Met een degelijke reportageflitser kan je prachtig licht toevoegen aan je foto’s. De beste speedlights op de markt delen deze mogelijkheden.
Voor veel fotografen is een reportageflitser een vanzelfsprekend stuk gereedschap. Hij zit standaard in de cameratas, wordt gebruikt op huwelijken, events, tijdens reportages, op reis of gewoon bij een familiefeest. En toch bestaat er rond dit kleine toestel nog veel twijfel. Hoeveel vermogen heb je echt nodig? Moet je flitser per sé TTL kunnen of lukt manueel ook? En maakt het eigenlijk uit welk merk je kiest?
Ontdek nu de beste reportageflitsers bij Cameranu, Grobet en Kamera Express.
De markt van reportageflitsers is de voorbije jaren sterk geëvolueerd. Draadloze aansturing, HSS (high-speed sync) en lithium-ion accu’s zijn geen exclusieve high-end features meer, maar raken meer en meer ingeburgerd, ook in goedkopere modellen. Tegelijk zijn de verschillen tussen modellen groter dan ooit, niet zozeer in brute kracht, maar in innovaties, gebruiksgemak, betrouwbaarheid, systeemintegratie én schaalbaarheid.
Een reportageflitser – in het Engels beter bekend als een speedlight – is wellicht de meest compacte en wijdverspreide vorm van flitsverlichting voor fotografie. Je plaatst hem op de hotshoe van je camera of gebruikt hem – op je statief of in je andere, vrije hand – draadloos naast de camera. Al decennialang is hij het vaste gereedschap van reportage-, event- en reisfotografen. En ondanks de opkomst van krachtigere (maar veel zwaardere en omvangrijke) studioflitsers op batterijen, blijft de speedlight vandaag nog altijd relevant.
Een reportageflitser is een relatief compacte en lichte flitser die werkt op AA-batterijen of een compacte lithium-ion accu. Het vermogen wordt uitgedrukt in richtgetallen (guide numbers) in plaats van de wattseconden waarmee de grotere modellen vergeleken worden. Moderne speedlights communiceren intensief met de camera en ondersteunen functies zoals TTL-meting, high-speed sync en draadloze aansturing.
Alhoewel je met de meeste reportageflitsers, en mits de aanschaf van wat accessoires, ook je eerste stappen richting studioportretten kan maken, is een speedlight geen mini-studioflitser. Het vermogen is beperkter, de recycle-tijd loopt op wanneer je richting vol vermogen gaat en oververhitting wordt een reëel aandachtspunt wanneer je lang na elkaar op volle kracht fotografeert. Maar precies die beperkingen maken deel uit van het ontwerp: draagbaarheid en snelheid krijgen voorrang op brute kracht.
Omdat veel fotografische situaties vragen om snelheid, flexibiliteit en een minimale, vlot draagbare en verplaatsbare uitrusting, blijven reportageflitsers belangrijk: van het subtiel invullen van schaduwen bij een reportage tot het weerkaatsen van licht tegen een plafond tijdens een huwelijksfeest of het opzetten van een lichte off-camera setup op locatie: reportageflitsers blijven moeilijk te kloppen qua veelzijdigheid. Een reportageflitser is immers licht genoeg om op je camera te plaatsen, zodat je in situaties waar je snel moet werken, toch je twee handen vrij hebt om je camera te bedienen maar daarnaast kan je hem ook los van de camera gebruiken, bijvoorbeeld door hem op een statiefje te plaatsen. Dat laatste hoeft – omwille van het beperkte gewicht van de flitser – dan ook niet zo stevig en zwaar te zijn als de heavy-duty statieven die je nodig hebt voor echte studioflitsers.
Het vermogen van een reportageflitser wordt meestal weergegeven via het richtgetal (guide number of GN). Het GN geeft aan hoe ver het flitslicht reikt bij een bepaalde diafragma-instelling en ISO-waarde (meestal ISO 100).
In de praktijk werd het vóór de komst van TTL-reportageflitsers en de instant-feedback van digitale camera’s gebruikt om snel te berekenen welk diafragma je kon gebruiken bij een bepaalde afstand, maar het is ook tot op zekere hoogte nuttig om verschillende flitsers objectief met elkaar te vergelijken: hoe hoger het richtgetal, hoe krachtiger de flitser.
