Geraardsbergen door de lens: de mooiste natuurgebieden voor fotografen

Geraardsbergen situeert zich in de Denderstreek en maakt deel uit van de Vlaamse Ardennen. Het grondgebied telt vijftien dorpen en bijna evenveel natuurgebieden. Het landschap wordt er gekenmerkt door typische Vlaamse heuvels, waarbij de Oudenberg (in de wielrennerswereld beter gekend als de Muur) en de Bosberg wellicht de meest bekende zijn. In het voorjaar geven bosanemoontjes, boshyacinten en daslook kleur aan de talrijke beukenbossen die je op deze steile heuvelflanken terugvindt. Zeldzaamheden zoals eenbes, gele dovenetel en bosorchis vervolledigen het plaatje.

Zak je af richting de Dender of de Mark, dan wordt het landschap vlakker en vochtiger. De rivieren kronkelen er zich een weg door een typisch meersenlandschap met knotwilgenrijnen, populierenbossen, natte broekbosjes en vochtige hooilanden. In dit biotoop vind je typische moerassoorten zoals pinksterbloem, koekoeksbloem en dotterbloem, die op hun beurt dan weer tal van vlinders aantrekken zoals het oranjetipje en klein geaderd witje. Vanuit de hoge populierenbomen weerklinkt de melodieuze zang van de exotisch gekleurde wielewaal en in de verte hoor je het typische geblaf van reetjes die zich ‘s ochtends te goed doen aan het malse gras vooraleer ze terug de bossen induiken. Kortom: een walhalla voor natuurfotografie.

Natuurfotografie in Overboelare (Geraardsbergen)

We starten onze tocht door Geraardsbergen in de Denderstreek, meer bepaald in Overboelare. Langs de Dender vind je Kortelake: een langgerekte strook natuur met rietvelden, moerassen, valleibossen met populier en natte weilanden met houtkanten en hagen. Via de rode wandellus die vertrekt bij Het Bruggenhuis krijg je een mooi overzicht van het gebied. Van half april tot begin mei is misschien wel het mooiste moment om het reservaat te verkennen.

Op dat moment barst de lente in alle hevigheid los en is het kleurenpalet prachtig. De jonge gele bladeren van de populieren contrasteren met de witte bloesems, honderden tinten groen en de laatste dorre restanten van de winter. Voor mij is dit met stip het mooiste moment van het voorjaar, want later in de lente wordt alles overwegend groen en is de variëteit aan kleuren eerder beperkt.

Met een polarisatiefilter zet je al deze kleuren nog wat extra in de verf. Onze wandeling zet zich verder langs het jaagpad op de oevers van de Dender. Op rustige koele ochtenden hangt hier steevast mist. Fotografeer in tegenlicht, want dan gaat de mist oplichten en barst de foto van sfeer. Bovendien ontstaan vaak prachtige zonneharpen wanneer de zon door de vegetatie schijnt. Als je in tegenlicht fotografeert, is het contrast groot en slaagt de camera er meestal niet in om het beeld goed te belichten.

Je kunt naar een grijsverloopfilter grijpen om de lucht wat te temperen, maar dat is bij waterlandschappen meestal niet de beste oplossing. Een verloopfilter maakt de lucht donkerder en licht de voorgrond op. De lichtreflecties in de rivier zullen daardoor opgelicht worden en zo uitbranding in het water veroorzaken. In dergelijke situaties is het beter om gebruik te maken van bracketing en een reeks foto’s te maken met verschillende belichting. Achteraf kan je al deze beelden dan combineren tot een HDR-foto. Als je dus zowel met filters als met HDR-technieken overweg kunt, kan je alle situaties de baas.

Het Boelarebos: voorjaarsbloemen op de flanken van de Buizemont

Aan de overkant van de Dender op de flanken van de Buizemont vinden we Boelarebos. Het bos maakt deel uit van de Natura 2000-natuurgebieden. Parkeren doe je ter hoogte van de kapel van de Heilige Adrianus in de Hoge Buizemont. Het landschap in Boelarebos is erg heuvelachtig en op de hellingen bloeien bosanemomen, boshyacinten, salomonszegel, lelietje-van-dalen en daslook.

