Modelfotografie in huis is mogelijk zonder dat je daarvoor een studio of duur cameramateriaal nodig hebt. Sfeer en belichting zijn cruciaal.
Regelmatig worden er op de mooiste of meest uitgezochte plaatsen shootevents georganiseerd. Er is gewoonlijk geen plaatsgebrek. Flitsers en lampen staan klaar of je brengt die van u mee. Het model weet wat ze moet doen en je bent zeker dat je met mooie foto’s naar huis zal gaan… zoals al de andere fotografen die daar zijn. Maar wat als we met een model naar een gewoon huis gaan waar de straten vol van staan? Geen kasteel, grote loft of luxe villa. Ook geen studio vol materiaal. Naast onze camera nemen we enkel een kleine ledlamp of zaklamp mee om liefst niet te gebruiken.
Bij veel fotografen komen dan de vragen: ga ik plaats en licht genoeg hebben? En wat als het antwoord op de twee vragen nee is? Je kan twee dingen doen. Ofwel geen foto’s maken, ofwel zeggen ‘ik doe het met wat er is en ik probeer het zo goed mogelijk te doen’. Lees het woordje ‘mogelijk’ graag drie keer! Er bestaan geen wonderen en dan moet je die ook niet verwachten. Besluit je om het toch te proberen dan zal je foto’s krijgen met compromissen maar je kan er wel je eigen stijl in leggen. Ik vrees dat ik vanaf nu een beetje ga schrijven met mijn eigen ogen, stijl, gevoeligheden, normen en waarden… en daar hoef je zeker niet mee akkoord te zijn. Je eigen mening mag je nooit door iemand anders laten opdringen.
De waarde van je foto’s zal afhangen van de sfeer, het beeld, het licht, maar niet van de technische volmaaktheid. Is dit juist voor u? Ik hoop van niet. Je foto gaat over het model en de manier waarop je haar of hem voorstelt! Ga dus niet zeggen tegen je model ‘doe maar iets’ maar zeg duidelijk wat je wilt of doe even voor wat en hoe ze moet staan, zitten, liggen… Daarbij kijk je constant naar het licht want naargelang van waar dat komt verandert je foto soms met iedere centimeter dat het model beweegt.
In een huis draait alles om de sfeer. Naargelang je eigen instelling ga je eerst opruimen of juist alles laten liggen zoals het er bij ligt. Je kan een of meerdere van de aanwezige lichtpunten gebruiken. Bijvoorbeeld een staanlamp, de lamp van een dampkap, een kaarsje. Eenvoudige kledij, lingerie, eventueel naakt spreek je duidelijk op voorhand af met je model. Voor mij zijn blote voeten prima, maar ik zie dikwijls foto’s van een dame in lingerie of minder maar met naaldhakken. Dat geeft een tintje aan je foto’s dat ik zelf liever niet heb.
Naast de afspraken over kledij zorg je ervoor dat er een afgezonderd plaatsje is om te wisselen van kledij. Ik lees en hoor regelmatig dat een moodboard nuttig of noodzakelijk is maar voor mij werkt dat niet zo goed. Ik weet dat en ik zeg op voorhand tegen het model dat ik improviseer en experimenteer. Voorbeeldfoto’s zijn voor mij een blok aan mijn been. Wanneer je ook zo wilt werken zeg dat dan op voorhand tegen je model.
Een model staat in haar poseerhouding om foto’s van te maken. Heb je tijd nodig om aan je knopjes te draaien, testen te doen of andere dingen uit te zoeken, zeg dat dan zodat ze kan ontspannen of even kan gaan rusten. Is ze schaars gekleed, zeg dan om de kamerjas aan te doen omdat jij even tijd nodig hebt.
Ze worden niet beschouwd als portretlens maar zijn bijna onmisbaar in huis. Je standaard zoomlens in groothoekstand is ook een groothoeklens. We moeten opletten voor schuine en omver vallende muren op de foto. Wanneer je model op een bed gaat liggen met de voeten in uw richting, maak dan van haar schoenmaat 36 geen 63.
Een vuistregel is om je groothoeklens zo horizontaal mogelijk te houden. Is de afstand van de lens tot het hoofd van het model veel kleiner dan tot haar voeten, dan zal ze een groter hoofd krijgen. Sta je zeer dicht en draait ze haar schouder in uw richting, dan wordt die schouder flink wat groter en zwaarder op je foto.
Perspectieffouten in de opname zijn soms onvermijdelijk maar kan je in de nabewerking wat corrigeren. Ik schakel de lensprofielcorrectie in de nabewerking enkel in als het model in het midden staat. Schakel de lenscorrectie in en uit en zie hoe je model verandert, zeker als ze aan de rand van de foto staat. Ergens in je foto kan je de aandacht vestigen door dieptescherpte, maar met een groothoek moet je al een heel grote diafragmaopening hebben om dat doel te bereiken.
Er is een verschil tussen reportagefotografie en modelfotografie. Bij modelfotografie kan je vragen om zo stil mogelijk te zitten. Een sluitertijd van 1/20ste is met een groothoek dan mogelijk mocht het nodig zijn. Een monopod kan de fotograaf helpen, maar niet het model. Steunpunten kunnen het model helpen om stil te zitten. Maar ook de fotograaf kan zijn fototoestel tegen een stoel of muur houden en zo een statief simuleren. Een sluitertijd is zelden te snel, maar bewegingsonscherpte komt van een trage sluitertijd. Meestal wil je dat niet, maar waarom eens niet proberen om een bewogen foto te maken die toch iets vertelt.
Moderne camera’s kunnen probleemloos hoge ISO-waarden aan. Op een scherm komt ruis altijd veel storender over dan op een afdruk. Test je camera met hoge ISO-waarden en onthoud wat hij kan. Probeer zo correct mogelijk te belichten. Ruis ontstaat immers ook door donkere gedeelten op je foto in de nabewerking lichter te willen maken.
