Ontdek hoe je orchideeën fotografeert. Alles van camera-instellingen tot compositie, licht en de mooiste orchideeënspots in België.
Van alle flora behoren orchideeën ongetwijfeld tot de mooiste en meest fascinerende plantenfamilies. Door hun opvallende bloemen trekken ze niet alleen tal van insecten aan, ze zijn ook een streling voor het oog. Met hun prachtige kleuren en bijzondere bloembouw leveren ze steevast de mooiste beelden op. In dit artikel leer ik je hoe je deze bijzondere bloemen sfeervol en creatief in beeld kunt brengen. Ga je mee op zoek naar deze zeldzame bloemenpracht?
Het zal je misschien enigszins verbazen, maar in ons land komen er maar liefst 49 soorten wilde orchideeën voor. Sommigen onder hen houden er een fascinerende levenswijze op na en vaak stellen ze hoge eisen aan hun leefomgeving. Hierdoor zijn de meeste soorten zeldzaam tot zelfs zeer zeldzaam. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat maar liefst 44 van de 49 soorten in Wallonië terug te vinden zijn. Daar is de landbouw immers minder intensief en krijgt de natuur nog wat meer ruimte om zichzelf te ontwikkelen. In Vlaanderen treffen we de meeste soorten in topnatuurgebieden waar ze door decennialang beheer zonder verstoring of bemesting op sommige plaatsen massaal kunnen bloeien. Meer algemene soorten, die minder eisen stellen aan hun omgeving, vind je ook buiten de natuurgebieden. De brede wespenorchis bijvoorbeeld, één van de meest voorkomende orchideeën in ons land, groeit zelfs in sommige tuinen en parken.
Orchideeën zien er niet alleen prachtig uit, ze houden er ook een fascinerende levenswijze op na. Sommige hebben een bijzonder bestuivingsmechanisme ontwikkeld, waarbij insecten worden bedrogen om tot de bestuiving van de plant te komen. Soorten zoals de bijenorchis, vliegenorchis of hommelorchis bootsen met hun bloemen het uiterlijk van een insect na om zo bestuivers te lokken die het stuifmeel transporteren naar andere bloemen. Andere orchideeën produceren dan weer een soort geur die lijkt op de feromonen die vrouwelijke insecten gebruiken om hun partner te lokken. Daarnaast is er ook vaak een bijzondere samenlevingsvorm of symbiose met schimmels in de bodem nodig om tot de kieming van zaad te komen. Je begrijpt het: bloemen met zo’n bijzondere groei- en voorplantingswijze zijn bijzonder kwetsbaar en zeldzaam.
Om orchideeën in beeld te brengen heb je eigenlijk niet zo veel fotomateriaal nodig. Met een camera en macrolens kom je al een heel eind. Een camera met openklapbaar schermpje geniet sterk de voorkeur, want zo kan je toch comfortabel fotograferen wanneer je laag bij de grond werkt. Maar het biedt een nog veel belangrijker voordeel: door het schermpje hoef je niet op je knieën te gaan zitten of op je buik te gaan liggen. En zo vermijd je dat je het biotoop van de bloemen beschadigt of zelfs ongewild ook andere orchideeën platdrukt. Uiteraard is ook een statief aanbevolen om je camera en lens te ondersteunen, zeker wanneer er weinig licht is en de sluitertijd lang dreigt te worden. Je zal echter merken dat je soms ook de vrijheid verkiest om uit de hand te kunnen fotograferen. Bijvoorbeeld wanneer je op zoek gaat naar spannende bokehs of interessante licht- of voorgrondeffecten.
Naast een macrolens kan ook een lichtsterke telelens (bv. 70-200mm) handig zijn om de grotere exemplaren te fotograferen. Je moet dan immers wat afstand nemen om de bloem volledig in beeld te krijgen. Hierdoor ontstaat meer scherptediepte en dreigt de achtergrond onrustig te worden. Met een telelens kan je vanop grotere afstand wat meer inzoomen, waardoor de scherptediepte terug verkleint en de achtergrond zachter blijft.
Orchideeën groeien vaak op de mooiste locaties, maar op de meeste foto’s zie je amper iets van de omgeving. Met een groothoek- of standaardlens kan je naast de orchidee ook iets van de leefomgeving van de soort laten zien. Met dergelijke lenzen zal je echter dichtbij het onderwerp moeten komen, anders wordt het subject te klein afgebeeld en verdwijnt het in het beeld.