De basisformule is: Richtgetal = Afstand × Diafragma of Diafragma = Richtgetal/Afstand
Stel dat je flitser een richtgetal van 40 heeft (bij ISO 100), en je onderwerp staat op 5 meter afstand, dan zou je een diafragma van f/8 moeten instellen om je onderwerp correct te belichten.
De meeste fabrikanten geven het richtgetal op bij maximale zoomstand van de flitskop. Omdat de lichtopbrengst van de flitser dan gebundeld wordt in een smallere (maar krachtigere) lichtstraal, levert dat een hoger richtgetal op. Let dus goed op wanneer je flitsers vergelijkt en bekijk het vermogen altijd in de context van waarvoor je het nodig hebt.
Wat je met een reportageflitser meestal wil doen, is een onderbelicht onderwerp in balans brengen met een helderder belichte achtergrond. Hoe meer natuurlijk licht (bijvoorbeeld zonlicht op een zonnige zomerdag) er is, hoe krachtiger je flitser moet zijn om die balans te kunnen herstellen. Binnenshuis, wanneer je rechtstreeks voor je uit kan flitsen of zelfs wanneer je indirect kan flitsen tegen witte muren of plafonds, volstaat relatief weinig output. Buiten, in fel daglicht, wordt diezelfde flitser snel tot het uiterste gedreven, zeker in combinatie met lichtverzachtende lichtvormers zoals softboxen of paraplu’s of speciale technieken zoals high-speed sync.
Ook de dekking van de flitskop speelt een rol. Wanneer je met de flitser op de camera werkt, en je met een breedhoeklens fotografeert, wil je normaal dat de flitser zijn licht ongeveer even breed uitstraalt als de dekking van je lens. Omgekeerd, wanneer je met een telelens fotografeert, heeft het geen zin om flitslicht te verkwisten en gebieden te verlichten die toch niet op de foto komen. Daarom hebben de meeste reportageflitsers in de flitskop een zoom-mechanisme dat het licht kan spreiden of net bundelen naargelang de gebruikte brandpuntsafstand. Deze aanpassing kan automatisch gebeuren, maar je kan die koppeling vaak ook uitzetten om creatieve redenen of gewoon om bij een breedhoek opname toch meer licht te hebben op je onderwerp.
Lichtkwaliteit gaat verder dan alleen maar de helderheid van je flitser. Kleurtemperatuur en kleurconsistentie kunnen zowel binnen één en dezelfde flitser verschillen naargelang de ingestelde flitskracht, maar ze kunnen ook verschuiven over de tijd. Duurdere modellen pakken vaak uit met duidelijk hogere waarden voor consistentie. Bij reportage- en eventfotografie – waar je meestal veel opnames maakt – kunnen inconsistente kleuren een berg extra nabewerking opleveren, zeker wanneer flitslicht en omgevingslicht gemengd worden.
Moderne reportageflitsers uit het midden-tot premiumsegment bieden keuze tussen TTL-flitslichtmeting en manuele instelling. TTL (Through-The-Lens) gebruikt een – in de praktijk onmerkbare – minuscule voorflits om het gereflecteerde licht te meten en berekent automatisch het benodigde flitsvermogen. Dat is bijzonder handig in snel wisselende situaties zoals events, huwelijken of documentaire fotografie, waar de afstand tot je onderwerp en/of de hoeveelheid omgevingslicht constant veranderen. Ook wanneer je regelmatig bouncet (dat betekent dat je de flitskop naar achteren of opzij richt en het licht laat reflecteren tegen een bij voorkeur neutraal wit of lichtgrijs oppervlak), is TTL handig omdat ook dan de (indirecte) afstand tussen je onderwerp en de flitser sterk kan veranderen naarmate de bounce-hoek en -richting. Wanneer je het oordeelkundig gebruikt, laat TTL je focussen op je timing en compositie. Bovendien kan je ook nog van de door de flitser berekende waarde afwijken via flitslichtcompensatie: je geeft dan bijvoorbeeld aan dat de flitser steeds één stopje minder licht moet geven dan wat hij normaal zou doen, omdat dat bijvoorbeeld beter bij jouw stijl past.
Manuele flitsinstellingen bieden daarentegen voorspelbaarheid. Eénmaal ingesteld blijft het vermogen constant tot je het zelf aanpast. Dat maakt manueel flitsen ideaal voor off-camera set-ups of portretten en situaties waar consistentie belangrijker is dan snelheid. TTL of manueel is geen ideologische keuze, maar een workflowbeslissing. Veel fotografen combineren dan ook beide en een goede reportageflitser laat je vlot schakelen tussen de twee.
