Sinds de opkomst van digitale fotografie zijn kleurfilters niet meer zo populair. Toch kan je ze nog goed gebruiken om je landschapsfoto’s meer pit te geven.
Sinds de opkomst van digitale fotografie zijn kleurfilters niet meer zo populair. Toch kun je ze nog steeds gebruiken om je landschapsfoto's meer pit te geven.
Een kleurfilter is een optisch filter dat een deel van een kleurspectrum versterkt of absorbeert. Ze worden gemaakt van gekleurd glas, kunststof of gelatine. Kleurfilters worden voor diverse doeleinden toegepast, bijvoorbeeld in meetinstrumenten die chemische stoffen in een gas of een oplossing detecteren.
In de fotografie kun je met kleurfilters allerlei dingen doen. De belangrijkste toepassingen zijn het corrigeren van kleur, het verhogen van het contrast en het verkrijgen van een bepaalde sfeer. Denk bijvoorbeeld aan het versterken van warme tinten of koude tinten. Bij kleurfotografie dienen kleurfilters voornamelijk om de sfeer te bepalen. In de zwart-witfotografie worden kleurfilters gebruikt om de contrasten te manipuleren.
Het gebruik van filters kan ook nadelen opleveren. Zoals bij elk filter kan je meer of minder last hebben van ghosting (spookbeelden), extra flare (reflecties), scherpteverlies en lichtverlies.
Bij grijsfilters is de kleurechtheid extra belangrijk. Het scherpteverlies, het lichtverlies en de kleurechtheid worden voornamelijk bepaald door de optische kwaliteit van de filters. En die kan flink verschillen afhankelijk van merken, materialen en productlijnen. Goed kijken en vergelijken is de boodschap.
Sinds het analoge tijdperk worden speciale films gemaakt voor daglichtopnames en kunstlichtopnames. Indien je een daglichtfilm gebruikt voor een opname bij kunstlicht, dan heb je een grote kans op een kleurzweem.
Het is mogelijk om die te corrigeren tijdens het afdrukken van een foto, maar bij dia’s en film vormt de kleurzweem een permanent probleem.
Met aangepaste kleurfilters kan je correcte opnames maken met verschillende lichtbronnen zoals daglicht, gloeilampen of tl-verlichting. Dergelijke filters zijn ook te gebruiken met de digitale camera, maar als je in raw-formaat fotografeert is dat eigenlijk niet nodig.
Je kan dan immers tijdens de nabewerking de witbalans nog aanpassen aan de lichtbron. Fotografeer je in jpeg, dan stel je de juiste witbalans het best in voor je begint te fotograferen.
Voor landschapsfotografie in zwart-wit worden vaak roodfilters en geelfilters gebruikt. Deze filters verhogen het contrast, vooral in de lucht. Wolkenpartijen zien er met rood- en geelfilters veel fraaier uit. Een geelfilter verhoogt het contrast minder dan een roodfilter.
Ook andere filters horen thuis in de tas van de zwart-wit-natuurfotograaf. Groenfilters worden gebruikt om bijvoorbeeld bloemen beter te doen uitkomen tegen de bladeren. Een blauwfilter vermindert het contrast en maakt alle kleuren donkerder, behalve de lucht.
Voor modelfotografie in zwart-wit wordt wel eens een oranjefilter gebruikt om het contrast in de menselijke huid wat te verminderen, waardoor oneffenheden minder zichtbaar worden.
Voor kleurenfotografie zijn al deze filters echter onbruikbaar. Alleen voor het fotograferen van een zonsopkomst of -ondergang gebruikt men soms een oranje-, rood- of een speciaal sunsetfilter.
In het digitale tijdperk kunnen we zoals gezegd de witbalansinstelling aanpassen aan de kleurtemperatuur van de lichtbron, en kleurfilters zijn daardoor min of meer overbodig geworden. Toch kunnen ze een toegevoegde waarde hebben op het moment dat we kleurverloopfilters gebruiken.
Die kan je vergelijken met de grijsverloopfilters waar we het in Shoot al vaker over hadden: filters waarvan de ene helft neutraal grijs en de andere helft gewoon doorzichtig is – met het verschil natuurlijk dat bij kleurverloopfilters het grijs vervangen is door kleur.
