Fotoboek: “Vincent was here” van Karin Borghouts

Kunst- en documentaire fotograaf Karin Borghouts ging Vincent van Gogh achterna. In haar nieuwe boek bezoekt ze plaatsen waar Van Gogh gewoond en gewerkt heeft. Ze geeft het boek extra diepte met gefotografeerde reconstructies van beroemde stillevens van de schilder.

“Ik wou tonen wat Vincent zag, zonder zijn expressieve stijl te willen imiteren. Het is puur fotografie.” 

Karin Borghouts (1959) studeerde schilderkunst, was actief als grafisch ontwerpster en begon pas laat aan fotografie. Ze vervult opdrachten voor musea, steden en erfgoedinstellingen, waaronder het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen. Haar eerste fotoboek Through the Looking Glass werd uitgegeven in 2004. Nadien volgden diverse publicaties waaronder het lijvige fotoboek Antwerpen Stad verbeeld, The house en Mijn huis dat was.

De aanleiding voor haar project Vincent was here kwam een beetje onverwacht, zegt ze. “Ik had een foto gemaakt voor mijn serie Het huis, waarin foto’s van mijn verbrande ouderlijk huis met beklijvende verkoolde interieurs en stillevens staan. Die bewuste foto toonde een van de muur gevallen reproductie van ‘De Maaier’ van Van Gogh. Het beeld werd opgemerkt door de conservator van het Vincent van Gogh Huis in Zundert. Hij vroeg me een tijd later of ik het huis van de tantes van Van Gogh wilde fotograferen voordat het zou worden afgebroken. Dat huis ligt naast het geboortehuis van Van Gogh. Door het contact met die omgeving werd mijn belangstelling voor deze schilder terug aangewakkerd, want de relatie tussen fotografie en schilderkunst boeit me al lang.”

Veel informatie

Ter voorbereiding nam Borghouts de integrale versies van de brieven van Van Gogh door. Zo maakte ze kennis met de mooie, lange beschrijvingen van de omgevingen die hij bezocht. “Er is erg veel informatie over Van Gogh te vinden, ook de locaties zijn terdege gedocumenteerd. Maar het was toch vooral veel en aandachtig kijken naar zijn schilderijen. Belangrijk was ook om de echte werken in musea te zien. De kleuren waren een uitdaging, omdat die er op elke reproductie anders uitzien.”

Op de terugweg van een reis door Frankrijk bezocht Borghouts de plek waar Van Gogh zijn laatste adem uitblies, Auvers-sur-Oise net boven Parijs. Ze maakte een foto van het kerkje aldaar en was zeer verwonderd dat het er nog net hetzelfde uitzag als in Vincents tijd. Ze werd daardoor nieuwsgierig hoe de andere plaatsen die hij geschilderd heeft, er nu zouden uitzien.

“Eigenlijk ben ik gevoelig voor bijzondere plekken met een geschiedenis.” 

De fotografe nam twee jaar de tijd om alle locaties te bezoeken en bracht net als Van Gogh veel tijd in de natuur door. “Er is veel veranderd in 130 jaar, maar sommige landschappen waren toch heel herkenbaar”, vertelt ze over die zoektocht. Ook steden als Den Haag, Parijs, Londen, Antwerpen en Brussel bezocht ze voor het boek. Daarbij waren het goede licht en het juiste seizoen belangrijke punten om rekening mee te houden. Voor de fotografe was vooral een kwestie van geduld en doorzetten. “De plaatsen waar Vincent in Nederland woonde, heb ik op verschillende dagreizen gefotografeerd. Niet alleen de plaats was belangrijk, maar ook het seizoen. Zo bezocht ik Drenthe in de winter. In Saint-Rémy-de-Provence en Arles in Frankrijk ben ik vier keer een week gaan fotograferen. Vincent schilderde prachtige bloesembomen in Arles, vroeg in het voorjaar. De Romeinse begraafplaats Les Alyscamps in Arles, die Vincent samen met Gauguin heeft geschilderd, heb ik dan weer bezocht in de herfst.”

In totaal zijn er dertien plaatsen in het boek opgenomen. Sommige foto’s daarvan zijn erg op Van Goghs schilderijen geïnspireerd, anderen zijn dan weer een vrije interpretatie.

Gereconstructeerde stillevens

Ook bevat Vincent was here 24 foto’s van reconstructies van stillevens van Van Gogh. Zoals de beroemde zonnebloemen. “Vincent leefde echt met de seizoenen en had een grote binding met de natuur. Ik heb daar veel van geleerd. Ik moest de bloemen en fruit ook op het moment fotograferen als ze beschikbaar waren.”

In zijn Brabantse periode schilderde Vincent een aantal donkere stillevens zoals een mand met aardappelen. Deze lagen in de lijn van de Haagse School (kunststroming 1860-1900) en van oudere schilders zoals Rembrandt. Karin Borghouts gebruikte hier een belichtingstechniek uit de schilderkunst: clair-obscur. Een donkere achtergrond waaruit de objecten lichter naar voor komen en een sterke schaduw hebben.

Voor de stillevens moest Borghouts op zoek naar de juiste objecten. Soms beschilderde ze de voorwerpen en achtergronden om de goeie kleur te bekomen. De stillevens fotografeerde ze in haar eigen studio met gebruik van een flitsinstallatie. Het gebruik van het licht evolueerde van een donker clair-obscuur voor de eerste Brabantse stillevens naar vrijwel schaduwloze kleurrijke composities voor de Zuiderse stillevens van Van Gogh.

Vincent schilderde diverse stillevens met schoenen in Parijs. Het was voor Karin Borghouts een hele uitdaging om de geschikte boots te vinden. Ze koos ervoor om de achtergrond onscherp te houden.

Voor haar boek selecteerde de fotografe 130 van de meer dan tweeduizend foto’s die ze nam voor haar project. Daarvoor kreeg ze de hulp en steun van Ronny Van de Velde, kunstkenner en verzamelaar, die het boek ook heeft uitgegeven. “Het hele project heeft me op een andere manier leren kijken en fotograferen. Vincent liet zich ook door vele andere kunstenaars inspireren, en op mijn beurt heb ik nu zijn blik geleend.”

Vincent was here telt 2018 pagina’s van 24 x 30 cm en is te bestellen op de websites vincentwashere.com en exhibitionsinternational.be voor 39 euro.

Op zoek naar nog meer fotoboeken? Overweeg dan zeker Mont Plat Pays van Henk Van Cauwenbergh of Exploring the Unbeaten Path vol. 2 van Bob Thissen