Ontdek hoe je met natuurlijk licht en minimale middelen sterke portretten maakt, geïnspireerd door de principes van straight photography.
In dit artikel ontdek je hoe je als fotograaf met minimale middelen sterke portretten maakt. Je leert werken met natuurlijk licht, bewuster kijken, beter belichten en vertrouwen op je technische vaardigheden – geïnspireerd door de principes van straight photography.
In tegenstelling tot mijn commerciële werk dat vooral bestaat uit modefotografie, waarbij alles zorgvuldig wordt geregisseerd, styling en make-up een grote rol spelen en nabewerking onmisbaar is, wilde ik graag een reeks pure portretten maken, waarin juist al die elementen ontbreken.
Mijn reeks ‘PUUR’ is geïnspireerd op de stroming van de straight photography. Het is een serie waarbij ik bewust kies voor natuurlijk licht en het gebruik van minimale apparatuur. Samen met een model trek ik naar een vooraf gekozen locatie, zonder veel voorbereiding, om ter plekke te reageren op wat ik zie en voel – en dat vast te leggen in beeld.
Voor deze reeks gebruik ik standaard een digitale reflexcamera met een 85 mm f/1.4 lens. Daarnaast heb ik een kleine reflector bij me om waar nodig schaduwen iets op te lichten of net een lichtaccent toe te voegen. En uiteraard neem ik mijn lichtmeter mee, omdat ik toch wil zorgen voor een optimale belichting van het onderwerp.
Misschien denk je nu: “Een 85 mm f/1.4? Die heb ik niet, en die is ook behoorlijk prijzig.” Dat klopt. Maar een prima alternatief is een 50 mm f/1.8. Deze allround lens heeft nauwelijks vervorming, is vaak goedkoper dan veel zoomlenzen en levert doorgaans betere beeldkwaliteit dan de standaard kitlens.
Ik besef natuurlijk dat niet iedereen over een lichtmeter beschikt. Hoewel ik het sterk aanraad om er een te gebruiken omdat het veel controle en precisie biedt, kun je ook prima zonder werken. Maar hoe pak je dat dan aan? En met welke instellingen begin je het best?
Een eerste mogelijkheid is het gebruik van de interne spotmeter van je camera. Richt deze op de huid van je model om een lichtmeting te doen. Bij een gemiddeld lichte (blanke) huid ligt de gemeten waarde vrij dicht bij die van een grijskaart. Heeft je model een lichtere of juist donkerdere huidskleur, dan moet je dat compenseren afhankelijk van wat je camera precies laat zien en hoe die met lichtomstandigheden omgaat.
Een andere handige manier om een goede uitgangswaarde te bepalen, is de zogenaamde ‘Sunny 16-regel’. De Sunny 16-regel is een eenvoudige vuistregel uit de tijd van de analoge fotografie, die nog steeds uitstekend werkt voor digitale spiegelreflex- en systeemcamera’s. Ze stelt dat je op een heldere, zonnige dag je diafragma instelt op f/16, en je sluitertijd afstemt op de omgekeerde waarde van je ISO. Dus: fotografeer je op ISO 100, kies dan een sluitertijd van 1/100 seconde. Bij ISO 200 wordt dat 1/200 seconde, enzovoort. Zo krijg je een goed gebalanceerde belichting zonder ingewikkelde metingen.
Natuurlijk is het niet altijd stralend weer. Wat doe je dan bij bewolkt weer, of bij zonsopkomst en zonsondergang? Onderstaande tabel helpt je om een goede inschatting te maken op basis van de lichtsituatie:
| Lichtsituatie | Diafragma | ISO-waarde | Sluitertijd |
|---|---|---|---|
| Zonnig (sneeuw of zand) | f/22 | 100 | 1/100 |
| Zonnig | f/16 | 100 | 1/100 |
| Licht bewolkt | f/11 | 100 | 1/100 |
| Bewolkt | f/8 | 100 | 1/100 |
| Zwaar bewolkt | f/5.6 | 100 | 1/100 |
| Zonsondergang of zonsopkomst | f/4 | 100 | 1/100 |
Met een beetje oefening leer je deze situaties inschatten, en ontwikkel je vanzelf gevoel voor de juiste instellingen, zelfs zonder lichtmeter.
Wil je je toch graag wat voorbereiden? Ideeën opdoen of samen met je model afspreken welk type kleding je graag zou fotograferen? Dan is Pinterest een erg handige website. Je kunt er eenvoudig zoeken op basis van kernwoorden en thema’s, en zo snel visuele inspiratie opdoen. Interessante beelden kun je opslaan en gebruiken om een moodboard te maken dat je later deelt met je model. Zo zit je op dezelfde golflengte zonder alles strikt vast te leggen.
