Bigstoppers: filters voor lange sluitertijden

Grijsfilters blokkeren een deel van het licht dat door je lens valt. Met een extreem sterke grijsfilter zoals de bigstopper kun je opmerkelijke effecten creëren en zelfs bij minder goede licht- of weersomstandigheden toch bijzondere landschapsfoto's maken.

We hoeven het niet onder stoelen of banken te steken, elke fotograaf laat zich vroeg of laat wel eens verleiden tot het experimenteren met lange sluitertijden. Daar is ook helemaal niets mis mee: vaak geeft dat je foto extra sfeer en gevoel. Ook wanneer de licht- of weersomstandigheden niet helemaal meewerken, loont het soms om te experimenteren met extreem lange sluitertijden.

Onder normale lichtomstandigheden kan je zelden met sluitertijden van 1 à 2 minuten of langer werken; je foto zal overbelicht zijn. Gelukkig bestaan er speciale grijsfilters die erg veel licht tegenhouden. Ze worden vaak 'Big Stopper' genoemd, maar dat is eigenlijk de merknaam die fabrikant Lee Filters gebruikt voor een bijzondere grijsfilter die 10 stops licht tegenhoudt.

Andere merken maken soortgelijke filters die hetzelfde effect geven. Als je het fotografen over een bigstopper hoort hebben, bedoelen ze eigenlijk elke filter die tussen de 8 à 10 stops licht tegenhoudt. Hoe en in welke situaties je deze filters gebruikt, is voor alle modellen hetzelfde.

De nodige uitdagingen
Een 10 stopsgrijsfilter is een heel bijzondere filter en niet zo eenvoudig in gebruik als sommige verkopers beweren. Om te beginnen heeft deze filter alleen zin als er beweging in de scène aanwezig is. Gelukkig is een landschap zelden statisch en is er vaak dynamiek te vinden in de vorm van voorbijtrekkende wolken, golfslag en getijden, of het kletterende water van een rivier of waterval.

Daarnaast brengt deze filter op technisch vlak de nodige uitdagingen met zich mee: als de filter eenmaal voor de lens is geschroefd, zie je niets meer door de zoeker. Vaak worden sluitertijden zo lang dat je aangewezen bent op manuele belichting in de bulbstand van je camera – kijk in de handleiding van je camera hoe je die activeert.

Hoe ga je te werk?
Hoe ga je met deze filters dan het best aan de slag? Eerst en vooral werk je natuurlijk met een stevig statief. Zo vermijd je dat de camera beweegt wanneer je afdrukt. Vervolgens bepaal je  – zonder filter – de compositie, zodat je die later niet meer hoeft te corrigeren.

Je plaatst de camera in de ‘A(v)’-stand (aperture of diafragmavoorkeuze) of de ‘M’-stand (manueel), kiest het gewenste diafragma, en je stelt handmatig scherp. Met die instelllingen maak je een testfoto en controleer je de belichting aan de hand van het histogram. Wijzig indien nodig de sluitertijd of gebruik belichtingscorrectie om tot een goed belichte foto te komen.

Controleer nu met welke sluitertijd die correct belichte opname gemaakt werd. Die zal je met 10 stops moeten verlengen wanneer je een 10 stopsgrijsfilter voor de lens plaatst.

Hetzelfde beeld zonder (boven) en met bigstopper (beneden).

Zeer lange sluitertijden
Wanneer de sluitertijd in combinatie met de filter langer dan 30 seconden wordt, schakel je over op manuele belichting in de bulbstand. Een camera is in de andere standen immers meestal beperkt tot een maximale sluitertijd van 30 seconden.

In de bulbmodus bepaal je zelf wanneer de belichting begint en eindigt: de sluiter blijft open zolang je de ontspanknop ingedrukt houdt. Het is erg moeilijk om daarbij te vermijden dat de camera beweegt. Gebruik daarom een draadontspanner of een draadloze afstandsbediening.