Ten slotte behoort ook een witte flitsparaplu tot mijn standaarduitrusting wanneer ik eropuit trek voor macrofotografie. Op die manier kan je ook bij hard licht sfeervolle beelden maken door het onderwerp in de schaduw te plaatsen. Maar later meer daarover.
Bij macrofotografie kies je meestal voor de diafragmavoorkeurstand (A(v)) of de manuele stand (M). Je wil immers zelf het diafragma en de scherptediepte kunnen bepalen. Doorgaans kies je voor een laag diafragma en dus een beperkte scherptediepte. Zo krijg je de zachtste achtergrond waarbij het onderwerp mooi loskomt van de omgeving. De ISO-waarde hou je best laag, maar hou altijd rekening met de omstandigheden. Bij meer wind of weinig licht zet je de ISO best wat hoger, zodat de sluitertijd korter wordt en het toestel minder gevoelig is voor trillingen en beweging.
Scherpstellen bij macrofotografie doe je steeds manueel. De scherptediepte is immers zo beperkt dat de autofocus toch meestal op het verkeerde punt scherpstelt. Soms is het lastig om te bepalen waar je precies moet focussen. Kies daarom altijd de meest sprekende bloem die vooraan in beeld zit. Gebruik live-view en zoom in op dat punt om de scherpstelling heel precies uit te voeren. Je kunt af en toe ook experimenteren met het focuspunt en de scherpte meer naar voor of naar achter te plaatsen. Op die manier leg je de nadruk anders en ontstaan vaak verrassende resultaten. Focus kan je dus ook creatief toepassen.
Als je bloemen wilt fotograferen, zijn er een aantal bekende en minder bekende compositieregeltjes die ervoor zorgen dat je beelden sterker worden. Alles begint echter met het uitkiezen van het juiste onderwerp. Ga op zoek naar een orchidee waar je gemakkelijk bij kunt komen. Niet alle orchideeën groeien immers open en bloot. Vaker worden ze omgeven door allerlei vegetatie en dat maakt het niet altijd gemakkelijk om een rustig beeld te maken. Kies dus een exemplaar dat wat vrijer of hoger staat. Let er bovendien ook op dat de bloem mooi vers is en er geen verwelkte delen zijn. Niet alle orchideeën bloeien op hetzelfde moment en sommige planten zullen al wat verdorde bloemetjes vertonen, terwijl andere er nog prachtig bij staan.
We kunnen het niet over compositie hebben zonder de regel van derden of de gulden snede te vermelden. Positioneer het onderwerp dus niet steeds in het midden, maar op 1/3 of 2/3 van de hoogte en de breedte van het kader. Zo wordt het beeld rustiger en aangenamer om naar te kijken. Hou hierbij wel steeds rekening met de ‘kijkrichting’ van je subject en geef het onderwerp meer ruimte in de richting waarin het “kijkt”. Is het onderwerp links georiënteerd? Plaats het subject dan rechts in het kader, zodat er meer ruimte ontstaat aan de linkerkant. Kijkt het onderwerp naar rechts, dan plaats je het onderwerp aan de linkerkant en voorzie je rechts meer ruimte. Doe je dat niet, dan lijkt het alsof je onderwerp gevangen zit in het kader en leid je het oog van de kijker weg. Heb je te maken met een symmetrisch onderwerp? Kies dan net wel voor het midden zodat deze symmetrie extra benadrukt wordt.
Daarnaast is het belangrijk om de achtergrond rustig te houden zodat het onderwerp alle aandacht krijgt. Blijft de achtergrond te druk? Fotografeer dan meer in close-up: hoe dichter je bij het onderwerp komt, hoe kleiner de scherptediepte, waardoor de achtergrond zachter blijft.
Vermijd echter dat het beeld te steriel oogt: een bloem tegenover een egaal groene achtergrond komt eerder saai over en hebben we allemaal al genoeg gezien. Je foto’s worden vaak interessanter als je gaat experimenteren met licht- en kleurschakeringen in de achtergrond. Door een stapje achteruit te gaan betrek je meer van de omgeving in het beeld en kan je elementen in de voor- en achtergrond gebruiken om de foto spannender, speelser en kleurrijker te maken. De mooiste bokehs creëer je doorgaans met het allerlaagste diafragma. Bij de meeste macrolenzen is dat f/2.8, maar dat varieert naar gelang de scherpstelafstand. Vervolgens beweeg je met je camera rondom het onderwerp en let je op interessante patronen die ontstaan in de achtergrond. Dat kan licht zijn dat door de begroeiing valt of dat kunnen onscherpe kleurschakeringen zijn van de vegetatie achter het onderwerp.