Mist voorspellen in Geraardsbergen

Mist ontstaat wanneer de luchttemperatuur in de buurt komt van het dauwpunt. Op dat moment stijgt de luchtvochtigheid en krijg je vorming van nevel en mist. Hou hierbij echter ook rekening met de wind. Als er te veel wind staat, krijg je nooit mooie mistbanken. Het moet nagenoeg windstil zijn. Windsnelheden van 7 à 9 km/u met windstoten tot 15 tot 20 km/u zijn echt het maximum. Om mist te voorspellen raadpleeg je vooraf weersites of apps zoals Windy. Je checkt de luchtvochtigheid (+90%) en windsnelheden in Geraardsbergen best tijdens de nacht en ochtenduren. Op locaties met hogere luchtvochtigheid, in de buurt van rivieren, meren, vennen, vochtige heideterreinen of weilanden ontstaat op dat moment mist.

In de nattere brongrachten vind je goudveil, muskuskruid en sleutelbloem. Om een boslandschap overzichtelijk in beeld te brengen ga je best op zoek naar voorgrondelementen zoals een wandelpad, een omgevallen boom of varen. Wanneer je laag bij de grond fotografeert om meer diepte aan je beeld te geven, zal je waarschijnlijk gebruik moeten maken van focus stacking om zowel voorgrond als de rest van het boslandschap scherp af te beelden.

Vergeet ook de compositie niet: zorg ervoor dat de bomen mooi verspreid worden over het gehele beeld en bestudeer altijd goed de randen van de foto (eventueel in live view). Je wil absoluut vermijden dat opvallende boomstammen afgesneden worden. Om de flora in het bos optimaal in beeld te brengen zal je op je buik moeten gaan liggen. Het is belangrijk dat je oogcontact maakt met het onderwerp voor de meest intieme beelden.

Breng het onderwerp niet beeldvullend in beeld, maar laat wat ruimte voor de omgeving. Je kunt bijvoorbeeld een tweede bloem mee in beeld nemen die wat dichter bij de lens staat. Je focust vervolgens op het onderwerp dat zich wat verder in het beeld bevindt. Hierdoor wordt de dichtste bloem vaag weergegeven en wordt de foto een pak interessanter. Het loont dus om te experimenteren met de scherpstelafstand en niet steeds te focussen op het onderwerp dat het dichtst bij de lens staat.

De Rietbeemd: meersen en moerasflora langs de Mark

We zakken nu af naar de Rietbeemd, een taalgrensoverschrijdend natuurgebied dat beheerd wordt door het Koninklijk Belgisch Verbond voor de Bescherming van de Vogels in Wallonië en Natuurpunt in Vlaanderen. Het natuurgebied ligt in de vallei van de Mark, een visrijke bijrivier van de Dender. Een aantal onverharde paden leiden je doorheen het gebied dat bestaat uit een afwisseling van knotwilgenrijen, bloemrijke natte hooilanden, meanderende beken en houtwallen en struwelen.

Je kunt de Rietbeemd bereiken vanaf Chapelle Saint-Pierre in Lessines, net over de taalgrens. Vanaf het brugje over de Mark vertrekt een wandelpad in oostelijke en westelijke richting. In de natte graslanden vind je typische moerasflora zoals pinksterbloem, boterbloem, koekoeksbloem en dotterbloem. Ze geven kleur aan het typische rivierlandschap.

De dotterbloemen groeien als opvallende rozetvormige struiken die je als voorgrondelement kunt gebruiken om diepte te geven aan het meersenlandschap. Maar ook met de macrolens kan je mooie beelden maken van deze moerasplant. Speur bovendien ook eens tussen de pinsterbloemen, want van april tot begin mei vind je hier ’s morgens ongetwijfeld oranjetipjes of klein geaderde witjes rustend op hun waardplant.

Het is het ideale moment om ze in beeld te brengen, want later op de dag wanneer ze goed opgewarmd zijn, blijven ze geen seconde stilzitten. Wat later in het voorjaar, vanaf eind april, kleuren de bermen wit met fluitenkruid. Je kunt deze bloemen in de voorgrond plaatsen om het oog van de kijker te sturen naar een prachtige oude knotwilg die wat verder in het landschap pronkt. Een beetje nevel of mist maakt het beeld compleet en dat is in dergelijke vochtige omgeving niet eens zo zeldzaam.

We volgen het wandelpad langs de Mark verder. Hier en daar krijg je een mooi uitzicht op de rivier. Omgevallen bomen en dichtbegroeide oevers geven het landschap een wilde indruk. Dergelijke weelderige landschappen zijn niet altijd eenvoudig in beeld te brengen, maar soms moet je de chaos gewoon omarmen.