Elke camera heeft een zogenaamde flitssynchronisatietijd: dat is de snelste (kortste) sluitertijd die je kan gebruiken zodat de flitser de foto nog volledig belicht. Flits je sneller dan die tijd, dan krijg je (een steeds groter wordende) zwarte balk over je beeld. Voor de meeste camera’s ligt die synchro-tijd op rond de 1/200e à 1/250e seconde. High-Speed Sync breidt je creatieve mogelijkheden uit doordat het flitsen boven de standaard synchronisatietijd van je camera mogelijk maakt. HSS laat je daarom toe om met meer open diafragma’s te werken en dus mooie onscherpe achtergronden te bekomen. Stel dat je zonder HSS zou moeten werken op 1/250 van een seconde bij f/11, dan kan je mét HSS werken op f/2.8, wat echter een sluitertijd van 1/4.000e vereist om de achtergrond even donker te houden. Toch gebruik je HSS beter niet wanneer het niet nodig is, want omdat je flitser eigenlijk heel snel meerdere kleinere flitsjes moet afvuren, verlies je niet alleen veel vermogen, maar riskeer je ook sneller oververhitting. Wanneer je vaak HSS wilt gebruiken in felle lichtomstandigheden, kijk je beter uit naar een meer krachtige mobiele studioflitser op batterijen. Houd er ook rekening mee dat zowel je camera als je flitser HSS moeten ondersteunen.
Ondanks hun compacte formaat, leveren reportageflitsers hard werk. Arbeid die op één of ander manier gevoed moet worden. Vroeger gebeurde dat quasi uitsluitend met vier (of twee bij echt compacte flitsers) AA-batterijen. Vandaag vind je deze voedingsbron enkel nog terug bij de instapmodellen en sommige toestellen in de middenklasse. Vrijwel alle topklasse reportageflitsers gebruiken nu oplaadbare lithium-ion batterijen, die snellere recycling en meer flitsen (tot meer dan 500) per lading bieden, maar wel afhankelijk zijn van merkgebonden laders en vervangaccu’s. Al hebben sommige modellen, zoals de Godox V1Pro nu batterijen met een ingebouwde USB-C poort, zodat je ze met om het even welke USB-C lader kan laden.
De recycle-tijd van elke flitser, en dus ook een reportageflitser, stijgt naarmate de benodigde flitskracht verhoogt. Bij lage vermogens flitsen reportageflitsers vrijwel instant. Bij volle kracht wordt wachten onvermijdelijk. Kort na elkaar op volle kracht flitsen (of HSS gebruiken) kan tot oververhitting leiden. Waar je vroeger het risico liep om zo je flitser echt stuk te maken, bevatten moderne flitsers beveiligingen tegen oververhitting. Sommige schakelen zich eenvoudigweg uit, anderen rekken de recycle-tijd artificieel een beetje, zodat de flitser op adem kan komen.
Ontdek nu de beste reportageflitsers bij Cameranu, Grobet en Kamera Express.
Ook de bouwkwaliteit en de beschikbaarheid van reserve-onderdelen zijn van belang. Bij sommige merken wordt de hotshoe-voet (een van de meest broze onderdelen) zo gebouwd dat hij makkelijk te vervangen is met een reservevoetje, zodat je geen volledig nieuwe flitser moet kopen.
Traditionele reportageflitsers gebruiken een rechthoekige flitskop met Fresnel-lens, die het licht sterk kan bundelen. Dat maakt dit type flitskop bijzonder efficiënt en geschikt voor situaties waar je het licht gericht en over grotere afstand wilt inzetten. Het nadeel is dat het lichtbeeld vaak rechthoekig en relatief hard is, met zichtbare hotspots en een abruptere overgang van licht naar schaduw wanneer je zonder lichtvormer werkt.
