Leer stap voor stap hoe je door slimme kadervorming, de juiste brandpuntsafstand en scherpe observatie betere landschapsfoto’s maakt.
In het landschap is er vaak zo veel te zien dat het als fotograaf niet altijd vanzelfsprekend is waarop je moet focussen. Vaak wil je te veel laten zien, waardoor het beeld druk of chaotisch wordt. In dit artikel leer ik je stap voor stap hoe je door het selecteren van de juiste brandpuntsafstand en door te focussen op de belangrijkste elementen in het landschap, evenwichtige én verrassende beelden kunt maken.
In tegenstelling tot een landschapsschilder die perfect kan bepalen welke elementen hij overneemt op doek, moet een landschapsfotograaf het altijd doen met wat er zich presenteert. Hij kan helaas niet beïnvloeden wat de camera op de sensor registreert. Storende elementen zoals hoogspanningskabels, windmolens, bebouwing of industrie worden dus onherroepelijk mee vastgelegd op de foto. Wat een fotograaf echter wel kan, is bepalen wat hij opneemt in het kader en wat niet. Saaie luchten, eentonige voorgronden of storende elementen kunnen op die manier beperkt of zelf helemaal uit beeld gelaten worden. Wat je niet laat zien is dus minstens even belangrijk als wat je wel laat zien. Door het frame nauwkeurig te bepalen, te focussen op de essentie en alles weg te laten wat er niet toe doet, wordt de foto rustiger en overzichtelijker: zo blijft de kijker langer geboeid door het beeld.
Wikipedia omschrijft compositie als volgt: “het ordenen van de beeldelementen volgens een vooraf bepaalde strategie. Het is een poging van de fotograaf tot het creëren van orde in de chaos.” De fotograaf probeert dus om de verschillende elementen uit de omgeving samen te brengen tot een ordelijk en overzichtelijk geheel. Het maken van een compositie en het bepalen van het kader verloopt volgens een bepaalde strategie. Al te vaak begint men eerst met het opstellen van het statief en wordt pas later echt goed nagedacht over de compositie. Je hebt immers niet snel de neiging om het statief nog veel te verplaatsen of je standpunt nog te wijzigen als je driepoot eindelijk goed staat opgesteld. Elke compositie begint echter met het grondig verkennen van de omgeving, waarbij je alle mogelijkheden tot jou neemt. Daarbij vraag je je telkens af welke elementen je aandacht trokken, want deze vormen de basis van het beeld. Overweeg vervolgens welke andere elementen nog iets toevoegen en welke objecten je beter gewoon weglaat. Vooraleer je het statief opstelt, probeer je dus eerst een goed beeld te vormen van hoe de foto er moet gaan uitzien. Denk hierbij na over je eigen positie, het standpunt (hoog of laag) en de lens of brandpuntsafstand die je zal gebruiken. Vermijd om vooraf te veel foto’s van andere fotografen op te zoeken, want die zullen je ongetwijfeld beïnvloeden. Onbewust ga je dan op zoek naar vergelijkbare beelden, maar die kan je op dat moment misschien gewoonweg niet maken omdat het landschap geëvolueerd is of de omstandigheden gewoon helemaal anders zijn. Bovendien heb je dan geen oog voor de andere mogelijkheden. Probeer elke omgeving dus met een open geest en een nieuwe blik te benaderen en laat het landschap tot jou spreken. Bij het bepalen van het kader zal je dus eerst grondig observeren, vervolgens reflecteren en pas daarna effectief fotograferen.
Er zijn verschillende elementen die invloed hebben op het kader. Om te beginnen je eigen positie: door dichter, verder, hoger of lager te gaan staan, verandert het kader automatisch. Vanaf een hoger standpunt laat je meer van de omgeving zien. De voorgrond is minder prominent aanwezig en het middenvlak wordt duidelijker zichtbaar. Wanneer je een lager standpunt inneemt, wordt de voorgrond dominanter en zal het middenvlak deels verdwijnen. Door dan weer dichter of verder te gaan staan, kan je in- of uitzoomen op het landschap. Je gaat dus als het ware “kaderen” met je voeten.
