieder geval de ogen scherp hebben. Misschien bezit je een objectief met een extreem hoge lichtsterkte, zoals een 50mm f/1.2 of een 85mm f/1.4. Hiermee krijg je bij gebruik van de grootste lensopeningen een totaal onscherpe achtergrond waartegen je onderwerp scherp afsteekt. Dat werkt verslavend, maar wees toch voorzichtig met het gebruik van die grootste openingen. Moderne objectieven leveren vaak al een prima scherpte, vooral in het beeldcentrum; de hoeken zijn minder belangrijk bij portret- en dierenfotografie, zelfs bij de grootste opening. Het probleem is echter dat de scherptediepte zo klein kan zijn dat kleine scherpstelfoutjes niet binnen de scherptediepte vallen, zoals wanneer de camera scherpstelt op de vacht of de wimpers in plaats van op het oog. Dit kan bij close-ups tot onscherpte leiden, maar bij opnamen waarop de hele hond staat is de scherptediepte gelukkig wat groter. Toch is het goed om je eens te verdiepen in de daadwerkelijke scherptediepte van jouw objectieven.
Om de scherptediepte van je objectieven te leren kennen kun je proefopnamen maken. Je maakt dan opnamen van een vast object op verschillende afstanden (vanaf de camera en vanaf de achtergrond) en bij alle beschikbare diafragma’s; en in het geval van een zoomobjectief ook bij verschillende zoomstanden. Hoewel je de gebruikte diafragma’s en de zoomstand bij het bekijken van de gemaakte foto’s in de Exif-gegevens (in de opname gebakken opnamegegevens) terug kunt vinden, geldt dat niet voor de opnameafstand en is het een heel gedoe.
Gelukkig zijn er apps voor je smartphone die je dit uitzoekwerk uit handen nemen. Zo’n app laat je zien waar de scherptediepte (depth of field) valt bij een bepaalde brandpuntsafstand, een gegeven afstand en een gegeven diafragma. Het is bij het fotograferen van huisdieren natuurlijk niet te doen om steeds zo’n app te raadplegen en dat is ook niet de bedoeling. Je kunt echter wel kennis krijgen over hoe de scherptediepte verandert door het aanpassen van de opnameafstand en de lensopening.
Als voorbeeld nemen we de app DOF Calculator (van Aimen RG) voor Android. Je kiest eerst je camera of een camera met hetzelfde formaat beeldsensor. Je stelt nu de brandpuntsafstand, het diafragma en de gewenste opnameafstand in en ziet meteen waar de scherpte voor en achter je scherpstelpunt begint en eindigt. Stel dat je de ultralichtsterke Fujinon XF 50mm f/1.0 op je Fujifilm X-T4 gebruikt en je wilt met de grootste opening van f/1.0 werken.
Je onderwerp bevindt zich op een afstand van anderhalve meter. De scherpte loopt dan van 148 tot 152 centimeter zodat je scherptediepte slechts ongeveer vier centimeter bedraagt. Bij het kleinste scherpstelfoutje, of als de hond ook maar een beetje naar voren of achteren beweegt, loop je al kans dat de ogen onscherp worden. Het is dan ook veiliger om een kleinere lensopening van f/1.8 of f/2.8 in te stellen, waarbij de scherptediepte respectievelijk 17 of 27 centimeter bedraagt. Uiteraard zijn er ook DOF-apps voor iOS, zoals Simple DoF Calculator.
Een actuele camera beschikt over een geavanceerd automatisch scherpstelsysteem (autofocus) met een flink aantal keuzemogelijkheden. Zo kun je het aantal scherpstelpunten kiezen. Naast het aantal pixels op de sensor en de scherpstelsnelheid is ook het aantal beschikbare scherpstelpunten een belangrijk marketinginstrument voor de camerafabrikant. Die streeft er dus naar om het gehele beeldveld van scherpstelpunten te voorzien. Dat is zinvol en handig als de autofocus een onderwerp moet volgen dat zich door het beeldveld beweegt. Bij stilstaande onderwerpen heeft het grote aantal AF-punten voordelen, maar ook de nodige nadelen. Het voordeel is dat je bij een op statief geplaatste camera het scherpstelpunt kunt verplaatsen (via druktoetsen, een joystickje of het aanraakscherm) tot het over het onderwerp valt. In feite gebruik je dan niet alle scherpstelvlakken en je verplaatst het scherpstelpunt eigenlijk ook niet, maar je selecteert het punt op de plaats van het onderwerp.
Het probleem begint als je alle of meerdere scherpstelpunten gebruikt om op het onderwerp scherp te stellen. Hoewel camera’s steeds beter een onderwerp kunnen herkennen gaat het hier toch vaak mis. Bij het bekijken van een gemaakte opname zie je dan bijvoorbeeld dat de camera op de hondenneus in plaats van de ogen heeft scherpgesteld. Dit komt omdat het autofocussysteem een voorkeur heeft voor onderwerpen dichter bij de camera. Je kunt ook problemen krijgen als je via een doorkijkje (zoals bladeren) fotografeert, als je meerdere huisdieren fotografeert of als je een voorgrond gebruikt. Met dat laatste bedoel ik bijvoorbeeld gras bij het laag over de grond fotograferen. Bij deze opnameomstandigheden is er altijd kans dat de camera het verkeerde scherpstelpunt selecteert.
