15 tips voor portretfotografie met je smartphone

Een smartphone kan je niet vergelijken met een goed fototoestel. De sensor van een smartphone is zoveel kleiner dan dat van een camera, zodat de concurrentie niet opgaat. En een goede lens met een grote opening waarmee je zo mooi de ogen scherp kan hebben en de rest onscherp kan het al helemaal niet vervangen. En toch is een smartphone een geweldig toestel om mooie portretten te maken. Wat is de kracht ervan en hoe kan je de nadelen omzetten in opportuniteiten? Dat laat ik je in dit artikel zien.

Als een fototoestel dan toch zoveel beter is, waarom zou je dan kiezen voor een smartphone om mee te fotograferen? De kwaliteit is zoveel minder, waardoor er veel digitaal gecompenseerd moet worden om toch een bruikbaar beeld te hebben. En daarnaast kan ik nog wel een aantal nadelen opsommen:

• Als de zon op je scherm zit, dan zie je helemaal niets.
• Bij mij zit er altijd wel ergens een vinger in de weg.
• Er zijn geen voelbare knoppen waarmee je snel op de juiste kan drukken.
• En dan heb je nog het probleem van platte batterijen. Ik weet niet wat ik doe om altijd heel snel mijn batterij leeg te trekken. Een dagje intensief fotograferen lukt mij zeker niet.
• Snel bewegende onderwerpen is een hele uitdaging. Dat kan je wel omzeilen met extra apps waarin je meer instellingen hebt dan met de ingebouwde camera, maar het kost moeite en het is een stap teveel als je heel snel iets wilt fotograferen.

En toch is het een fantastisch toestel. Waarom dan?

Altijd op zak: je smartphone als camera

De meest evidente reden is natuurlijk dat je die altijd bij je hebt. Zelfs een compacte camera heb je maar op zak als je de intentie hebt om foto’s te maken. Met een smartphone is dat anders. Het is in de eerste plaats nog altijd een telefoon en een zakcomputer. En die heb je altijd bij je. Zelfs wachten bij de kapper voor iemand zonder geduld wordt hiermee plezant.

Onopvallend portretteren met een smartphone

Een tweede zeer goede reden is dat je er met een smartphone helemaal niet verdacht uitziet. Letterlijk iedereen loopt ermee rond en dat maakt je als fotograaf onzichtbaar. Dat is zalig als je stiekem portretten wilt maken.

Voor straatfotografie werk ik altijd met een heel klein toestel dat helemaal op stil staat. Maar toch kan ik niet dezelfde foto’s maken als met een smartphone. Ik heb me er lang tegen verzet. Het lag me niet goed in de hand en altijd als ik het wou proberen was mijn batterij snel plat. Op een gegeven moment zat ik in Lissabon op de metro met een jonge man, die met zijn smartphone tegenover mij zat. Hij hield die recht voor zijn gezicht met de camera op mij gericht. Het leek alsof hij ongegeneerd foto’s van mij zat te nemen zonder ook maar notie van mij te nemen. Maar dat was waarschijnlijk niet zo. Vanaf dat moment viel het me op dat veel jonge mensen hun smartphone op die manier vasthouden, waarom weet ik niet. Maar toen viel mijn frank. Als je een smartphone recht voor iemands gezicht kan houden op amper een meter afstand zonder argwaan te wekken, dan kan ik dat in mijn voordeel gebruiken. Ik ben dat meteen op diezelfde rit gaan uittesten, met deze twee portretjes als resultaat.

Dat kan ik niet doen met een fototoestel. Hoe klein het ook mag zijn, je kan geen camera ongestraft recht voor iemands gezicht houden zonder opgemerkt te worden. Zo ben ik dan toch eindelijk mijn telefoon ook als camera gaan gebruiken. Sindsdien is het een extra tool voor mij als fotograaf.

Geavanceerde software: portretmodus en scherpstelling

Smartphones zijn tegenwoordig uitgerust met krachtige software die veel handmatig werk uit handen neemt. Deze maken het fotograferen gemakkelijker en compenseren de tekorten van een kleine sensor. Gezichts- en onderwerp herkenning is er hier eentje van. Je moet bij veel toestellen zelf niet meer scherpstellen. Het toestel is in veel gevallen slim genoeg om te raden wat je onderwerp is om zelf de scherpstelling te doen.

