Een lens met een vaste brandpuntsafstand geldt nog steeds als het 'standaardobjectief'. We proberen de jongste exemplaren uit.

Een lens met een vaste brandpuntsafstand geldt nog steeds als het 'standaardobjectief'. We proberen de jongste exemplaren uit.

Toen Leica de eerste 35mm-kleinbeeldcamera op de markt bracht, werd deze geleverd met een 50mm-lens. De beeldhoek en het perspectief van dat brandpunt kwamen globaal overeen met het menselijk oog, en maakten de lens ideaal voor landschaps- en algemene fotografie. De lichtsterkte was maar liefst f/3,5 en de scherpte was zo goed dat vergrotingen tot wel 50 x 60 mogelijk werden.

Ook toen de spiegelreflexcamera in de jaren ’60 gemeengoed werd, bleef de 50mm-lens vrijwel standaard meegeleverd als kitlens. Aangezien de afstand van de lensvatting tot de film rond de 42 mm bedroeg, was de 50mm-lens relatief gemakkelijk en goedkoop te fabriceren. Deze objectieven waren verkrijgbaar met lichtsterktes van f/3,5, f/2,8, f/2,0 en f/1,8. Ook andere variaties zoals f/1,9 en f/2,2 waren mogelijk.

Negentig euro
Was je in goeden doen, dan kocht je bij de body een f/1,4-lens. De laagste prijzen voor een spiegelreflex mét 50mm lagen in die jaren omgerekend rond de 90 euro. Wie had er geen vader of opa met een Practica-, Zenit- of Ricoh-camera? Als je geluk had, was er zelfs een ingebouwde belichtingsmeter!

Ook merken als Pentax, Fuji, Nikon, Canon, Minolta en Exacta kwamen voor, evenals huismerken van warenhuizen en winkelketens zoals Prinzflex, Chinonflex, Revueflex enzovoorts. Leica had inmiddels ook de Leicaflex, maar om die te kopen moest je wel meerdere maandsalarissen inleveren bij de fotowinkel. Maar of het nu een Domiplan, Nikkor, Industar of Fujinon was: het was 50 mm.

Intussen is er natuurlijk erg veel gebeurd in de wereld van de fotografie. Zoomlenzen, kitzooms, supergroothoek, telekannonnen, vakantielenzen, megazooms, anti-tril, autofocus, nanocoating… Je kunt het zo gek niet bedenken of het bestaat.

De serieuze fotograaf sjouwt tegenwoordig al gauw met enkele kilo’s materiaal. En zelfs een compacter toestel heeft als het een beetje serieus wil meedoen al gauw een set van drie objectieven. Maar laten we wel zijn. Wat goed genoeg was voor Henri Cartier-Bresson…

Kortom, ik ging voor dit artikel op pad met de 50mm. Back to the roots. Geen eenvoudige opgave, want de sensor van mijn Nikon D800 overtreft qua kwaliteit mijn filmrolletjes uit de jaren zeventig.

Op naar Utrecht
Wie zijn roots opzoekt, gaat naar zijn geboorteplaats. In mijn geval Utrecht. In 1972 kocht ik er mijn eerste camera. Een spiegelreflexcamera met een 50mm-objectief. Ik maakte daarmee foto’s van de bekende fotogenieke plekjes: de grachten, de Domtoren en de kloostergang met het beeldje van de schrijvende monnik.

Zou er nog iets terug te vinden zijn van het gevoel dat ik toen had? Want met leeftijd en ervaring blijft er van veel tweede ontdekkingsreizen weinig over. Zeker als je in aanmerking neemt dat we thuis een Agfa Clack hadden en dat mijn moeder fotografie een rare en voor mijn leeftijd veel te dure hobby vond.

Een Agfa Clack maakte acht foto’s met een negatief van 6 x 9 cm op een 120-rolfilm. Mijn ouders kregen in een jaar vakantie, uitstapjes en rond het huis een rolletje niet zomaar vol. De sluitertijd was 1/30 seconde, dus alle foto’s waren min of meer ‘bewogen’.