De kans is klein dat je er nog nooit van gehoord hebt, maar anders lees je het artikel op Shoot.be maar even. Het is een enorm nuttige pedagogische voorstelling van de drie bovenstaande begrippen (diafragma, sluitertijd en ISO). Maar… ik zie en hoor regelmatig dat de driehoek soms bekeken wordt als geboden en vooral verboden! De belichtingsdriehoek zegt bijvoorbeeld dat ruis storender wordt bij stijgende ISO-waarden, maar dat betekent niet dat je geen hoge ISO mag gebruiken. Verder zegt de driehoek ook dat het diafragma je scherptediepte bepaalt, maar wordt er niet vermeld dat de brandpuntafstand in combinatie met de afstand tot je model hier ook invloed op heeft. Beperk jezelf dus niet nodeloos.
Die ontstaat door een combinatie van verschillende elementen. Wanneer één aspect wat minder is, kan dat gecompenseerd worden door iets anders dat juist boven gemiddeld scoort. Bijvoorbeeld: Er is weinig licht en de foto is lichtjes bewogen, maar de houding is prachtig. Of: er is wat korrel of minder scherpte, maar de emotie is sterk en overtuigend.
Bepaal zelf welke punten voor jou doorslaggevend zijn om een foto alsnog weg te gooien. Ik kijk in de eerste plaats naar de ogen en de blik van het model. Als een foto mogelijk schadelijk is voor de reputatie van het model, gaat die direct de prullenbak in. Denk aan een onflatteuze of provocerende naaktfoto.
Compositie kan je versterken door het formaat van de foto te wijzigen (1:1, 2:3, 3:4, 1:2,..). Voor een rustige reeks kan je best niet te veel wisselen tussen portrait en landscape met je camera.
Beslis steeds wat je wil weergeven op een bepaalde foto:
Afwisseling maakt een fotoreeks boeiend om naar te kijken. Zeker in een album.
Sfeer fotograferen verdraagt meer technische onvolkomenheden dan glamour fotografie. Volledig uitlichten kan je best even vergeten. Ruis, lichtjes bewogen, veel schaduw… geven sfeer aan je foto maar blijven een discussiepunt onder fotografen. Volg je eigen gevoel! Leer van elkaar, maar laat je niet teveel leiden door anderen. Bekende, beroemde en beruchte fotografen hebben soms in hun tentoonstellingen een aantal foto’s die bewogen zijn en stijf staan van de korrel. Waarom zou jij dat dan eens niet mogen maken?
Het echte werk: ga je alles opruimen wat soms een kunstmatig huis geeft of laat je alle rommel liggen zodat het voor een aantal mensen storend wordt? Je hebt tijd om het beste camerastandpunt heel nauwkeurig te zoeken. Doe dat dan! Probeer je foto’s eens te maken op een manier zoals je het beeld meestal niet ziet. Camera tegen de grond, tegen de muur, door een deurspleet, van in een plant…
Als fotograaf geef je op een vriendelijke manier aanwijzingen aan je model. Je wijzigt direct en zonder discussie je vraag als ze duidelijk iets niet wil. Laat haar niet steeds in de lens kijken.
Je hebt een kleine ruimte. Op iedere foto moet je model niet volledig op staan. Vaak is één laag kledij het mooiste, tenzij de tweede laag bij de eerste hoort, zoals bijvoorbeeld lingerie met een bijpassend overhemdje. Probeer bij naaktfoto’s ook om diepte te maken, bijvoorbeeld door schaduwen op het sleutelbeen, de ribben, ruggengraat… Plaats je model eens dicht tegen een muur, een venster, een half geopende deur, een spiegel, een douchescherm… Probeer eens een foto met silhouette. Daarvoor kan je best onderbelichten en het contrast opvoeren in je nabewerking.
Met licht zie je iets, met schaduw maak je sfeer! Emotie en veel licht gaan niet samen. Door zelf van plaats te veranderen kan je het model van alle kanten fotograferen met telkens ander licht.
Moet je toch bijlichten? Een reflectiescherm geeft zacht licht in de sterkte van het aanwezig licht. Als je twijfel te groot wordt kan een heel zwakke lamp ook helpen, eventueel tegen een reflectiescherm of naar de muur gericht.
Licht zie je in kracht en verhouding zoals het op de foto komt. Leer en oefen om dit te zien! De richting van het licht kan je bepalen met je handpalm en soms met de schaduwen op de grond.
Een glasgordijn aan een venster geeft heel mooi licht! Tegelijk is veel licht niet altijd een luxe. Gordijnen, rolluiken, deuren, kastdeuren, reflectieschermen … zijn eenvoudige middelen om het te dempen.
Als je foto’s openbaar mogen gebruikt worden, beslis dan samen met je model welke wel en welke niet. Een model in haar woning is ideaal om een mooi album van te maken. Een zwart-wit album brengt eenvormigheid in alle kleurtjes en ook in de lastige verschillen in witbalans van verschillende lichtbronnen.
Modelfotografie is in de eerste plaats werken met mensen. Goed overeenkomen en samen naar iets mooi werken verruimt je omgang en blik op mensen met al hun emoties, unieke eigenschappen en verhalen. Op een rustige manier leren werken met moeilijke lichtomstandigheden breidt je fotografiekennis uit. Die kan je dan weer gebruiken in moeilijk reportagewerk waar snelheid en tijdsdruk bij komen. Hou het eenvoudig, prettig, leerrijk en vooral: hou het menselijk.
Veel fotoplezier,
Robert Biesemans
Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang elke woensdag en vrijdag het beste uit de fotografiewereld in je mailbox.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