Voor mijn project gaf ik de modellen vaak wel een richting mee (bijvoorbeeld winter- of zomerkleding) maar verder mochten ze zelf bepalen wat ze graag wilden dragen. Ik vroeg ook om geen make-up te dragen, zodat ook dat aspect zo ‘puur’ mogelijk bleef.
Hoewel binnen straight photography vaak gekozen wordt voor zwart-witfotografie, besloot ik voor deze reeks zowel in kleur als zwart-wit te werken. Beide hebben hun eigen kracht en sfeer. Tijdens de shoot neem ik bewust ruim de tijd. Zo kun je profiteren van verschillende momenten op de dag en dus van heel verschillend licht. Je maakt beelden in fel zonlicht met harde schaduwen, of juist in de schaduw of onder een bewolkte hemel. Je kunt wachten tot het gouden uur of zelfs fotograferen na zonsondergang. Zelfs fotograferen in de regen heeft zijn charme.
Het gouden uur is een geliefd moment onder fotografen. Het verwijst naar de korte periode vlak na zonsopkomst en net voor zonsondergang, wanneer de zon laag aan de horizon staat. Het licht is dan zacht, warm van kleur en zorgt voor een sfeervolle gouden gloed – ideaal voor portretten.
Straight photography, letterlijk vertaald als ‘rechte fotografie’, is een stijl die streeft naar een eerlijke, directe en technisch zuivere weergave van de werkelijkheid. Geen dromerige filters of zware bewerkingen, maar:
Je toont dus wat zich echt vóór je lens afspeelt, op een manier die zowel technisch als visueel sterk is.
Aan het begin van de 20e eeuw stond fotografie nog in de kinderschoenen. Veel fotografen probeerden hun werk eruit te laten zien als schilderijen, een stijl die bekendstaat als picturalisme. Beelden werden expres onscherp gemaakt, met zachte overgangen en veel manipulatie in de donkere kamer.
Maar een aantal fotografen vond dat fotografie haar eigen kwaliteiten moest laten spreken. Waarom foto’s laten lijken op schilderijen, als het medium juist zijn kracht vindt in directheid en helderheid? Zo ontstond de beweging van straight photography: puur, eerlijk en technisch onderbouwd.
Deze benadering heeft veel te bieden, ook als je in kleur werkt of met een digitale camera:
Zelfs als je later meer conceptueel of met beeldbewerking gaat werken, blijft een basis in straight photography waardevol. Het leert je het fundament van fotografie écht beheersen.
Een aantal invloedrijke fotografen vormde de basis van de straight photography-beweging. Hun werk blijft tot op vandaag inspireren:
Een van de eersten die deze stijl serieus toepaste. Strand maakte scherpe, krachtige beelden van stadsleven, machines en mensen. Hij speelde met abstracte vormen en liet zien hoe krachtig directe fotografie kon zijn.
Weston fotografeerde alledaagse objecten zoals paprika’s, schelpen en naakten met ongelooflijke precisie. Door zijn oog voor detail werden deze onderwerpen haast sculpturaal – puur door de manier waarop hij keek en kaderde.
Misschien wel de bekendste naam in deze stroming. Adams maakte iconische zwart-witlandschappen van de Amerikaanse natuur. Zijn foto’s zijn technisch indrukwekkend, met haarscherpe details. Hij ontwikkelde samen met Fred Archer het beroemde Zone-systeem, waarmee je belichting tot in de puntjes kunt plannen. Daarnaast was Adams een gepassioneerd docent en schrijver.
In hun tijd bestond Photoshop nog niet. Toch is hun gedachte actueler dan ooit: een goede foto moet ook zonder digitale ingrepen overeind blijven.
Tegenwoordig kunnen we alles aanpassen, van kleuren en contrast tot complete achtergronden of zelfs gezichten. Maar straight photography nodigt je uit om jezelf enkele fundamentele vragen te stellen:
Het betekent zeker niet dat je nooit mag bewerken. Maar het leert je om eerst te vertrouwen op je ogen, je camera en je vakmanschap. In een tijdperk vol AI, filters en apps blijft deze benadering waardevol.
Straight photography:
Veel hedendaagse documentaire-, straat- en fine-artfotografen zijn nog steeds schatplichtig aan deze aanpak. Want eerlijkheid is niet alleen belangrijk tegenover je onderwerp, maar ook tegenover jezelf als maker. Het vraagt discipline, aandacht en techniek – maar het resultaat zijn foto’s die echt zijn, en waar je trots op kunt zijn.
Wil je na het lezen van dit artikel zelf aan de slag gaan met straight photography en werken met minimale middelen? Dan kunnen deze vuistregels je op weg helpen:
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
