Zo stel je een overtuigend fotoportfolio samen

Als je al enige tijd aan het fotograferen bent, dan is het maken van een portfolio een logische stap. Je hebt massa’s foto’s en de tijd is rijp om ze aan de buitenwereld te laten zien. Dat houdt in dat je een hele strenge selectie moet maken in al die beelden. Hoe begin je daar nu aan? Wat is het doel van je portfolio? Wie is je doelgroep en wat wil je ermee bereiken? Met mijn aanpak hoop ik je te inspireren om hiermee aan de slag te gaan.

Soorten portfolio: beste foto’s of reeks met een doel?

Ga je een portfolio samenstellen? Maak je dan een selectie van je allerbeste foto’s of een reeks voor een bepaald doel? Dat zijn twee totaal verschillende zaken die een andere aanpak vragen.

Je beste foto’s selecteren voor je portfolio

Hoe weet je welke foto’s te kiezen?

Een portfolio met je allerbeste foto’s moet een beeld geven van wie je bent als fotograaf. Daaruit moet de toeschouwer zien waar jij voor staat, waar je passie zit, wat jou typeert, kortom wat je stijl is. Tot een eigen stijl komen en weten wie je bent als fotograaf duurt een tijd. Dat weet je niet van dag één. Ben je daar nog naar op zoek, dan is het heel belangrijk om dicht bij jezelf te blijven en eens goed te kijken wie je als mens bent.

Dit is wie ik ben: Ik ben geen natuurmens, eerder een stadsmens. Ik ben geen ochtendmens, eerder een nachtuil. Ik ben geen planner, maar laat de dingen op me afkomen. Ik ben een echte straatloper en vind het zalig om op een terrasje naar de mensen te kijken. Ik heb geen geduld. Ik ben intuïtief. Ik verveel me snel bij herhaling. Vroeg opstaan om een prachtig mistlandschap te fotograferen is niets voor mij. Om in een koude hut te zitten wachten tot een beest voor mijn lens komt, daar heb ik het geduld niet voor. Ik ben dus geen natuurfotograaf. Een portret maken van iemand die me vraagt wat hij of zij moet doen maakt me zenuwachtig. Bijsturen en dirigeren om tot een beeld te komen dat ik in mijn hoofd heb werkt niet voor mij. Ik registreer liever dan te regisseren. Ik ben daarom geen portretfotograaf. Tot in de late uurtjes op straat rondlopen zonder plan vind ik geweldig. Mensen spotten die er interessant uitzien en ze dan fotograferen zoals ze zijn vind ik tof. Straatfotografie zit me daarom als gegoten.

De selectie van mijn portfolio die toont wie ik ben zal vooral bestaan uit foto’s die ik op straat of op reis gemaakt heb. In die foto’s kan je zien wie ik ben, waar ik voor sta. Dat wil niet zeggen dat ik geen landschappen en geen geposeerde portretten maak. Dat doe ik zeker wel. Maar die komen niet in mijn portfolio van mijn beste beelden terecht.

Maar met straat- en reisfotografie kan je toch je boterham niet verdienen, hoor ik dan altijd weer opnieuw? En dat dacht ik in het begin ook. Dan maak je al snel de fout om je niche te kiezen in functie van wat geld in het laatje brengt. Als dat niet past bij wie je bent, doe je dat misschien behoorlijk goed. Maar zonder passie ga je er niet in uitblinken.

Uiteindelijk kruipt het bloed waar het niet gaan kan. Ik ben blijven werken aan mijn eigen projecten, louter en alleen voor het plezier van het fotograferen zelf. En zo word je ergens goed in. Nu verdien ik mijn boterham met mijn eigen workshops, met lezingen over mijn passie, met fotoreportages en fotoreizen en met artikels schrijven. Zo kan ik toch tegen betaling doen wat ik het liefste doe. Zoek dus niet wat goed in de markt ligt, maar blijf dicht bij jezelf. Alleen dan kan je groeien en goed worden en dan vind je vanzelf wel je weg. Probeer ook niet iemand anders die succesvol is te kopiëren want iedereen is anders. Je kan je er wel door laten inspireren, maar uiteindelijk moet je je eigen unieke weg zien te vinden.

Hoe begin je er praktisch aan?

Een portfolio samenstellen en een selectie van je beste beelden uit die grote massa foto’s maken, hoe begin je eraan? Iedereen groeit naar een eigen methode, maar als je pas start is een inkijkje in de workflow van iemand die al langer bezig is altijd interessant.