En daar stond ik dus toen als bijna vijftienjarige. Het eerste fotoboek van Dick Boer tweemaal doorgelezen en mijn eerste camera gekocht: een Zenit 3M. Het ding had geen belichtingsmeter, alles werkte op de gok. Behalve dan de scherpstelling. Het matglas had 80% dekking en met geduld, een beetje rekenvaardigheid en een Kodak- of Ilford-fotorolletje kon ik van de 36 negatieven zeker 20 bruikbare selecteren in de doka van de fotoclub. Ik ging dus niet alleen familiekiekjes maken, maar de deuren van de echte fotografie gingen open.

Nikon D800
Veertig jaar later ging ik dus op stap met de 36 megapixels rijke Nikon D800. Als lenzenliefhebber had ik drie Nikon-objectieven verzameld: de oudere AF-D 1.850mm en de nieuwe AF-S f/1,8- en f/1,4 G-lenzen. Van Sigma was de f/1,4 50mm HSM EX-lens geleend. Ook bezit ik de Panasonic GX1 met Panasonic/Leica f/1,4 25mm. Die ging dus ook mee om mooi de systemen te vergelijken.

Echte lensfouten zijn in de praktijk met dit soort objectieven vrijwel te verwaarlozen. Alle foto’s bij dit artikel zijn dus zonder aanvullende correctie zo uit de camera in Photoshop CS5 omgezet. Alleen bij de Panasonic-lens wordt de vervorming van de lens standaard al in de raw-conversie aangepakt.
 

Bootje aan de Oosterkade. Door de grote diafragmaopening kun je een onderwerp isoleren.

De praktijk
Een zonnige maandagmorgen, eind augustus. Ik begin in Utrecht aan de Oosterkade, waar een van de oudste Utrechtse waterwegen stroomt, de Vaartsche Rijn. Hier ligt een verrottend houten bootje op ooghoogte op een stellage. Op volle lensopening bereik je met zo’n onderwerp niet de maximale scherpte, maar wel een betere isolatie uit de omgeving.

Ook heb ik langs deze Vaartsche Rijn enkele testfoto’s gemaakt om de scherpte van de meegenomen objectieven te beoordelen. Vanaf de Oosterkade krijg je dan natuurlijk panden op de Westerkade, hoe kan het ook anders. Als je zou denken dat een 50mm-lens altijd 50 mm is, dan blijkt dat in de praktijk toch iets anders.

Het Sigma EX-objectief geeft de breedste hoek en is in de praktijk eerder 47 mm. Ook tussen de nieuwste Nikon f/1,8- en f/1,4 G-objectieven is een verschil in beeldhoek te constateren. Deze liggen echter wel rond de opgegeven waarde. De nieuwe f/1,8-variant geeft een net iets krappere beeldhoek, maar het verschil is alleen merkbaar bij een directe vergelijking. Bij de Sigma is de bredere beeldhoek zo opvallend dat een ervaren gebruiker direct het verschil merkt.

Voor landschapsgebruik zou het Sigma-objectief gezien de beeldhoek ideaal zijn, maar bij de beoordeling van de scherpte haalt het objectief net niet de scherpte van de Nikon-lenzen. Ik heb eerder zelf een exemplaar gehad dat naar mijn idee beter presteerde langs de randen, maar dat was op de 12 megapixel Nikon D700.

Dit door Sigma beschikbaar gestelde exemplaar haalt op de D800 net niet de maximale scherpte. Voor gebruik als objectief voor landschap en architectuur ligt de keuze voor de originele Nikon-lenzen nogal voor de hand. Goedkoper, lichter en scherper.

 



Je zou denken dat een 50mm-objectief, of het equivalent ervan, steeds dezelfde beeldhoek geeft. Niets is minder waar. De Sigma AF 50mm f/1.4 (boven) geeft een wat ruimere beeldhoek, de Nikon AF-S 50mm f/1.8 G (midden) is net iets krapper dan de Panasonic/Leica 25mm f/1.4 (onderaan).