Naast de achtergrond speelt ook de voorgrond een belangrijke rol bij het creëren van sfeervolle en kleurrijke beelden. Door met beperkte scherpte doorheen de vegetatie te fotograferen vormt zich een zacht kader rondom de bloem. Deze vervaging kan je gebruiken om storende elementen te verbergen of door ervoor te zorgen dat de steel van de bloem aan de onderkant vervaagd wordt en uit het niets lijkt op te dagen. Dat oogt vaak mooier dan een scherp afgetekende stengel die onderaan het beeld abrupt wordt afgesneden.
Je kunt de foto nog kleurrijker maken door op zoek te gaan naar andere bloemen die je opneemt in het kader. Denk bijvoorbeeld aan boterbloemen, margrieten of klaver. Ze komen bijna overal voor en bloeien vaak op hetzelfde moment als de meeste orchideeën. Doordat deze bloemen buiten het scherpstelveld vallen, tekenen ze zich af als bonte vlekken rondom het subject en geven ze de foto meer kleur en sfeer. In je zoektocht naar het meest geschikte onderwerp zal je dus ook bijzondere aandacht moeten besteden aan de voor- en achtergrond van het subject. Om de mooiste bokehs te realiseren is experimenteren vaak de boodschap, maar dat maakt macrofotografie net zo fascinerend.
Wilde orchideeën tref je in allerlei kleuren en vormen. De kleinste meten hooguit 10 centimeter, terwijl de grotere exemplaren wel tot 80 centimeter hoog kunnen zijn. Maar in dit geval is groter niet altijd beter. De grotere orchissen laten zich meestal moeilijker fotograferen. In dergelijke gevallen kies je er beter voor om de bloem niet volledig in beeld te brengen, maar meer in close-up te gaan. Vul het kader met de bloemetjes zodat een kleurrijk patroon ontstaat. Let erop dat er geen storende elementen opduiken die dit patroon kunnen verstoren. Vermijd dus dat er aan de randen een stukje lucht of achtergrond opduikt. Je wil echt dat het hele frame gevuld wordt met bloemen.
Door je positie te veranderen kan je bovendien bepalen welke kleuren je ontdekt in de achtergrond. Positioneer je de bloem tegenover de vegetatie dan wordt de achtergrond eerder groen. Neem je een laag standpunt in dan kan je de blauwe lucht als achtergrond gebruiken, waardoor een kleurrijk contrast met de bloemen ontstaat. Ten slotte kan je hiermee ook experimenteren door allerlei kleurrijke zaken achter het onderwerp te houden. Aangezien het achterplan toch volledig onscherp weergegeven wordt, vertaalt zich dit in een zachte en bonte achtergrond.
Orchideeën kan je in zeer uiteenlopende omstandigheden fotograferen, zolang er maar niet te veel wind is. Op een koele zonnige ochtend kan je ’s morgens vaak genieten van dauwdruppels op het onderwerp of de vegetatie. Fotografeer op dergelijke momenten altijd in tegenlicht, want dan krijg je erg sfeervolle beelden waarbij de waterdruppels als diamanten schitteren in de foto. Het lukt natuurlijk niet altijd om een zonnige ochtend te treffen.
Op grijze dagen kan je kiezen om in high-key te fotograferen, waarbij je eigenlijk bewust de hooglichten gaat opblazen. Vaak doe je dat door tegen de lucht/licht in te fotograferen en sterk te overbelichten. Als je in de A(v) of diafragma voorkeuze stand werkt, dien je een positieve belichtingscompensatie van vaak meer dan 2 stops in te stellen. In de manuele stand kan je gewoon langer belichten door de sluitertijd te verlengen tot je het gewenste effect bereikt. De mooiste high key beelden van orchideeën maak je misschien wel door enorm in detail te gaan en slechts 1 of enkele bloemetjes in beeld te brengen. Hierbij leg je bewust de focus helemaal vooraan waardoor een suggestief beeld ontstaat van onscherpe kleuren en vormen.