Ikzelf werk met Lightroom en ik kan me eerlijk gezegd niet meer voorstellen hoe ik mijn foto’s op orde zou krijgen zonder. Vroeger werkten veel fotografen met meerdere catalogi omdat één grote vertragend werkte. Ondertussen is Lightroom geoptimaliseerd om te werken met honderdduizenden foto’s in één catalogus. Daarom zie ik geen reden meer om nog met meerdere catalogi te werken. Door alle foto’s samen in één catalogus te hebben kan je veel eenvoudiger een selectie van je beste foto’s maken dan als die allemaal in aparte catalogi zitten.

Bij een nieuwe fotoshoot maak ik een verzamelset met een gewone verzameling met alle foto’s van de shoot. Dan maak ik een aantal slimme verzamelingen adhv een trefwoord dat uniek is voor de shoot en een labelkleur. Bij een eerste selectie markeer ik alle foto’s die technisch niet voldoen met een zwarte vlag. Die gaan er meteen uit. Bij een tweede selectie beoordeel ik op compositie. Ook hier geef ik wat niet goed genoeg is een zwarte vlag en gooi ik ook deze foto’s weg. De rest krijgt een rode kleur en gaat in de slimme verzameling ‘Geselecteerd’. Ik heb nu alleen foto’s die technisch en compositorisch voldoen, maar met nog veel foto’s die goed op elkaar gelijken. Uit die gelijkaardige foto’s kies ik dan de beste. Alles wat niet weerhouden is krijgt de kleur geel en gaat naar de slimme verzameling ‘Reserve’. De overgebleven foto’s worden bewerkt en veranderen van rood naar groen en gaan zo automatisch naar de verzameling ‘Bewerkt’. Als ze naar de klant verstuurd zijn, veranderen ze van groen naar blauw. Ze gaan nu naar de verzameling ‘Verstuurd’. Als de klant later de foto’s opnieuw wilt hebben, dan moet ik niet ver zoeken. En geloof, dat gebeurt meer dan je denkt.

Over alle projecten heen heb ik een slimme verzameling ‘Portfolio’. Daarin komen alle foto’s die eruit springen terecht. Dat is een hele levendige verzameling met alle foto’s met vijf sterren. Die verzameling verandert voortdurend. Er komen steeds nieuwe foto’s bij en er vallen er na verloop van tijd ook weer af. Het werken met een slimme verzameling is heel handig en dynamisch. Deze verzameling blijft evolueren, samen met mij als fotograaf.

2. Een fotoreeks samenstellen voor een bepaald doel

Een tweede soort van portfolio is een reeks foto’s die je samenstelt voor een welbepaald doel. Je maakt een selectie van beelden voor een tentoonstelling, een wedstrijd, een job, een artikel of wat dan ook. Dat soort portfolio is anders dan de verzameling van ’the best of’. Hier moet niet elke foto op zichzelf staan. Niet de aparte beelden, maar het geheel is belangrijk. Foto’s vormen een verhaal met een begin, een midden en een einde. Dat verhaal moet duidelijk zijn. Het eerste en het laatste beeld moeten de sterkste foto’s zijn. Dat is heel belangrijk. Bij het allereerste beeld beslist de kijker al meteen om het werk goed te vinden of niet. En de laatste foto moet zorgen dat de reeks blijft hangen. Tussenin mogen beelden zitten die op zich misschien niet zo sterk zijn, maar die nodig zijn om het verhaal te maken.

Nu maak je reeksen niet louter voor jezelf maar met een publiek voor ogen. Wie is dat? Wat verwacht het? Hoe selecteer je foto’s voor een welbepaalde reeks?

• Kill your darlings! Je kan heel erg gehecht zijn aan een beeld dat niet in de reeks past. Maak van je hart een steen en gooi die eruit.
• Voorkom herhaling. Wees heel streng in je selectie van gelijkaardige beelden.
• Ga naar portfoliobesprekingen. Dat is heel belangrijk. Zelf zie je al snel het bos door de bomen niet meer. Soms ben je heel erg emotioneel gehecht aan een bepaalde foto omdat het moment waarop je dat nam bepaalde herinneringen oproept. Het brengt je terug naar die plaats en tijd in het echte leven waarvan de toeschouwer alleen maar een fractie van te zien krijgt. Als die kijker niet meteen begrijpt waarom je dat beeld hebt weerhouden en je moet erbij gaan vertellen hoe belangrijk dat voor jou is omwille van de context, dan is de foto misschien niet goed genoeg.

Bij elke portfoliobespreking krijg je een andere mening. Iedereen bekijkt je foto’s anders. Het is geen exacte wetenschap. Maar elke mening geeft je nieuw inzicht. Je leert sequenties begrijpen. Je ziet welke foto’s steeds opnieuw als favoriet gekozen worden en welke altijd aan de kant gelegd worden. Je krijgt opmerkingen over zaken waar je zelf nooit op gelet hebt. Sommige van die opmerkingen vind je misschien niet relevant en leg je gewoon naast je neer. De zaken die wel waardevol zijn helpen je geweldig goed vooruit in het kijken naar je eigen werk.