Benenzoom
Langs de Oude Gracht is er een veelheid aan onderwerpen. Met een prime-lens (met vaste brandpuntsafstand) moet je werken met je standpunt, in de zoeker kijken, je toestel horizontaal en verticaal richten op zoek naar goede composities.

Met een 50mm-objectief moet je als fotograaf harder werken dan met een zoom, omdat de lens zelf minder doet. Zo kom je bij details en rare hoekjes uit, waar je anders nooit was gekomen. Je raakt ook vaker met mensen in gesprek en komt dus meer te weten over de onderwerpen van je fotografie.

Utrecht heeft langs de werven onder iedere lantaarnpaal een console met een beeldhouwwerk van Belgische blauwe hardsteen. Die beeldhouwwerken zijn zeer interessant en van hoog artistiek gehalte. Evenwel zijn ze maar 60 cm breed, dus wil je met een 50mm-objectief een aanvaardbare foto krijgen, dan moet je ernaartoe lopen, er recht voor gaan staan… Dat is iets anders dan met je vakantiezoom vanaf de overkant snel een fotootje knallen.

Sigma AF 50mm f/1.4 EX DG HSM

Vroeger had je in iedere stad tientallen fotowinkels. Ook Utrecht was ruim voorzien. Etalages vol blinkende of matzwarte toestellen, objectieven, belichtingsmeters, te veel om op te noemen. Ook had iedere zaak een etalage met occasions en demotoestellen.

Van al dat moois is weinig meer over. In de meeste panden waar je vroeger Leica’s en Pentaxen kon vinden, zit nu een eethuisje of schoenenwinkel. Foto Patent is een van de weinige serieuze zaken die het internettijdperk nog steeds overleeft. Ik loop erlangs. De winkeldeuren zijn nog gesloten en er staan zowaar enkele mensen te wachten.

Een wat oudere man woont zijn hele leven al in Utrecht. Hij heeft een foto in een bruine enveloppe. “Deze foto is 75 jaar oud en hier staat mijn broer. Hij weet niet eens dat deze foto bestaat en ik ga hem ermee verrassen.” Nog voor de winkel open is, schiet ik een portret van deze 81-jarige heer. Hij is er blij mee en wil wel in de Shoot. De Sigma 50mm is voor dit soort foto’s toch wel een toplens.


Deze Sigma is verkrijgbaar voor Canon, Nikon, Pentax, Sigma, Sony en Four Thirds. Door de zwaardere bouw is dit objectief als allrounder iets minder handig. Voor een 50mm is het allemaal vrij ruim bemeten, wat de bokeh (weergave van de onscherpe delen, zie verder) ten goede komt. Voor sfeervolle platen met grote lensopeningen is dit objectief dan ook de beste keuze.

Toch dienen enkele puntjes te worden opgemerkt. De beeldhoek van dit objectief is iets groter dan van de andere. Op zich is hier prima mee te werken. Voor inzet als portretlens op DX wordt het objectief daarmee wel erg aan de korte kant. De filtermaat van 77 mm betekent duurdere filters, maar kan wel betekenen dat hetzelfde polarisatiefilter gebruikt kan worden als van een standaard- of telezoom. De autofocus is een stuk sneller, maar soms ook wat onrustig.

Ook is het door Sigma beschikbaar gestelde exemplaar niet optimaal wat randscherpte betreft. De kwaliteitscontrole bij Sigma laat kennelijk nog steeds enige marges toe. Resolutietabellen op diverse fotowebsites leveren voor dit objectief ook nogal uiteenlopende waardes op, met name voor de rand- en hoekscherpte. Consistent is anders. Als je de Sigma wilt hebben, loont het de moeite om meerdere exemplaren te testen.