Let er goed op dat de diafragmawaarde behouden blijft wanneer je switcht naar de bulbstand. Wanneer compositie, scherpstelling en belichting helemaal goed zitten, schuif of schroef je de filter voor de lens. Scherm ook de optische zoeker af, zodat daardoor geen licht in de camera kan komen. Maak dan de foto.

In bulbmodus zie je op sommige camera’s een tellertje lopen, bij andere camera’s ben je aangewezen op de secondenwijzer van je horloge om de juiste belichtingstijd te bepalen.

Gebruik tabel of app
Persoonlijk vind ik dat je de mooiste resultaten verkrijgt wanneer de sluitertijd één à twee minuten bedraagt. Daarom tracht ik eerst een sluitertijd van 1/15 of 1/8 zonder filter te halen – ik weet immers dat dit met een 10 stopsgrijsfilter resulteert in een sluitertijd van respectievelijk 1 of 2 minuten.

Bij de Big Stopper van Lee of de Pro Stopper van HiTech zit een handige tabel om die belichtingstijd te berekenen, maar tegenwoordig zijn er daarvoor ook tal van smartphoneapplicaties beschikbaar (LongTime Exposure Calculator, PHOforPHO, Photo Tools).

Beweging wordt vaag
Door de extreem lange sluitertijden krijg je een foto waarin alle beweging vervaagd wordt: golfslag of rivieren worden helemaal vlak en in de wolken krijg je vaak een prachtige lijnwerking. In stedelijke landschappen kan een dergelijke filter ook gebruikt worden om mensen of verkeer te vervagen.

Het valt je misschien ook op in de voorbeelden bij dit artikel dat alle foto’s een blauwe kleur krijgen. Dat komt door fouten in de witbalans. Persoonlijk vind ik dit effect vaak wel passen, maar wie er niet van houdt,  kan de witbalans in nabewerking achteraf heel eenvoudig corrigeren.

Conclusie

Een bigstopper is vooral een creatieve filter die je de mogelijkheid biedt om te spelen met erg lange sluitertijden, waarbij elke vorm van beweging sterk wordt vervaagd. Vaak voegt zo’n filter een extra dimensie toe aan de foto’s, zodat je ook bij minder goede omstandigheden bijzondere landschapsfoto’s kunt maken.

Deze filters zijn complexer in het gebruik dan standaard-grijsverloopfilters; daarom zorg je het best eerst voor een perfecte compositie, scherpstelling en belichting, en plaats je pas dan de filter voor de lens. Net zoals bij alle andere filters kan je deze filter alleen gebruiken wanneer de situatie er zich toe leent: wanneer er een duidelijke vorm van beweging aanwezig is.
 

Bigstoppers op een rijtje

Lee Big Stopper
Een vierkante filter die je in de Lee-filterhouder schuift. Hij houdt 10 stops licht tegen en geeft de foto’s een blauwachtige tint.

HiTech Pro Stopper
Een filter gemaakt uit resin (een soort plastic). Hij houdt 10 stops licht tegen. Er bestaat een variant die in de Lee-filterhouder past. Ook die geeft de foto’s een blauwachtige tint.

84.5mm X-Stopper
84.5 is een nieuwe producent van filters. Diens bigstopper is momenteel nog niet beschikbaar, maar in de winter van 2012 komt het bedrijf met verschillende versies op de markt die 6 tot 10 stops licht tegenhouden.

B+W 110
Een kwalitatieve glazen filter die je voor de lens schroeft. Hij filtert 10 stops en geeft de foto’s een rode tint.

Light Craft Workshop Fader ND en Singh-Ray Vari-ND
De glazen schroeffilters hebben een regelbare sterkte van 2 tot 8 stops dankzij twee tegenover elkaar roterende polarisatiefilters. Er onstaat vaak een donker vlekkenpatroon wanneer te sterk wordt gefilterd op groothoeklenzen. Bovendien is er vignettering mogelijk op groothoeklenzen in combinatie met fullframecamera’s.