Een landschapsfoto hoeft niet altijd strak en afgelijnd te zijn. De natuur is soms chaotisch en laat zich niet bedwingen. Zoom in en laat de lucht zo veel mogelijk weg. Hierdoor vermijd je opvallende witte vlekken tussen het gebladerte, die alle aandacht van de kijker wegtrekken

Met een polarisatiefilter kan je de frisgroene tinten van de weelderige begroeiing aan de oevers extra in de verf zetten. Let bovendien op de prachtige weidebeekjuffer die regelmatig voorkomt langs de Mark. Deze metaalblauwe verschijning levert altijd mooie plaatjes op. Dat je niet steeds in close-up moet fotograferen en best ook wat van de omgeving moet laten zien heb ik al vaker gezegd, maar dat lukt uiteraard niet altijd. Als de begroeiing te druk overkomt kan je beter inzoomen en het onderwerp beeldvullend fotograferen. Door de geringe scherpstelafstand wordt de achtergrond vaag weergegeven en blijft de achtergrond rustiger. Als je dus weinig met de omgeving kunt doen, is een close-up vaak de oplossing.

Fotografie in de Vallei van de Mark

De Mark ontspringt in Edingen en stroomt door de provincies Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen. Ondanks de rechttrekking van de rivier behield de vallei grotendeels haar eigenheid. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat er langs deze rivier nog veel meer te ontdekken valt. Bijvoorbeeld ter hoogte van Viane, waar je vanaf de brug langs de N495 een mooi uitzicht krijgt over de Mark.

Wandel even verder tot aan de sluis, want daar kan je het kerkje van Viane fotograferen terwijl het reflecteert in het windstille water. Het landschap is er oostelijk georiënteerd dus dat betekent dat je er ‘s morgens in tegenlicht kunt fotograferen.

Je kunt gebruik maken van de vegetatie langs de oevers of de hartvormige bladeren van gele plomp in het water om het beeld diepte te geven. Als je de rivier verder volgt in oostelijke richting dan kom je ongetwijfeld nog meer fotomogelijkheden tegen. Denk maar aan populieren en knotwilgen die weerspiegelen in het water of een kolonie blauwe reigers die hoog in de bomen rondom een van de oude turfputten nestelen.

Raspaillebos fotograferen: daslook en boshyacinten

Ten noorden van Viane op de flanken van de Bosberg vinden we het bekendste natuurgebied van Geraardsbergen: het Raspaillebos. Het Raspaillebos behoort samen met het Moerbekebos en het Karkoolbos, tot een 150 hectare groot bosgebied. Zoals bijna alle oudere bossen in de Vlaamse Ardennen kleurt ook dit bos in het voorjaar geel, wit en paars met wilde narcissen, bosanemoon, boshyacint en vooral, daslook. Vanaf de parking bij El Faro in de Kapellestraat volg je de rode wandellus richting de Juffrouwkapel.

Je kunt eventueel een wandelkaartje downloaden op de website van Natuurpunt om de route te visualiseren. Het wandelpad kronkelt en gaat sterk op en neer en de geur van daslook verwelkomt je. Wandel nog eventjes tot voorbij de kapel, want daar vind je de meeste bloemen. Ze groeien tot tegen het wandelpad, dus je kunt ze daar naar hartenlust fotograferen.

Maak gebruik van een grotere brandpuntsafstand (70 mm of meer) om dit kleurrijke boslandschap in beeld te brengen. De grotere brandpuntsafstand trekt de bloemen dichter op elkaar zodat het lijkt alsof er veel meer staan. Bovendien kan je op die manier veel van de chaos van het bos weglaten. Het wandelpad kan je gebruiken om diepte te geven aan de foto.

Bovendien kan je experimenteren met beperkte scherptediepte zodat de bloemen in de voorgrond onscherp worden weergegeven. Varieer daarnaast ook met het focuspunt: door de scherpte meer naar voor of naar achter de leggen, krijg je een heel ander beeld. Als het licht eenmaal harder wordt, kan je overschakelen op macrofotografie: het harde zonlicht in de achtergrond zorgt vaak voor prachtige kleurcontrasten wanneer het onderwerp nog in de schaduw zit.

Neem een laag standpunt in en fotografeer de bloemen met het gebladerte in de achtergrond. In combinatie met beperkte scherptediepte ontstaan zo prachtige lichtschakeringen. Deze onscherpe cirkels zijn eigenlijk gaten in het bladerdek die omwille van de geringe scherptediepte als prachtige kleurvlekken worden weergegeven. Fotografeer bovendien tussen de bloemen door zodat een onscherpe voorgrond ontstaat waarmee je het onderwerp kunt omkaderen.