Er bestaan kleurfilters die je op de lens schroeft (bovenaan), en versies voor filterhoudersystemen. Wil je meerdere filters combineren, dan is een filterhouder handiger.
Net zoals hun grijze collega’s kunnen kleurverloopfilters een harde of een zachte overgang hebben, en zijn er verschillende gradaties of sterktes te verkrijgen. Als de overgang tussen lucht en landschap netjes afgelijnd is, gebruikt je een filter met een hard verloop. Is de overgang geleidelijker, dan kies je een filter met zacht verloop.
De meest gebruikte kleurverloopfilters zijn ‘koude’ en ‘warme’ filters. Een koud filter absorbeert meer licht in het rood, waardoor de foto blauwer wordt; een warm filter doet het omgekeerde.
Terwijl het veranderen van de witbalans altijd invloed heeft op het gehele beeld, kan je met een kleurverloopfilter de kleurtoon van een gedeelte van je foto beïnvloeden. Als je op een strand fotografeert, kan je bijvoorbeeld een warm kleurverloopfilter gebruiken om het zand een warmere tint te geven, en tegelijk een koud kleurverloopfilter om de sfeer en het contrast in de lucht te beïnvloeden.
Met een kleurverloopfilter pas je de kleur in één helft van je foto aan.
Kleurfilters kunnen in landschapsfotografie perfect gecombineerd worden met een grijsfilter. Je plaatst dan het best eerst een grijsverloopfilter met het grijze stuk voor de lucht, zodat het verschil in helderheid tussen de lucht en het landschap verkleind wordt. Je voegt dan een of meer kleurfilters of kleurverloopfilters toe om de gewenste sfeer te verkrijgen.
Indien je meerdere filters combineert, moet je extra opletten wanneer je met tegenlicht fotografeert. Dat zou kunnen gaan reflecteren tussen de filteroppervlakken. Een oplossing is dan een filterhouder met verstelbare zonnekap. Daarnaast spreekt het voor zich dat de optische filterkwaliteit belangrijk is naarmate je meer filters achter elkaar gebruikt.
Een andere veelgebruikte combinatie van filters is het gebruik van kleurfilters samen met diffusiefilters, die zorgen voor een plaatselijke onscherpte.
Grijs- en kleurfilters hebben een grote invloed op je foto. De bovenste foto werd gemaakt zonder kleurfilter, met alleen een neutraal grijsfilter om de sluitertijd te verlengen. Voor de middelste opname gebruikten we een grijsfilter van 10 stops om de sluitertijd sterk te verlengen, wat een dynamisch effect in de lucht en het water geeft. De onderste opname is gemaakt met een Mahogany-filter, die een sterke oranje gloed oplevert.
Het reeds vermelde sunsetfilter dient om de intensiteit van een zonsopkomst of -ondergang te versterken of te beïnvloeden. Sunsetfilters zijn er in diverse gradaties en diverse sterktes, en met verschillende kleurcombinaties van rood, oranje en geel.
Naast sunsetfilters die het volledige beeld beïnvloeden zijn er ook stripefilters, die het effect van een zonsopkomst of -ondergang alleen aan de horizon versterken. Ook deze filters zijn te gebruiken samen met alle andere mogelijke filters en geven oneindige mogelijkheden om sfeer en dynamisch bereik naar je hand te zetten. De ervaring leert wel dat je met een sunsetfilter moet oppassen omdat je al snel een onnatuurlijk effect krijgt.
Aan de andere kant kan je in alle gevallen het effect vaak beïnvloeden door je witbalans aan te passen. Als je bijvoorbeeld te veel rood en geel in je opname hebt, dan kan je de witbalans ‘kouder’ instellen. Let dan wel op dat het geel van een sunsetfilter niet resulteert in een groene zweem. Werkt een warm filter té goed, dan kan je altijd je witbalans wat ‘kouder’ instellen. Geeft een sunsetfilter niet genoeg effect, dan is het vaak met een ‘warmere’ witbalans wel oké.
Filters zijn er in veel verschillende kleuren en gradaties. Elke situatie vereist een specifiek filter.
Voor deze opname gebruikten we een grijsfilter om de contrasten te versterken, een gradueel blauwfilter voor de lucht en een gradueel bruinfilter voor de voorgrond. Dit versterkt de kleurcontrasten, waardoor je een voorgrond meer warmte kunt geven terwijl de lucht meer koele tinten krijgt.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
