Fotografie in slecht weer levert de meest dynamische landschapsfoto’s op. Zo trotseer je regen en stormen om unieke beelden te maken.
De zomer is voorbij en de dagen worden opnieuw korter en grijzer. Dit is vaak het moment waarop veel fotografen hun camera opbergen en pas terug bovenhalen wanneer de lente begint. Maar het grijze en hevige weer van het najaar brengt ook tal van opportuniteiten. In dit artikel verlaten we onze comfortzone, trotseren we de elementen en gaan we op zoek naar unieke en dynamische landschapsfoto’s.
Het weer speelt een cruciale rol bij landschapsfotografie, want sfeer en licht zijn onlosmakelijk verbonden met de weersomstandigheden. Het landschap kan er immers compleet anders uitzien onder andere omstandigheden. Maar het weer brengt ook de nodige uitdagingen met zich mee. De weersomstandigheden zijn immers niet altijd zoals je gepland had. Nu de winter voor de deur staat, zijn buien, regen, wind of storm eerder regel dan uitzondering. Maar dat hoeft de pret helemaal niet te bederven.
In tegenstelling tot wat de meeste mensen denken, zijn zonnige dagen en een wolkeloze hemel niet meteen de omstandigheden waar je als landschapsfotograaf op uit bent. Een stralend blauwe lucht maakt landschapsfotografie net uitdagender en beperkt de mogelijkheden enorm. Terrasjesweer is dus doorgaans niet het moment om eropuit te trekken. Wolken, buien, regen en wind zijn vaak veel interessanter: ze transformeren het landschap en zorgen voor unieke en dynamische landschapsfoto’s. Klaar om je grenzen te verleggen en op pad te gaan tijdens de meest uitdagende weersomstandigheden?
Het klinkt misschien cliché, maar voor een landschapsfotograaf bestaat er eigenlijk geen slecht weer (op de staalblauwe luchten na dan). Hoe uitdagender het weer, hoe interessanter de foto’s vaak worden. Een beetje wind of regen mag je dus niet weerhouden om eropuit te trekken. Toch zie ik vaak op mijn workshops en fotoreizen dat enkele regendruppels voldoende zijn om de motivatie te temperen en de camera’s terug in de fototas te stoppen. Ik moet toegeven dat ikzelf ook liever bij droog weer fotografeer, maar geef mij liever grijze luchten en wat regen dan een staalblauwe hemel met hard licht. Op bewolkte dagen kan je immers de hele dag door fotograferen, terwijl je op zonnige dagen vooral aangewezen bent op de ochtend- en avonduren. Bovendien is het contrast zachter en heb je minder vaak problemen met de belichting. Het landschap wordt egaal belicht en het contrastverschil tussen lucht en voorgrond is beperkt zodat de camera er meestal goed in slaagt om het beeld correct te belichten. Bij grijs weer heb je dus zelden grijsverloopfilters of HDR-technieken nodig: dat maakt het op technisch vlak alvast wat eenvoudiger. Ten slotte heb je op grijze dagen veel meer mogelijkheden. Is de lucht interessant en bevatten de wolken voldoende structuur? Dan kan je focussen op weidse landschappen. Is het wolkendek eerder egaal en bijgevolg minder interessant? Ga dan met de telelens op zoek gaan naar intieme of abstracte landschappen. Bij regenachtig weer kan je dan weer de bossen intrekken of op zoek gaan naar riviertjes en watervalletjes om te experimenteren met langere sluitertijden. Het regenweer zorgt er bovendien voor dat de (herfst)kleuren in het bos en langs de riviertjes optimaal tot hun recht komen. Wie zichzelf dus kan motiveren om ook bij minder gunstige of ruige weersomstandigheden op pad te gaan, zal verbluft staan van de mogelijkheden.
Fotograferen in moeilijke weeromstandigheden vraagt een goede voorbereiding. Vertrek niet zomaar lukraak naar de kust bij de aankondiging van de eerste winterstorm, want dan kom je ongetwijfeld van een kale reis terug. Het is belangrijk om goed voorbereid te vertrekken en jezelf en je materiaal tijdens het fotograferen zo goed mogelijk te beschermen.