Een laatste techniek die ik vaak toepas bij macrofotografie en die voor erg sfeervolle en contrastrijke beelden zorgt, is het combineren van licht en schaduw. Het voordeel van deze techniek is dat je niet al te vroeg uit bed moet om het allereerste zonlicht te vatten. In tegendeel: je gaat pas later op de dag op stap wanneer het licht harder is. Door gebruik te maken van een flitsparaplu kan je het onderwerp in de schaduw plaatsen, terwijl je de achtergrond fel belicht laat. Op dat moment ontstaan prachtige kleurcontrasten met erg sfeervolle beelden als resultaat. Door de positie van de paraplu te wijzigen kan je meer of minder schaduw creëren rondom het onderwerp en wordt de voorgrond lichter of donkerder. Door hiermee te experimenteren kan je het bokeh en de kleurcontrasten in het beeld beïnvloeden.
Orchideeën komen in een verscheidenheid aan habitats voor, waaronder bloemenweiden, bossen, heidevelden, moerassen, duinen en duinpannen. Ze komen vaker voor op kalkhoudende grond, maar er zijn ook enkele soorten die zich specialiseren op zuurdere gronden. In Wallonië vind je dus bijvoorbeeld heel wat soorten op de kalkhellingen van de Calestienne en in de zure veengronden. In Vlaanderen komen ze vooral voor in natuur- en bosreservaten, wegbermen of duinvalleien, maar er zijn ook pionierssoorten die zich snel op nieuwe open plekken kunnen vestigen. De vroegste bloeien al in april, terwijl de laatste pas in juli en augustus tot bloei komen.
De meeste orchideeën zijn heel gevoelig en sommige soorten worden met uitsterven bedreigd: daarom staan ze allemaal op de lijst van wettelijk beschermde planten in België. Omdat ze ook gegeerd zijn bij verzamelaars en tuiniers wordt hun groeiplaats vaak geheimgehouden. Dat maakt het niet altijd gemakkelijk om te achterhalen waar je bepaalde soorten kan fotograferen. Gelukkig bestaat er www.waarnemingen.be. Van over heel België worden op deze website dagelijks duizenden waarnemingen ingegeven van vogels, zoogdieren, insecten, amfibieën & reptielen, én van planten. Via een zoekopdracht op deze website kan je achterhalen waar bepaalde soorten werden waargenomen, want bij elke waarneming staat telkens een kaartje met gps-coördinaten.
De locatie van zeldzame of bedreigde fauna en flora wordt echter verborgen om te vermijden dat deze gevoelige informatie in de handen van de verkeerde persoon zou vallen. In onze natuurgebieden worden immers nog jaarlijks orchideeën uitgestoken. Je kunt de exacte groeiplaats van deze soorten dus niet achterhalen. Door echter gebruik te maken van de optie ‘kaarten’ kan je toch een goed idee krijgen van waar deze soorten te vinden zijn. Je weet niet exact waar ze staan, maar kunt toch al doelgerichter zoeken. Zeker wanneer je deze kaarten combineert met soortenkennis en weet in welk habitat deze soorten groeien. Ten slotte kan je ook nog gebruik maken van de optie ‘statistieken’ om te achterhalen wanneer een bepaalde soort precies bloeit.
Orchideeën behoren tot de mooiste planten van ons land. Met hun prachtige bloemen en hun bonte kleuren leveren ze steevast mooie beelden op. Geen wonder dat ze daarom erg geliefd zijn bij macrofotografen. Hun bijzondere levenswijze en de hoge eisen die ze stellen aan hun leefomgeving maakt ze tot de meest bedreigde plantensoorten van ons land. Als je dus op pad gaat om deze prachtige bloemen op beeld vast te leggen, handel dan met respect voor de natuur. Probeer verstoring tot een minimum te beperken: let op waar je stapt, ga niet languit op je buik liggen en wees voorzichtig wanneer je de locatie van erg zeldzame soorten deelt.
Om je alvast wat op weg te zetten in je zoektocht naar de mooiste orchideeën vind je hier alvast een lijstje met de beste orchideeënlocaties.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief om het laatste nieuws uit de fotografiewereld te ontvangen én het gratis ebook ‘Start met Fotograferen’.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