Light Craft Workshop Fader ND Ultra
Een speciale editie van de LCW Fader, waarvan de sterkte regelbaar is van 8 tot 14 stops.

Met de klok mee vanaf linksboven: Lee Big Stopper, B+W 110, LCW Fader ND.

 

Stappenplan en tips

1. Bepaal de compositie en stel manueel scherp. Werk steeds op statief met een draadontspanner.
2. Stel het diafragma in en probeer te streven naar een sluitertijd van 1/15 of 1/8.
3. Maak een testfoto en controleer de belichting.
4. Zet de camera in de bulbstand. Behoud hierbij dezelfde diafragmawaarde.
5. Bereken de sluitertijd in combinatie met de filter.
6. Schuif of schroef de filter voor de lens.
7. Dek de zoeker af en belicht manueel met behulp van de draadontspanner.

Tips
• Een bigstopper moet correct voor de lens geplaatst worden; er mogen immers geen lichtlekken ontstaan. De filters van Lee en HiTech zijn voorzien van een dichting die nauw aansluit bij de filterhouder om dit probleem te vermijden.
• Wanneer sluitertijden boven de 1 à 2 minuten uitkomen, moet je in vele gevallen nog iets langer belichten om een correct belichte foto te krijgen. De sluitertijden in de bovenstaande tabel zijn dus in de praktijk vaak iets te kort. Controleer de belichting op je cameraschermpje en maak indien nodig een opname met een nog langere belichting.
• Het mooiste effect bij een wolkenlucht krijg je wanneer een blauwe hemel afwisselt met hoge wolkensluiers.
• Bij de meeste draadontspanners kan je de ontspanknop blokkeren, waardoor je die niet de hele tijd zelf ingedrukt hoeft te houden.

Aangeraden sluitertijden

Normale belichtingstijd	Met 10 stopsgrijsfilter
1/30	30 sec.
1/15	1 min.
1/8	2 min.
1/4	4 min.
1/2	8 min.

 

[extern_gallery urls=”http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg2989.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webthe-lee-big-stopper-and-bw-ndx1000-filters.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_web108820643.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg2910.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg2912.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg2780.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg2782.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg0114.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg0115.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg9232.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/45/125907_webmg9234.jpg” caption=”Bigstoppers: filters voor lange sluitertijden||Lee Big Stopper en B+W 110.||LCW Fader ND||Foto zonder filter. Ik stelde de gevoeligheid en het diafragma zo in dat ik een sluitertijd van 1/15 seconde nodig had. (Canon EOS 5D Mark II, f/13, 1/15 sec, ISO 100, 16 mm)||Foto met de Lee Big Stopper. Let op de blauwige tint en de suggestie van beweging in de wolken. Er was 30 seconden extra belichtingstijd nodig om een correct belichte foto te krijgen. (Canon EOS 5D Mark II, 16 mm, f/13, 90 sec, ISO 100)||Een grijze dag die op het eerste gezicht weinig leek op te leveren. (Canon EOS 5D Mark II, f/14, 1/8 sec, ISO 200, 28 mm)||Door gebruik te maken van een HiTech Prostopper kon ik een sluitertijd van 150 seconden halen. Het resultaat is een zeer minimalistisch, maar krachtig beeld. (Canon EOS 5D Mark II, f/14, 150 s, ISO 200, 28 mm)||Opnieuw een grijze dag. Weidse landschappen zoals dit hebben vaak dramatisch zijlicht nodig om echt tot leven te komen. (Canon EOS 5D Mark II, f/13, 1/8, ISO 200, 23 mm)||Dezelfde foto als de vorige, maar met de Lee Big Stopper. Het vervaagde water zorgt voor een dromerige sfeer en geeft een extra dimensie aan de foto. (Canon EOS 5D Mark II, f/13, 147 s, ISO 200, 23 mm)||||”]