Sigma AF 50mm f/1.4 EX DG HSM

Maximaal diafragma f/1,4
Minimale focusafstand 0,45 m
Filtermaat 77 mm
Formaat 85 mm diameter x 68 mm lengte
Gewicht 505 g
Straatprijs 400 euro

 

Nikon AF-S 50mm F/1.8 G en Nikon AF-S 50mm F/1.4 G

Bij mijn wandeling door Utrecht, waar ik veertig jaar terug in de tijd wilde gaan, mocht ik één plekje zeker niet overslaan. In de Korte Jansstraat was de Boekhandel Antiquariaat H.W. Meyer gevestigd. Tot mijn stomme verbazing is die er nog steeds.

De etalage is nog steeds zoals toen. Verbleekte, kromgetrokken boeken van Godfried Bomans en de Joop Terheulreeks. Toch moet er nog af en toe iemand iets doen aan deze etalage. Hoe komt er anders een exemplaar van de Tweeling tussen de veel oudere boeken? Overigens ligt ook dat boekje er al verschillende jaren. Maar het afgelopen jaar is een rijtje oude ansichtkaarten weer rechtop gezet.



De Nikon 50mm AF-S-objectieven zijn beide uitstekend. De scherpstelling is niet de vlugste, maar wel nauwkeurig en trefzeker. Door het lichte gewicht kunnen ze gemakkelijk als extra lens mee in de tas, en het relatief lichte gewicht en het handige formaat zijn ook fijn bij wandelgebruik met de camera aan de draagriem.

De bokeh van deze objectieven is nog net wat mooier dan van de oudere types, en de verbeterde coatings dragen bij aan goede kleuren en contrast. De rand- en hoekscherpte van deze lenzen is goed, zelfs op de D800. Natuurlijk dien je voor optimale scherpte bij architectuur en landschappen niet met volle opening te werken, maar zelfs dan is de scherpte, zeker in het midden, nog heel goed.

  Nikon AF-S 50mm F/1.8 G Nikon AF-S 50mm F/1.4 G
Maximaal diafragma f/1,8 f/1,4
Minimale focusafstand 0,45 m 0,45 m
Filtermaat 58 mm 58 mm
Formaat 72 mm x 52 mm 74 mm x 54 mm
Gewicht 185 g 280 g
Straatprijs 175 euro 330 euro

 

Panasonic Leica DG Summilux 25mm F1.4 ASPH

De sensor van een standaard Micro Four Thirds-camera heeft een cropfactor van x2, waardoor de ‘standaardlens’ hier effectief 25 mm is. Zo'n lens is de Panasonic Leica 25mm F/1.4.

Is de lens fijn om mee te werken? Op de Panasonic GX1 zeker, op sommige Olympus-body’s krijg je van deze lens de zenuwen omdat het diafragma constant te keer gaat om de sensor niet te overbelichten. Maar goed, op de GX1 werkt het allemaal fantastisch en levert het prachtige platen op.

Wat betreft de bokeh: die is mooi, maar wegens de kleinere sensor wel wat minder wollig. De foto van de etalagepoppen (zie verderop) spreekt daartoe boekdelen.

Panasonic Leica DG Summilux 25mm F1.4 ASPH

Maximaal diafragma f/1,4
Minimale focusafstand 0,3 m
Filtermaat 46 mm
Formaat 54 mm diameter x 63 mm lengte
Gewicht 200 g
Straatprijs 550 euro

 

Canon EF 50mm f/1.8 II en Canon EF 50mm f/1.4 USM

Helaas hebben we objectieven van Canon niet kunnen meenemen op onze wandeling.

Het 50mm-assortiment van Canon omvat, net als bij Nikon, een f/1,8- en een f/1,4-type. Daarnaast is er de f/1,2 L-lens, die we graag hadden vergeleken met de Sigma. Helaas had Canon hiervan geen testexemplaar.

