Mag je fotograferen in stations?

Een treinstation lijkt met zijn openbaar vervoer ook een openbare ruimte. Maar dat klopt niet helemaal. Je bevindt je meestal op het grondgebied van de spoorwegmaatschappij, waar regels gelden. En iedereen die er rondloopt heeft er zijn eigen levenssfeer die je niet zomaar kunt binnendringen.

In een notendop komt het zowel op Belgische als Nederlandse treinstations op hetzelfde neer. Persoonlijk en privé mag je er foto’s maken, zolang je niemand hindert. Zet je mensen op de foto, dan mag je ze niet zonder toestemming herkenbaar afbeelden als je de foto’s wilt publiceren. Is je fotoshoot commercieel, wil je een film maken of leg je maar enigszins beslag op de ruimte, dan moet je sowieso toestemming vragen aan de spoorwegmaatschappij.

In België

Voor alle film- en fotoreportages waarbij je professioneel materiaal gebruikt, heb je bij de NMBS een schriftelijke toelating nodig, ook als het gaat om studie- of privédoeleinden. Aanvragen worden per mail behandeld, samen met een ingevuld formulier. Reken op een wachttijd van tot vijf weken.

Voor professionele opnames of shoots betaal je een locatievergoeding. Voor studie- of privédoeleinden vervalt die vergoeding, maar kosten voor elektriciteitsverbruik, personeelsinzet of huur van lokalen kunnen wel in rekening worden gebracht. Wanneer de NMBS het nodig acht, stuurt ze een begeleider ter plaatse.

Maak je een foto of filmpje zonder professioneel materiaal en zonder commercieel doel, zoals vakantiekiekjes, dan heb je geen toelating nodig. Ben je journalist, dan heb je altijd een toelating nodig via de persdienst. De toelating geldt overigens enkel voor publiek toegankelijke ruimtes, en medewerkers van de NMBS of Securail kunnen je op elk moment vragen om het document voor te leggen.

Photo Days in Antwerpen-Centraal, Bergen en Luik-Guillemins

De NMBS organiseert op specifieke data zogeheten Photo Days in Antwerpen-Centraal, Bergen en Luik-Guillemins, waarbij amateurfotografen, fotostudenten en treinliefhebbers welkom zijn zonder toestemmingsdocument. De foto’s zijn dan uitsluitend voor privégebruik bestemd en mogen niet commercieel worden gebruikt. Het dragen van een eigen geel veiligheidshesje is verplicht, een statief is niet toegestaan en fotograferen op de perrons zelf is verboden.

In Nederland

De NS hanteert een duidelijke indeling naargelang het doel van de opnames.

Particulieren die voor eigen gebruik niet-commerciële opnamen maken op het station of in de trein, hebben geen toestemming nodig. Er wordt in geen geval toestemming gegeven voor opnames in de cabine bij de machinist.

Voor journalistieke opnames op het station, zoals in de hal of op het perron, geldt het recht op vrije nieuwsgaring. Maar ook journalisten worden verzocht contact op te nemen met de afdeling Mediarelaties, zodat collega’s kunnen worden geïnformeerd en er een officieel toestemmingsformulier kan worden opgesteld. Voor opnames in treinen of op andere NS-locaties zoals winkels, lounges of werkplaatsen is toestemming niet vanzelfsprekend.

Voor commerciële opnames, zoals voor entertainmentprogramma’s, commercials of opleidingen, is altijd vooraf toestemming nodig, zowel op het station als in de trein. In sommige gevallen is begeleiding verplicht.

Reizigers en medewerkers mag je nooit zonder toestemming herkenbaar afbeelden in een publicatie of reportage. Houd ook rekening met de AVG: ook foto’s waarop mensen herkenbaar in beeld komen kunnen onder de privacywetgeving vallen.

Tips voor fotografie in stations

Of je nu gewoon je hobby uitoefent of een professionele shoot plant, een paar basisregels helpen je om probleemloos te fotograferen op het station.

Houd je toestemmingsdocument bij je

Heb je vooraf toestemming gevraagd en gekregen van de NMBS of NS, druk dat document dan af en neem het mee naar de locatie. Beveiligers zijn niet altijd op de hoogte van geplande shoots, en een papieren bevestiging voorkomt veel overbodige discussies ter plaatse.

Neem de regels mee op papier

Het kan handig zijn om de relevante bepalingen van de spoorwegmaatschappij uitgeprint op zak te hebben. Bij een discussie met beveiligers heb je zo iets concreets in handen om je positie te onderbouwen.

Ken je rechten

Als je in overtreding bent, wil een agent of beveiliger soms je camera innemen of je foto’s wissen. Dat mag niet zomaar: foto’s kunnen dienen als bewijs van wat er ter plaatse gebeurde. Geef je materiaal dus niet zomaar af.

Blijf binnen de veiligheidsmarkeringen

Ga nooit op of pal naast het spoor fotograferen. Het is niet alleen levensgevaarlijk, je brengt ook spoorwegpersoneel in paniek.

Draag een fluovest bij spoorwerk

Wil je toch dicht bij de rails een voorbijsnellende trein vastleggen, zorg dan dat je zichtbaar bent met een fluorescerend vest en je camera goed in het zicht houdt. Dat voorkomt onnodige stress bij de machinist.

Laat geen voorwerpen op een rode seinvlag lijken

Rode kledij zoals een sjaal kan door een machinist worden aangezien als een sein dat het spoor versperd is. Laat zulke attributen thuis.

Respecteer het portretrecht

Zet je mensen herkenbaar op de foto, dan heb je hun toestemming nodig zodra je die beelden wilt publiceren, ook online. Dat geldt voor reizigers én voor stationspersoneel. We schreven recent nog een artikel over portretrecht, maar bij twijfel: vraag het gewoon even. De meeste mensen werken mee als je vriendelijk uitlegt wat je van plan bent.