Een kleine scherptediepte zoals je die zo mooi bij een echte portretlens hebt kan je niet krijgen met een smartphone. Hoe groter de sensor, hoe onscherper je de achtergrond kan maken. En de sensor van een smartphone is nu juist heel klein. Daartegenover staat dat die wel softwarematig kan verkregen worden. Sommige toestellen hebben een portretmodus die dat nabootst. En soms kan je het ook softwarematig in nabewerking bekomen. De resultaten hiervan zijn wisselend van kwaliteit. Maar de mogelijkheden bestaan en de evolutie gaat zo snel dat binnen de kortste tijd die kwaliteit geen probleem zal zijn.

Minder materiaal, meer focus

Hoe meer materiaal je hebt, hoe meer keuzestress. Alles wat je in huis hebt wil je ook gebruiken. Neem je nu één of twee bodies mee? Welke lenzen zeul je mee? Als je op stap gaat met meerdere lenzen, dan ben je de helft van de tijd bezig met te bedenken welke lens je best gebruikt in een bepaalde situatie. En hoe meer lenzen, hoe meer je gaat twijfelen. Het moet altijd lukken dat je toch een meer geschikte lens in je tas hebt dan op je fototoestel en dat je zo een mooi beeld mist.

En ga je dat fotograferen met of zonder statief? Dat is nog een mogelijkheid erbij. Bij straatfotografie heb ik me daarom al beperkt tot een toestel met één vaste lens. Zie ik iets wat niet binnen mijn beeldkader past, dan kijk ik verder naar wat wel geschikt is. Ik wissel rapper van blik dan van lens en dus kijk ik meer en ben ik minder met mijn materiaal bezig.

Met een smartphone heb je ook dat voordeel. Hoe minder materiaal, hoe meer rust in je hoofd en hoe meer gefocust je bent. Bij mij werkt dat toch zo. Alles wat niet past bij het fotograferen met een smartphone passeer je gewoon. Snel bewegende onderwerpen, te donkere situaties en nog zoveel meer zijn minder geschikt. Die laat je links liggen.

“Keuze is de vijand van creativiteit.” George Lucas

De kracht van eenvoud: licht, contrast en compositie

Ondanks alle softwarematige compensaties blijf je toch met een kwaliteit van beelden die je niet kan vergelijken met beelden gemaakt met degelijk fotomateriaal. Maar dat is ook een kracht. Omdat je beperkt bent in de kwaliteit ben je gedwongen om weer na te denken over de essentie van een goed beeld. Een smartphone laat het al snel afweten in mindere lichtomstandigheden en dus moet je meer dan met professioneel materiaal letten op goed licht.

Het dynamisch bereik is bijlange niet zo groot als bij een fototoestel. Dat dwingt je dan weer om beter te letten op contrast in je beeld zelf. Je moet het meer hebben van een sterk contrast tussen licht en donker, van kleuren die je beeld bepalen, lijnen en vlakken die je compositie vormen. Je moet nadenken over de basis van een goed beeld. Het is terug naar de essentie gaan, terug naar de fundamenten van goede fotografie: compositie, licht, kleur en toon, storytelling, het beslissend moment. Kortom, je vaardigheid en creativiteit in de mogelijkheid om een beeld te visualiseren moet je meer op scherp stellen.

En alleen al daarom vind ik het heel interessant. Vroeger moesten fotografen het ook doen met veel minder goed materiaal. En toch waren er toen veel straffe fotografen. We vergeten soms dat niet het materiaal waarmee je werkt het belangrijkste is om goede foto’s te maken, maar het zien van goede beelden. Een heel goed voorbeeld is de Russische fotograaf Aleksandr Rodchenko. In de jaren twintig en dertig was hij een voortrekker van het fotografisch constructivisme. Hij fotografeerde alledaagse onderwerpen vanuit onverwachte hoeken. Kenmerkend voor zijn foto’s zijn sterke composities met veel lijnen en vlakken. De kwaliteit van de negatieven en ander materiaal was toen zo slecht dat hij wel moest nadenken over manieren om zijn beelden toch krachtig genoeg te maken. Door een gebrek aan kwalitatief materiaal word je gedwongen om terug te keren tot de essentie. Het maakt je creatiever. Kortom, je vaardigheid en creativiteit in de mogelijkheid om een goede foto te maken moet het gebrek aan kwaliteit overstijgen.