Wel van de f/1,8, die ook bekendstaat als Plastic Fantastic. Optisch is deze helemaal niet slecht en vergelijkbaar met het Nikon AF-D-type. Helaas is de Canon-versie zo goedkoop gebouwd dat dat zich laat voelen, en ook het geluid van de autofocusmotor draagt niet bij aan een plezierige gebruikerservaring. Echter, voor het geld toch een aanrader.

Canon maakt ook al sinds bijna twintig jaar het f/1,4 USM-type. Deze lens heeft weliswaar een wat verouderd ontwerp, maar de AF-motor is redelijk snel en nauwkeurig. Qua scherpte was dit objectief altijd al de mindere tegenover de Nikon AF-D-lens. Voor de nieuwe Nikon AF-S G-lens is het helemaal geen tegenstander. Deze klasse heeft bij Canon duidelijk weinig prioriteit.

  Canon EF 50mm f/1.8 II Canon EF 50mm f/1.4 USM
Maximaal diafragma f/1,8 f/1,4
Minimale focusafstand 0,45 m 0,45 m
Filtermaat 58 mm 58 mm
Formaat 68 mm x 41 mm 74 mm x 41 mm
Gewicht 130 g 290 g
Straatprijs 110 euro 340 euro

 

Scherptediepte en bokeh

 


Scherptediepte
In een Micro Four Thirds-camera zoals de Panasonic Lumix GF-reeks zit een sensor die half zo groot is als die in een fullframecamera. Daardoor moet je rekening houden met een cropfactor van x2. Je moet de brandpuntsafstand van je lens verdubbelen om de equivalente brandpuntsafstand op een fullframecamera te berekenen.

Maar niet alles wordt daarbij equivalent. Bij een identiek diafragma is de scherptediepte kleiner op een fullframecamera (bovenaan: Sigma 50mm op f/1,4) dan op een Micro Four Thirds-camera (daaronder: Panasonic/Leica 25mm op f/1,4)

Bokeh
De 50mm-objectieven uit deze test hebben een groot maximaal diafragma. Als je met open diafragma fotografeert, is je scherptediepte erg beperkt. Het optisch ontwerp van de lens en de aard van de diafragmaopening bepalen hoe onscherpe gebieden worden weergegeven. In vakjargon wordt daarvoor de term bokeh gebruikt. Die drukt de kwaliteit van de onscherpte in een foto uit.

Om de bokeh van de objectieven te vergelijken, wilde ik een foto maken van het beeldje in de kloostergang van de Dom. Om het verschil met een ouder ontwerp te laten zien, hebben wij hier ook het AF-D-type van Nikon opgenomen, dat optisch identiek is aan eerdere modellen.

De foto heb ik gemaakt met tegenlicht, wat toch een verrassend resultaat opleverde: ondanks het gebruik van een standaard zonnekap gaf de Nikon AF-D-lens storende flare. Een iets krapper model zonnekap zou die wellicht vermijden, maar de coatings van moderne lenzen blijken toch wel stukken beter in dit soort situaties. De beelden spreken verder voor zich. De bokeh van de Sigma 1.4 50mm is de mooiste, maar de Nikon-lenzen doen het ook zeker niet slecht.


Sigma AF 50mm f/1.4 EX DG HSM


Nikon AF-S 50mm F/1.4 G


Nikon AF-S 50mm F/1.8 G


Nikon AF-D 50mm F/1.8


Panasonic Leica DG Summilux 25mm F1.4 ASPH


[extern_gallery urls=”http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23a1-2075835645-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23a3-2075835441-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23b1sigma-2075836558-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23b2nikon12c8-2075836645-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_webgrachtenpandenpanasonic.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23a7-2075836191-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23a6-2075836142-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23h1sigmabokeh-2075836710-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23h2nikon12c4bokeh-2075836733-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23h3nikon12c8bokeh-2075836716-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23h4nikon12c8afdbokey-2075836766-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23h5panasonicbokeh-2075836753-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23h6sigmabokey-2075837016-o.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/126050_web23h7panasonicbokeh-2075836914-o.jpg” caption=”||||||||||||||||||||||||||”]

Advertentie



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.