Wie storm zegt, denkt onmiddellijk aan de zee, want daar is de wind altijd het sterkst en beuken de golven tegen de golfbrekers of de staketsels aan. Om te voorspellen waar en wanneer het noodweer het spectaculairst zal zijn, check je vooraf best enkele websites en apps. Op de website van het KMI of KNMI vind je uiteraard al heel wat informatie, maar soms is deze informatie te beperkt om een goede inschatting te maken. Apps zoals Windfinder of Windy laten je per uur zien hoe krachtig de wind zal zijn en uit welke windrichting hij komt. Zo kan je inschatten op welk moment de storm op zijn piek zit. Ook de windrichting is van belang: de meest spectaculaire omstandigheden tref je wanneer de wind loodrecht inbeukt op de kustlijn. De wind moet dus uit westelijke of noordwestelijke richting komen. Maar naast de wind spelen ook de getijden een belangrijke rol. Bij hoogtij of zelfs springtij zijn de golven altijd het sensationeelst. Als hoogtij samenvalt met de piek van de storm krijg je stormtij en dat staat garant voor uiterst spectaculaire stormbeelden. Om de getijden te controleren, kan je opnieuw terecht op de website van het KMI of Rijkswaterstaat voor Nederland.
Ten slotte is het ook aangewezen om vooraf al een idee te hebben van de beelden die je wilt maken en de locatie waar je de storm wil fotograferen. Steigers, pieren en golfbrekers doen het altijd goed, want daar spatten de golven soms metershoog uiteen tegen de houten constructies. In de duinen zorgt de wind dan weer voor stuifsneeuw en op het strand tref je vaak interessante patronen van zand of schuim aan. Kies dus voor een locatie waar je al deze elementen kunt combineren.
Fotograferen in regen of storm is zowel uitdagend voor jezelf als voor je materiaal. Zorg er dus voor dat je goed aangekleed bent. Een water- en winddichte jas en broek, laarzen, handschoenen, een muts en capuchon zijn sterk aan te bevelen.
Je materiaal kan je best zoveel mogelijk proberen afschermen voor de weerselementen. Gebruik je zonnekap om te vermijden dat water, zand en spray op de lens terechtkomen. Ook een regenhoes kan praktisch zijn als je bij regenweer gaat fotograferen. Zelf verkies ik echter een eenvoudige plastic zak, want regenhoezen zijn niet altijd even praktisch. Ze gaan vaak snel condenseren, waardoor je amper nog iets door de zoeker of op de liveview ziet. Daarnaast gebruik ik af en toe ook een paraplu om de camera grotendeels te beschermen als het regent. Breng ook zeker voldoende microvezeldoekjes en een handdoek mee om je camera, lens en eventueel je handen af te drogen. Probeer ook je fototas wat af te schermen voor de regen. De meeste tassen beschikken over een regencover die je over je rugzak kunt trekken zodat die niet doornat wordt.
Uiteraard kan je deze vormen van bescherming enkel toepassen bij rustiger weer. Ga je fotograferen bij stormweer, dan kan je bovenstaande hulpmiddelen beter gewoon thuislaten. Het waait immers zo hard dat een regenhoes, plastic zak of paraplu meteen zouden wegvliegen. Je kan eigenlijk enkel je zonnekap gebruiken om zand en water van de frontlens weg te houden. Maak je echter geen illusies, want bij rukwinden tot 100-120 km/u is het bijna onmogelijk om je materiaal netjes te houden. Storm Eunice die op 18 februari 2022 de Benelux teisterde, heeft me bijna 1000 euro aan reparaties gekost omdat mijn lens vol met zand zat. Gelukkig heb ik die dag wel enkele spectaculaire beelden kunnen maken!
Lenzen wisselen bij regen of stormweer is lastig. Daarom is het handig als je over twee camera’s beschikt. Op het ene toestel plaats je een standaardlens (bv. 24-70mm) en op het andere toestel monteer je de telelens. Zo kan je uiteenlopende onderwerpen en composities fotograferen en hoef je niet van lens te wisselen in het slechte weer.
Hoewel je doorgaans altijd een statief gebruikt bij landschapsfotografie hoef je dit niet mee te sleuren als je de storm gaat fotograferen. Als jij door de krachtige rukwinden amper recht kunt blijven staan en regelmatig je voeten moet verankeren in het zand om rechtop te blijven, dan zal een statief sowieso geen soelaas bieden. Je driepoot zal bovendien vibreren in de wind en biedt dus niet de verwachte stabiliteit. Bij stormweer fotografeer je beter gewoon uit de hand.
“Bij stormweer fotografeer je beter gewoon uit de hand.”