Hoe maak je een sequentie van beelden?

De volgorde van de beelden kan op meerdere criteria gebaseerd zijn. Het gemakkelijkste is het volgen van een bepaald tijdsverloop. Je hebt een ‘Dag uit het leven van’ gefotografeerd en je toont het verloop van ’s morgens tot ’s avonds.

Andere criteria kunnen zijn: kleur, licht en donker, vorm en ritme. De kijkrichting in een serie is ook iets om rekening mee te houden. De eerste foto trekt de reeks op gang en verwijst naar de volgende foto. De laatste sluit de reeks af door naar binnen te kijken. Regels in de kunst zijn er om doorbroken te worden, maar dan moet je wel al straf goed bezig zijn en weten wat je doet.

Kleur en zwart-wit door elkaar? Ik ben er allergisch aan, maar wie ben ik?

Meerdere portfolio’s samenstellen voor verschillende doelgroepen

Mijn passie ligt bij straat- en reisfotografie. Dat wil niet zeggen dat ik geen portretfotografie, bedrijfsfotografie, productfotografie of landschapsfotografie doe, integendeel. Daarom is het interessant om verschillende portfolio’s te maken voor verschillende doelgroepen op verschillende kanalen.

Bedrijfsfotografie doe ik al jaren. Dat werk toon ik op mijn website. Dat is nog steeds de meest professionele manier om serieus werk te presenteren aan klanten die op zoek zijn naar zakelijke portretten, productfoto’s of bedrijfsreportages. Een website kan je heel goed onderverdelen in rubrieken waardoor je heel gericht je portfolio ook in diezelfde delen kan opsplitsen. Een klant die op zoek is naar foodfotografie wil je niet laten terechtkomen op een pagina met straatfoto’s. Hoe gerichter je de klant kan leiden naar wat hem interesseert, hoe meer kans op succes. Dat is het mooie aan een website. Als je die goed organiseert in de juiste onderdelen en je weet hoe je die moet invullen met de juiste zoekwoorden, dan komt een klant meteen op de pagina met foto’s waar hij naar op zoek is. Sommige fotografen vinden een website passé en hebben alleen nog Instagram, maar ik ben ervan overtuigd dat een goede website nog steeds heel belangrijk is. De kracht van social media is net dat je ermee veel aandacht kan trekken. Eens je die aandacht hebt kan je de kijker omleiden naar een website waar dan alle praktische informatie op te vinden is.

Facebook en Instagram gebruik ik dan weer meer om mijn workshops te promoten. Daar zie je mijn straatfotografie en reportages die ik voor mezelf maak. Op Facebook heb ik hiervoor een professionele pagina aangemaakt. Dat heeft het voordeel dat de berichten hierop specifiek voor mijn doelgroep bestemd zijn en gescheiden blijven van mijn privéaccount. En de berichten op die pagina kan ik dan promoten met advertenties. Met een Facebookadvertentie kan je heel gericht je doelgroep afbakenen. Je kan ze beperken in plaats. Ik ga me niet richten op mensen die te ver wonen want voor de korte workshops straatfotografie is dat niet interessant. Die groep kan je verder verfijnen door te gaan werken met interesses zoals mensen die lid zijn van bepaalde Facebookgroepen. Als iemand lid is van de Facebookgroep ‘Straatfotografie’, dan behoort die al zo goed als zeker tot mijn doelgroep. Dat is heel krachtig en als je dat goed doet, bereik je voor relatief weinig geld heel veel potentieel geïnteresseerden.

Op Instagram heb ik meerdere accounts, waaronder eentje voor foodfotografie. Op die manier kan je je portfolio gaan opsplitsen. De vraag die je je hierbij moet stellen is wat je waar wilt tonen, met welk doel doe je dat en voor wie. Als je daar een goed beeld van hebt, dan toon je jezelf aan de juiste mensen op de juiste plaats.

Conclusie

Of je nu een portfolio samenstelt van je beste werk of een portfolio voor een welbepaald doel zoals een boek of een tentoonstelling, het blijft een moeilijke opdracht om de juiste keuze te maken uit een massa beelden. Bij het kiezen van je beste werk zoek je foto’s die stuk voor stuk uitblinken, terwijl je bij de tweede soort portfolio een verhaal gaat vertellen. Wees heel kritisch en streng in je selectie, want minder is hier zeker meer. Laat je zeker bijstaan door buitenstaanders met kennis van zaken. Uiteindelijk kies je zelf, maar een frisse blik van buitenaf is zeer waardevol.