Naast je eigen positie heeft ook de keuze van de lens en de brandpuntsafstand een enorme invloed op het kader. Door het gebruik van een groothoeklens wordt de voorgrond uitvergroot en verkleinen elementen die wat verderaf liggen. De verhouding tussen dichte en verre objecten verandert en doordat de schaal wijzigt, worden elementen in de verte kleiner afgebeeld en krijgen ze dus minder aandacht. Een groothoek laat bovendien veel van de omgeving zien, waardoor snel overal storende elementen opduiken. Wanneer je een telelens gebruikt voor een landschap, is de beeldhoek een stuk kleiner, waardoor je slechts een klein deel van het landschap vastlegt. Onderwerpen die verder weg liggen, kan je dichterbij halen en bovendien lijkt de afstand tussen verschillende objecten te verkleinen. Met een telelens zoom je in op de omgeving en kan je, in tegenstelling tot een groothoek, veel van de storende elementen uit het beeld laten.
Ten slotte kan je het kader ook achteraf nog bijsturen in nabewerking. Door gebruik te maken van de crop tool kan je de uitsnede bepalen. Storende elementen werk je dan weer moeiteloos weg met het retoucheerpenseel of de clonestempel en met behulp van een vignet kan je het onderwerp “omkaderen”. In nabewerking kan tegenwoordig echt alles, maar dat betekent uiteraard niet dat je lui moet worden en geen aandacht meer moet besteden aan het kader tijdens het fotograferen. Nabewerkingsprogramma’s zijn er om de kleuren en contrasten van een RAW-beeld te accentueren en de sfeer van het moment wat in de verf te zetten, maar niet om de hele werkelijkheid naar je hand te zetten. Gebruik dergelijke programma’s dus enkel als aanvulling op je workflow. Je haalt veel meer voldoening uit een foto als je in het veld de perfecte compositie gevonden hebt. Het bepalen van het perfecte kader doe je immers tijdens het fotograferen en niet achteraf op de computer.
Bij het bepalen van het perfecte kader zijn er een aantal zaken waaraan je bijzondere aandacht moet besteden door jezelf een aantal vragen te stellen:
Als de lucht weinig toevoegt, laat je die beter gewoon weg. Grote witte, grijze of blauwe vlakken leiden immers af van de essentie van het beeld. Een felle zon of een uitgebrande lucht vormen zelden een meerwaarde en trekken vaak onmiddellijk alle aandacht. Vaak kan je door minder lucht te tonen net meer van de sfeer laten zien. De tinten en zachte kleurnuances in het landschap komen op dat moment beter tot hun recht. Overweeg dus altijd goed of de lucht wel een meerwaarde biedt.
Zorg ervoor dat de voorgrond niet te dominant wordt en voldoende interessant blijft. Een uitgestrekt (gras)veld of een eindeloos wateroppervlak zonder enige variatie zal al snel eentonig en dominant overkomen. De blik van de toeschouwer gaat verloren in die uitgestrekte massa en de kijker verliest al snel z’n aandacht. Bestudeer daarnaast ook altijd goed of de voor- en achtergrond met elkaar in evenwicht zijn en vermijd dat bepaalde vlakken te overheersend worden. Door meer in te zoomen of de oriëntatie (landschap/portret) van de foto te wijzigen kan je de voorgrond beïnvloeden of beperken.
Bestudeer altijd goed of er in het beeld elementen aanwezig zijn die geen enkele meerwaarde bieden of zelfs storend overkomen en die je dus beter weg kunt laten. Let hierbij altijd goed op de randen van de foto. Zorg ervoor dat alle elementen voldoende, maar ook niet te veel, ruimte krijgen aan de buitenkant. Vermijd dat de belangrijkste objecten met elkaar overlappen, want dan verliezen ze de aandacht en wordt het beeld vaak drukker. Bestudeer de foto in detail in live view en hou het beeld rustig en overzichtelijk. Door het kader te wijzigen, gebruik te maken van een grotere brandpuntsafstand of door in te zoomen met je voeten kan je storende elementen uit beeld houden.