Wanneer de storm en de getijden hun hoogtepunt bereiken, worden de golven steeds imposanter. Probeer de onmetelijke kracht van de zee vast te leggen en fotografeer met een korte sluitertijd om de actie te bevriezen. Combineer dit met een hogere ISO zodat de beelden scherp zijn wanneer de camera voor je ogen danst in de wind. Fotografeer in burst en maak voldoende beelden, want in deze extreme omstandigheden is het niet alleen lastig om de juiste compositie vast te houden, doordat je camera heen en weer beweegt zullen er ook veel onscherpe foto’s tussen zitten. Bovendien is het altijd afwachten hoe spectaculair de golven zullen kapotslaan op de pier of golfbreker. Je moet dus veel foto’s maken zodat er enkele overblijven waar de actie, compositie en scherpte helemaal goed zitten. Om nog maar te zwijgen van de horizon die aan de kust perfect horizontaal moet liggen.
Je kunt de imposante golven niet alleen fotograferen als onderdeel van het landschap, maar ook als onderwerp op zich. Haal de telelens boven, zoom in op de golven en vul het beeld met de brute kracht van de zee. Een telelens is niet alleen handig om de golven beeldvullend in beeld te brengen. Door de grotere brandpuntsafstand wordt de afstand tussen de golven onderling kleiner en hierdoor zal de foto nog indrukwekkender ogen.
Opnieuw wordt het trial en error want je weet nooit hoe een golf zich zal ontwikkelen. Als je wacht tot wanneer de wave op zijn hoogtepunt is, loop je steeds achter de feiten aan. Je moet dus anticiperen en de golven volgen in je zoeker. Op het moment dat de golf bijna op haar hoogtepunt is laat je de camera ratelen en hoop je op indrukwekkende beelden die de onbeheersbare kracht van de natuur alle eer aandoen. Het beeld oogt bovendien nog sterker als de schuimkoppen op dat moment weggeblazen worden door de harde wind. Om de kleuren en contrasten in het water extra te benadrukken kan je eventueel een polarisatiefilter gebruiken, maar hou er rekening mee dat die 1 à 2 stops licht tegenhoudt, waardoor de sluitertijd terug wat langer wordt.
We hebben het voorlopig vooral gehad over golven en water, maar op een turbulente dag ontstaat aan de kust nog een ander interessant fenomeen: stuifzand. De harde wind blaast op dat moment het droge losse zand over het strand en er ontstaat een soort mist die de beelden een bijzonder ruig karakter geeft. Op sommige plaatsen lijkt het bijna alsof bepaalde objecten zweven boven het strand. In de duinen blaast het zand soms meters hoog met erg spectaculaire foto’s tot gevolg. Stuifzand fotograferen is niet zo eenvoudig. Het is een echte uitdaging zowel voor jezelf als je materiaal. Als het enigszins mogelijk is, probeer dan met de wind mee te fotograferen zodat het zand niet frontaal in je lens en je gezicht blaast. Een skibril maakt het allemaal wat aangenamer en vermijd dat je ogen geïrriteerd geraken omdat ze vol zand komen te zitten. Lenzen met een vaste brandpuntsafstand of een interne zoom genieten in deze omstandigheden sterk de voorkeur, want anders komt het zoommechanisme volledig vast te zitten door het zand (ik spreek uit ervaring). Stuifzand fotograferen is dus best uitdagend, maar de resultaten kunnen bijzonder spectaculair ogen.
Het hoeft uiteraard niet allemaal zo extreem te zijn. Een onweer is doorgaans eenvoudiger in beeld te brengen en daarvoor hoef je bovendien niet noodzakelijk naar de kust. Stuifzand en spray vormen hier dus geen probleem.