In de lager gelegen en vochtigere delen van het bos vind je de eenbes. Ze zijn een zeldzame verschijning in Vlaanderen. Als je de bloem van bovenaf bekijkt, is ze bijna perfect symmetrisch en daar kan je als fotograaf dankbaar gebruik van maken. Deze keer zullen we het onderwerp dus niet vanop ooghoogte fotograferen, maar positioneren we het statief boven de bloem en richten we de camera naar beneden. Positioneer de stamper en de meeldraden precies in het midden zodat de symmetrie perfect is. Uiteraard kan je de bloem daarna ook nog eens vanop ooghoogte fotograferen, waarbij je het onderwerp eerst meer in detail en vervolgens minder beeldvullend fotografeert. Elk subject kan je immers op verschillende manieren en vanuit verschillende hoeken benaderen.

Boelaremeersen

Vlakbij Provinciaal domein De Gavers op de linkeroever van de Dender vinden we nog een ander typisch meersengebied. De Boelaremeersen bestaat uit een mozaïek van natte ruigten, rietvelden, valleibosjes en bloemrijke weilanden. Parkeren doe je ter hoogte van Kerkborre in Schendelbeke en vanaf daar volg je de rode wandellus doorheen het gebied. Vooraleer je aan de wandeling begint, kan je nog even tot aan de Dender wandelen. In de verte prijkt bovenop de heuvel het kerkje van Onkerzele.

Je kunt het in beeld brengen met het meersenlandschap in de voorgrond. Bovendien kan je vanaf het jaagpad ook het nestplatform zien waar sinds 2016 jaarlijks een ooievaar tot broeden komt. De ouders foerageren vaak in de weilanden langs de rivier. Kijk ook uit voor oranjetipjes die zich te goed doen aan de nectar van look-zonder-look die je terugvindt in de bermen langs het jaagpad. De rode wandeling brengt je langs een landschap van natte weilanden met knotwilgen, greppels en veedrinkpoelen in combinatie met natte broekbosjes, ruigtevegetatie en verspreide bomen en struiken.

In de vochtige hooilanden bloeien pinksterbloemen en in de grachten vind je de zeldzame waterviolier. Op een gegeven moment kom je bij de spoorweg. Dit punt is iets hoger gelegen en geeft je een beter overzicht van het gebied. Hier kan je met een telelens laagjeslandschappen fotograferen, bestaande uit een afwisseling van struiken, hagen en bomen. De frisgroene blaadjes lichten op in het tegenlicht.

Met een polarisatiefilter kan je die kleuren nog wat accentueren. Vermijd de lucht, want die is meestal storend bij dit soort beelden. Je kadreert dus het best net onder de horizon.

Moenebroek: nat elzenbos en dotterbloemen

We bezoeken nog een laatste natuurgebied dat zich in het noorden van Geraardsbergen situeert. Vlakbij het Oorlogsmonument Halifax in de Moenebroekstraat in Ophasselt ligt Moenebroek. De kern van het gebied wordt gevormd door een nat elzenbos. Doordat de bodem winter en zomer nat blijft, kunnen er maar weinig bomen groeien. Enkel zwarte els groeit uitstekend op natte voedselrijke gronden.

In deze elzenbosjes vind je veel dotterbloemen: ze vormen opnieuw de perfecte voorgrond om er het moeraslandschap in beeld te brengen. Neem een lager standpunt in en vul het voorste gedeelte met de gele bloemen. Omdat je laag bij de grond fotografeert, is focus stacking opnieuw onvermijdelijk. Deze techniek kan je eventueel combineren met bracketing om het enorme contrastverschil tussen de donkere moerasbodem en de felle lucht onder controle te houden.

In zo’n gevallen zal je dus voor elk scherpstelpunt een nieuwe bracketingreeks moeten fotograferen. Je stelt dus eerst scherp op de bloemen het dichtst in beeld en maakt vervolgens een reeks foto’s met een verschillende belichting. Daarna zet je het scherpstelpunt iets verder en maak je opnieuw een bracketingreeks. Je herhaalt dit proces tot het scherpstelpunt op oneindig staat.

Achteraf zal je eerst de HDR-beelden (voor elk scherpstelpunt) samenvoegen en vervolgens met deze HDR-beelden een focus stack maken. Op deze manier kan je niet alleen het hele beeld scherp afbeelden, maar bovendien ook het contrast onder controle houden.