Het weer durft wel eens tegen te vallen, maar dat hoeft de pret niet te bederven. Je hoeft voor landschapsfotografie niet altijd de beste omstandigheden af te wachten. In tegendeel: op grijze dagen kan je bijvoorbeeld focussen op meer intieme landschappen. Dergelijke beelden komen op zo’n moment immers het best tot hun recht. Op zonnige dagen is de sfeer weer snel verdwenen. Door in te zoomen op details in het landschap kan je die sfeer vaak langer vasthouden. Dat kan bijvoorbeeld mist zijn die wat langer blijft hangen in een bepaald hoekje of lichtschakeringen tussen de vegetatie. Met behulp van een telelens kan je deze elementen extra benadrukken of het beeld er zelfs mee vullen.
Een weids uitzicht zegt vaak minder dan een intiem landschap. Ga op zoek naar treffende elementen in de omgeving en durf weg te laten. Focus op de elementen die je aandacht trokken en probeer niet te veel te tonen want dat maakt het voor de kijker alleen maar verwarrender. De eenvoudigste beelden zijn vaak de krachtigste.
Er is niets frustrerender dan aankomen bij een geweldig locatie onder fantastische omstandigheden en niet genoeg tijd te hebben om de omgeving te verkennen en de perfecte compositie te vinden. Je hebt geen tijd meer om goed na te denken over het juiste kader en het resultaat is dus vaak teleurstellend. De prachtige sfeer heb je dus niet optimaal kunnen benutten. Zorg ervoor dat je op tijd aanwezig bent of ga vooraf op verkenning zodat je al een idee hebt van de mogelijkheden. Wees geduldig bij het zoeken naar het juiste kader. Loop rond, verken alle standpunten en experimenteer met verschillende brandpuntsafstanden.
Als je er goed in slaagt om het perfecte kader te bepalen, kan je af en toe ook eens experimenteren en de regeltjes aan je laars lappen. Ik schreef eerder al dat je de lucht en de voorgrond in vraag moet stellen en vermijden dat deze elementen te overheersend worden. Je kunt echter het onderwerp ook meer aandacht geven door bewust gebruik te maken van veel lege ruimte rondom het subject. In dergelijke gevallen zal je dus met opzet veel lucht of voorgrond laten zien. Het beeld krijgt hierdoor een desolaat en minimalistisch karakter.
Door de context volledig weg te laten krijg je dan weer meer abstracte natuurbeelden. De focus ligt dan niet meer op het landschap, maar op de opbouw van het landschap. Focus op de vormen, lijnen, kleuren, patronen en texturen die je in de omgeving terugvindt. Omdat de context verdwijnt, wordt het subject soms helemaal onherkenbaar. Dit zet de kijker aan tot nadenken, waardoor hij/zij langer bij de foto blijft stilstaan.
Foto’s moeten rustig en overzichtelijk blijven, maar de natuur is niet altijd geordend en gestructureerd. Vaak vind je in de natuur veel wanorde en wordt het lastig om een rustig beeld te maken. Maar deze wanorde hoeft niet altijd een straf te zijn. Ook chaos kan tot leuke en abstracte beelden leiden. Denk bijvoorbeeld een beeld van een wirwar van takken en struiken onder een laagje sneeuw of een mix van allerlei prachtige herfstkleuren in het bos. Let op: de grens tussen een chaotisch beeld dat aanspreekt en een ongestructureerde foto is vaak héél dun. Je moet dus leren aanvoelen wanneer chaos tot een leuk abstract beeld kan leiden of wanneer het gewoon een zooitje blijft.
Ten slotte kan je ook experimenteren met vervaging. Door gebruik te maken van sneeuw, planten of bloemen in de voorgrond kan je storende elementen verbergen of een natuurlijk kader creëren rondom het onderwerp. Fotografeer hiervoor dicht bij de voorgrond met beperkte scherptediepte voor de beste resultaten.
Landschapsfotografie wordt vaak geassocieerd met groothoeklenzen waarbij de fotograaf zoveel mogelijk van het landschap wil laten zien. Dit resulteert in beelden die druk en chaotisch overkomen en de kijker weinig zullen boeien. Door het juiste standpunt uit te kiezen, in te zoomen op het landschap en te focussen op de essentie zullen je beelden sterker overkomen. Overweeg altijd goed wat je wel en niet opneemt in het kader, want wat je niet laat zien is net zo belangrijk als wat je wel laat zien!
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