De oplossing is gelukkig eenvoudig: kies de autofocusmodus waarbij een enkel scherpstelpunt wordt gebruikt. Standaard is dat in het midden van het beeld geplaatst, maar je kunt het meestal verplaatsen. Vaak kun je het formaat van het punt ook aanpassen, soms zal het nodig zijn om het te verkleinen zodat alleen een oog wordt ‘gepakt’. Zorg ervoor dat het scherpstelpunt op de ogen valt. Heb je jouw huisdier vrij groot in beeld, dan moet je kiezen welk oog je scherp wilt hebben en dat zal meestal het dichtstbijzijnde oog zijn. Er verschijnen steeds meer camera’s waarvan de autofocus ook de ogen van dieren kan herkennen. Test de functie goed voordat je haar gebruikt, want zulke systemen zijn niet altijd foutloos.
Veel fotografen gebruiken de autofocus via deze methode: richten, scherpstellen op (deel van) onderwerp en vasthouden (via het half ingedrukt houden van de ontspanknop), camerastandpunt aanpassen aan gewenste compositie en afdrukken. Het nadeel is dat de scherpstelling misschien niet meer accuraat is als het onderwerp zich beweegt, want er zit immers tijd tussen het scherpstellen en afdrukken. Je moet dan opnieuw scherpstellen en de camera richten. Deze manier van scherpstellen werkt ook niet goed als je de camera op statief gebruikt, want je moet dan eerst de statiefkop of het balhoofd losdraaien voordat je de camera kunt bewegen.
Voor veel onderwerpen is daarom een andere methode van scherpstellen beter. Je verplaatst het scherpstelpunt – dat kan bij de meeste actuele camera’s – via de vierwegtoets, het joystickje of het aanraakscherm naar het deel van het onderwerp (zoals de ogen) waarop je wilt scherpstellen. Als het onderwerp zich nu beweegt hoef je de positie van de camera niet (of veel minder) aan te passen om een nieuwe scherpstelling uit te voeren. Het voordeel is ook dat je meteen het scherpgestelde deel ziet als je na de opname inzoomt om de scherpte van de pas gemaakt opname te controleren. Bij de eerstgenoemde methode moet je eerst naar het scherpstelpunt scrollen en dat kost tijd. Door oefening werkt de methode van het verplaatsen van het scherpstelpunt na enige tijd even snel als de andere methode.
Steeds meer fotografen gebruiken back button focus (vaak bbf genoemd) in plaats van de ontspanknop om scherp te stellen. We hebben het nu over de AF-L-knop die op duimhoogte op de achterkant van je camera zit. Om hiermee scherp te stellen en niet met de ontspanknop moet je dit wel instellen in het cameramenu. Je moet niet alleen de AF-L-knop instellen als bbf-knop, maar ook de scherpstelfunctie van de ontspanknop uitschakelen. Je vindt daar informatie over in de gebruiksaanwijzing, maar je kunt er ook even naar googelen.
Waarom zou je de AF-L-knop gebruiken om scherp te stellen in plaats van het half indrukken van de ontspanknop? Er is een belangrijk voordeel en dat kan ik het beste illustreren met een voorbeeld. Je wilt een huisdier fotograferen met een telelens en een grote lensopening om een kleine scherptediepte te krijgen. Je gebruikt een enkel scherpstelpunt, richt de camera zo dat het scherpstelpunt op de ogen van het onderwerp valt en drukt de ontspanknop half in om de autofocus te vergrendelen. Je besluit om de camera zo te draaien dat je een interessante compositie krijgt en drukt daarna af om de opname te maken. Als je nu een tweede opname wilt maken moet je de camera opnieuw zo richten dat je weer scherpstelt op de ogen, de ontspanknop half indrukken en de camera weer verdraaien voor de gewenste compositie. Dit kost natuurlijk tijd en het is niet echt handig.
Bij gebruik van de bbf-techniek stel je eenmalig scherp op de ogen door het indrukken van de AF-L-knop en dan hoef je de ontspanknop niet half ingedrukt te houden, want de afstand blijft ingesteld tot je de AF-L knop opnieuw indrukt. Ideaal bij het maken van meerdere opnamen! De bbf-techniek is handig bij elke situatie waarbij je de compositie verandert en/ of meerdere opnamen maakt. Ook bij situaties waarbij je op een bepaalde plaats op de grond scherpstelt, bijvoorbeeld om een rennende hond te fotograferen, is dit de uitgelezen techniek. Een extra voordeel is de mogelijkheid dat je de camera op AF-C kunt gebruiken. Door een korte druk op de AF-L-knop stelt de camera eenmalig scherp, bij ingedrukt houden blijft de camera scherpstellen tot het moment dat je de AF-L-knop loslaat: ideaal bij bewegende onderwerpen.
Lees verder:
Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang elke woensdag en vrijdag het beste uit de fotografiewereld in je mailbox.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