Onweer gaat vaak gepaard met imposante wolkenluchten waaruit stevige regenbuien kunnen vallen. Die donkere buien zie je soms al van mijlenver hangen en geven het beeld altijd iets extra. Wanneer je over onweer spreekt, dan denk je automatisch ook aan bliksems: een indrukwekkend fenomeen dat zich niet altijd gemakkelijk op beeld laat vastleggen. Wacht niet tot wanneer het onweer boven je hoofd hangt, want dan ben je te laat. Hoor je het in de verte rommelen? Spring dan in de wagen en ga op zoek naar een weids open landschap en wacht het naderende onheil op. Als je pas afdrukt wanneer je een bliksemschicht ziet, ben je hopeloos te laat. Een bliksemontlading komt neer met een snelheid van 300.000 kilometer per seconde, dus niemand kan daarop anticiperen. De beste manier om dit spectaculaire fenomeen vast te leggen is door gebruik te maken van een lange sluitertijd. Probeer een sluitertijd van 30 seconden te bereiken door de ISO zo laag mogelijk in te stellen en eventueel gebruik te maken van een grijsfilter en/of polarisatiefilter om nog wat licht tegen te houden. Daarna maak je telkens foto’s van een halve minuut en hoop je dat er gedurende die tijd een aantal bliksemontladingen voorkomen. Sommige camera’s laten toe om een timer in te stellen die om de zoveel seconden een foto maakt. Zo hoef je niet telkens opnieuw af te drukken. Deze manier van werken blijft uiteraard altijd een beetje gissen. Gelukkig bestaan er ook “bliksemtriggers” die de kans op succes verhogen. Met behulp van een ingebouwde sensor detecteert zo’n trigger verschillen in licht en laat op dat moment de camera afgaan. Door de snelle reactietijd van dit toestel wordt de kans groter dat je de bliksems op beeld kunt vastleggen.
Naast bliksems en mooie wolkenluchten brengt onweer ook vaak mooi licht met zich mee. Voor of na een onweer durft de zon immers nog eens tussen de wolken piepen met erg dramatisch en gesatureerd licht tot gevolg. Het landschap lijkt op dat moment in vuur en vlam te staan. Landschapsfotografen worden gek van dit soort licht, alleen is het lastig te voorspellen. Er achternahollen is meestal hopeloos. Je maakt de meeste kans als je al klaar staat zodat je snel kunt reageren wanneer de zon tevoorschijn komt en het landschap baadt in het onstuimige licht.
Wie weet krijg je op dat moment ook een regenboog te zien. Een regenboog ontstaat altijd in de tegenovergestelde richting van de zon wanneer de laagstaande zon op een voorbijtrekkende bui schijnt. Het licht breekt en weerkaatst op de achterzijde van de druppels. Dat licht is niet zomaar wit, maar een mengeling van een heleboel kleuren die door de lichtbreking plots zichtbaar worden. Focus op dat moment niet alleen op de regenboog, maar laat hem deel uitmaken van een indrukwekkend landschap voor de meest sprekende beelden.
In het noorden krijg je op onstuimige dagen nog een ander fenomeen te zien waar ikzelf helemaal gek van wordt: stuifsneeuw. In tegenstelling tot stuifzand is stuifsneeuw veel eenvoudiger om vast te leggen. Je lens wordt immers hooguit wat nat. Wanneer sneeuw over het landschap stuift, krijgt het beeld een op en top arctisch karakter. Gecombineerd met wat tegenlicht ontstaat een bijzondere sfeer die je vooral in de arctische regio’s kunt ervaren. Net als bij stuifzand ontstaat een soort nevel boven het landschap. Met een telelens kan je inzoomen op het onderwerp en lijkt het alsof het object opdoemt uit de mist. Maar je kunt ook laagjeslandschappen fotograferen waarbij de sneeuw langs de berghellingen opstuift of op zoek gaan naar diersoorten die deze arctische omstandigheden trotseren.
Op sommige momenten lijkt de sneeuw bijna te dansen over het landschap en ontstaan prachtige lijnstructuren. Deze lijnen kan je gebruiken om diepte te geven aan het landschap wanneer je met een groothoeklens fotografeert. Wacht met afdrukken tot op het moment dat een stevige rukwind de sneeuw de hoogte inblaast voor de meest spectaculaire foto’s.
Heel wat fotografen blijven liever binnen zitten, wanneer regen, onweer of storm voorspeld wordt. Nochtans maak je de meest boeiende beelden niet bij een stralend zonnetje. Wanneer harde winden en stevige regen- of onweersbuien het land teisteren barst het landschap van de dynamiek. Laat het weer je dus niet ontmoedigen om eropuit te trekken. De brute kracht van de natuur levert uiterst spectaculaire beelden op voor wie bereid is om uit z’n comfortzone te stappen en de elementen te trotseren. Denk vooraf na over de locatie waar je naartoe trekt en bescherm jezelf en je materiaal tegen het noodweer. Hou het veilig en dan keer je ongetwijfeld voldaan terug naar huis met een geheugenkaartje vol unieke en dynamische landschapsfoto’s.
Lees ook: 10 tips om te fotograferen bij slecht weer
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