Laat je ook niet vangen door steeds de nieuwste smartphone te willen. De kwaliteit blijft in vergelijking met een professioneel fototoestel toch ondermaats. Maar een middelmatige camera betekent niet meteen een middelmatig beeld. Er zijn verschillende soorten fotografie en sommige hebben nu eenmaal goed materiaal nodig. Maar sommige foto’s zoals ook portretfoto’s kunnen het hebben van goed contrast, licht en schaduw. Denk maar aan minimalistische beelden met een heel hoog contrast. Daar heb je geen camera voor nodig die perfecte huidtinten weergeeft, of een hoog dynamisch bereik hebben.

Van opname tot delen: de beste apps om foto’s te bewerken

Met een smartphone kan je niet alleen fotograferen, maar meteen ook bewerken en doorsturen. Had je mij dat verteld aan mijn ontwikkelbak in de donkere kamer, ik had je nooit geloofd. En toch vinden we dit al zo evident. Er bestaan veel goede apps om foto’s te bewerken. Snapseed is mijn favoriet. Deze werkt zowel op Apple als op Android en is helemaal gratis. Met de mogelijkheden die het aan boord heeft is dat bijna niet te geloven.

Conclusie

Een smartphone is niet de beste camera die er bestaat. Maar dat maakt het juist heel interessant. Het doet je terugkeren naar de basis van wat een goede foto is. De beperkingen van het materiaal dwingen je om beter na te denken over de basis van een goed beeld. Soms zijn we zo erg met ons materiaal bezig dat we die kern uit het oog verliezen. Met alle technische snufjes vergeten we soms dat niet het materiaal maar ons brein de belangrijkste tool is om een goede foto te maken.

15 praktische tips voor portretfotografie met je smartphone

1. Maak je lens proper. Dat doe je met de objectieven op je camera automatisch. Maar met een smartphone vergeten we dat wel eens.
2. Houd je smartphone vast met beide handen. Behandel het zoveel mogelijk als een camera. Wees je bewust van waar de lens zit en zorg dat je vingers er niet voor zitten.
3. Gebruik de grid. De lijnen helpen om je horizontale en verticale lijnen recht te houden en om beter te letten op je compositie.
4. Gebruik een externe app als camera als het goed moet zijn. In de PRO mode van zo’n app krijg je meer controle dan met de ingebouwde camera. Dan kan je wel controle krijgen over de sluitersnelheid en bewegende onderwerpen fotograferen. De app van Lightroom is heel goed. Deze heeft het voordeel dat je kan fotograferen en bewerken met één enkele app. Vind je je smartphone te klein om op te werken, dan heb je die beelden meteen ook op je desktopversie van Lightroom. Dat is wel heel handig.
5. Controleer het licht. Met gordijnen kan je de lichtbron bij een raam kleiner of groter maken voor een harder of voor een zachter licht.
6. Zoek patronen en vormen die ontstaan door hard licht.
7. Zoek silhouetten.
8. Zoek naar sterk contrast tussen donker en licht. De sensor is klein, dus je moet het doen met de middelen die je hebt. Hoog contrast werkt hier goed. Probeer te belichten voor de hoge lichten en haal de belichting naar beneden. Omdat je niet zoveel speling hebt als met een goede camera moet je proberen je beeld al meteen zo goed als mogelijk bij opname zien te krijgen zonder veel nabewerking in het achterhoofd.
9. Let goed op composities.
10. Zoek sterke kleuren en kleurvlakken.
11. Probeer tegen het licht in te fotograferen. Dat geeft een mooi contrast.
12. Zwart-wit is gemakkelijker en is wat meer vergeeflijker bij lage kwaliteit dan kleur.
13. Gebruik het voordeel van hoe klein je camera is. Je kan veel dichter bij je onderwerp komen dan met een fototoestel.
14. Je kan fotograferen door kleine openingen, bijvoorbeeld door planten naar boven.
15. Neem je tijd. We zijn gewoon om met een smartphone snapshots te maken. Maar dat hoeft niet. Ga in interactie met je modellen zoals je met een fototoestel doet en wacht het juiste moment af.