Ronde flitskoppen, zoals bij de Godox V1 of de Profoto A1, streven naar een meer natuurlijke lichtverdeling. Door hun cirkelvormige lichtbron ontstaat een gelijkmatiger, zachter licht met een meer geleidelijke lichtafval. Dat wordt vooral bij portretten als flatterender ervaren en resulteert bovendien in rondere, natuurlijker ogende catchlights in de ogen van het onderwerp, al zullen de catchlights van een ‘naakte’ ronde flitskop nooit echt groot of flatterend zijn, omdat ook een ronde flitskop nog altijd maar een relatief beperkte oppervlakte heeft. Dat brengt ons echter bij een ander bijkomend voordeel van ronde flitskoppen: hun meer efficiënte samenwerking met ronde lichtomvormers zoals acht- of twaalfzijdige softboxen en beauty dishes. Deze worden gelijkmatiger gevuld dan bij een rechthoekige lichtbron zodat je minder snel een hotspot in het centrum van je lichtomvormer krijgt. Veel ronde flitsers hebben bovendien een magnetische vatting, die toelaat om magnetische accessoires zoals diffusers of grids snel en stevig te bevestigen.
Moeten we dan allemaal massaal onze rechthoekige flitsers op Ebay dumpen? Neen! Er staan ook enkele nadelen tegenover. Ronde flitskoppen hebben doorgaans een beperkter zoombereik dan klassieke rechthoekige flitsers, die vaak tot 200 mm kunnen zoomen. Voor situaties waarin je het licht sterk wilt concentreren of over langere afstand wilt inzetten, zijn rechthoekige flitskoppen daarom efficiënter. Daarnaast bevinden ronde flitsers zich meestal in het hogere prijssegment, en zijn ze niet altijd compatibel met oudere of specifieke klem- en bracketaccessoires.
Wanneer een flitser op de camera wordt gebruikt, valt het licht vrijwel in dezelfde richting als de lens. Zolang het licht van de flitser niet te dominant is, en gemengd wordt met het aanwezige omgevingslicht, kan dat esthetisch gezien een aanvaardbaar resultaat opleveren. Soms wordt die ‘deer in the headlights’ look zelfs doelbewust opgezocht, zelfs in modefotografie, om de foto een zeker authentiek en spontaan karakter te geven. Of dat resultaat nu gewild is of niet, een reportageflitser is een kleine lichtbron, en zal dus altijd harde schaduwen opleveren, die recht achter het onderwerp vallen. De frontale lichtinval levert een vlakke belichting op met weinig schaduwwerking, waardoor gezichten minder diepte en vorm krijgen. Oneffenheden in de huid worden bovendien harder benadrukt.
Vroeg of laat komt dus ongetwijfeld het moment dat je wat onderwerpen wilt trakteren op wat zachter, meer flatterend licht en dat je misschien ook wat meer wilt gaan experimenteren met de richting van het licht. Tijd om je flitser off-camera te gebruiken!
Veel reportageflitsers, zeker in het midden- tot premium segment, hebben een ingebouwde radio-ontvanger om dat mogelijk te maken. De meeste gebruiken daarvoor het 2.4 GHz netwerk, al bestaan er ook toestellen die op 433 MHz werken. Met een optioneel aan te schaffen transmitter (zorg ervoor dat deze compatibel is met je merk van camera als je off-camera ook in High-Speed Sync en TTL wil kunnen flitsen) en een softboxje of parapluutje tover je je reportageflitser om in een heuse mobiele portretstudio.
Licht off-camera gebruik is waar reportageflitsers echt uitblinken. Met lichte statieven of klemmen plaats je het licht precies waar je het nodig hebt, zonder het gewicht of volume van studio-apparatuur te moeten meeslepen Dat is ideaal voor locatieportretten, interieurs en reisfotografie.
Lichtomvormers spelen hierbij een sleutelrol en er bestaan heel wat opties: van eenvoudige bounce cards tot compacte softboxen, paraplu’s en magnetische modifiersystemen zoals die van MagMod. Houd er wel rekening mee: hoe groter de lichtomvormer die je gebruikt, hoe groter de oppervlakte die door je flitser gevuld moet worden met licht. Je licht zal zachter worden, maar je lichtopbrengst neemt af. Zeker als je moet opboksen tegen een grote dosis omgevingslicht, is er dus een limiet aan de grootte van de lichtomvormer die je voor locatieportretten kan gebruiken. Slim je shoot timen kan ook een strategie zijn: ‘s ochtends vroeg en later in de namiddag is de lichtintensiteit van het bestaande licht lager, en heb je dus ook minder flitskracht nodig.
Er zijn weinig accessoires die je foto’s zo snel een andere en meer professionele look kunnen geven dan een flitser en een paar lichtomvormers. Werken met flitslicht, zeker off-camera, kan daarom verslavend zijn: al snel zal je willen werken met grotere lichtomvormers, grotere objecten (of groepen van mensen in plaats van individuen) willen fotograferen of in meer uitdagende lichtomstandigheden werken. En dan bots je al snel tegen de limieten van een reportageflitser aan. Er bestaan wel flitsbeugels waar je twee reportageflitsers in kan plaatsen, maar ook dat verhaal is eindig en sowieso ben je dan beperkt in je keuze van lichtomvormers.
Wil je verder gaan met flitslicht op locatie, kom je dus vroeg of laat op het pad van de draagbare studioflitsers op batterijen. Alleen: de meeste fabrikanten van reportageflitsers, en al zeker niet de cameramerken die ook reportageflitsers vervaardigen, maken geen studioflitsers, dus kan je je oude reportageflitsers en je grotere studioflitser niet (of toch niet eenvoudig) samen gebruiken. Er zijn echter een paar uitzonderingen: zo is de Zweedse Profoto A10 (beschikbaar in een Nikon, Canon, Fujifilm en Sony variant) compatibel met Profoto’s zwaardere studioflitsers op batterijen zoals de B10. Een nog veel uitgebreider ecosysteem biedt het Chinese Godox: de meeste reportageflitsers, gaande van de kleine TT350 tot de rechthoekige V860-reeks of de ronde V1 familie zijn daar compatibel met het hele gamma aan draagbare studioflitsers op baterijen, dat op zich ook zeer uitgebreid is: van de 100Ws sterke AD100 over de AD200, AD300 en AD400 via de AD600 en de nieuwe AD800 helemaal tot aan de AD1200 en zelfs de AD2400.
Ontdek nu de beste reportageflitsers bij Cameranu, Grobet en Kamera Express.
Heb je al een bestaande Nikon of Canon flitser van Nikon of Canon zelf en zou je die willen integreren in een systeem dat uit één of meerdere van deze Godox flitsers bestaat? Dan kan de nieuwe XR of XR-S ontvanger uitkomst bieden: je plaatst je Nikon of Canon merkflitser op een XR of je Sony merkflitser op een XR-S ontvanger en via Godox’ X3 of X3Pro zender integreer je de flitsers van je cameramerk met andere Godox reportage- of draadloze studioflitsers. Het is dus belangrijk om bij de aankoop van je flitser al wat toekomstgericht te denken: een doordachte systeemkeuze vandaag voorkomt frustratie morgen.
Je hebt al een budget-reportageflitser voor zo’n vijftig euro. Verwacht dan echter geen TTL of HSS! De middenklasse tot topmodel-flitsers van third-party merken zoals Godox variëren tussen €250 en €400. Sommige merkeigen topmodellen van Nikon, Canon of Sony flirten al met de €700-grens en voor de Profoto A10 en de Canon Speedlite EL-1 (Versie 2) moet je zelfs meer dan 1.000 euro neertellen. Houd er rekening mee dat de flitser zelf maar een deel van het verhaal is: geen enkele reportageflitser produceert op zichzelf ‘mooi, zacht’ licht, omdat de grootte van de lichtbron simpelweg te klein is om zacht licht te creëren. Het is dus verstandiger om een goedkopere flitser te kopen en nog wat budget over te houden voor wat lichtomvormers en een zender (en eventueel een klein statiefje) voor off-camera gebruik dan al je geld te investeren in enkel een flitser.
Ontdek nu de beste reportageflitsers bij Cameranu, Grobet en Kamera Express.
De beste reportageflitser bestaat niet. Wel de flitser die het best past bij jouw fotografie. Event- en huwelijksfotografen hechten vaak belang aan snelle TTL-prestaties, betrouwbare draadloze aansturing, robuuste bouwkwaliteit en een flitser die niet te snel oververhit. Reis- en documentairefotografen zullen wellicht meer geïnteresseerd zijn in compactheid of levensduur van de accu tussen twee laadbeurten door. Ook de latere integreerbaarheid van je reportageflitser in een groter ecosysteem van zwaardere flitsers is iets waar je nu al best even over nadenkt, want niet alle merken en types bieden even grote uitbreidingsmogelijkheden later.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang elke woensdag en vrijdag het beste uit de fotografiewereld in je mailbox.
Krijg Shoot Magazine 6 keer per jaar (inclusief 2 extra dikke dubbelnummers) vol inspiratie, tips en fotoplezier rechtstreeks in je brievenbus.
