Op de hoogte blijven van onze nieuwste artikelen?

Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week onze beste artikelen in je mailbox.


In een tijd dat de wereldpolitiek verdeeld was in het Oosten en het Westen legde Magnum-fotograaf Harry Gruyaert die verschillende plekken vast in beeld. Hij leverde twee geweldige reeksen foto’s met elk een heel eigen kleurenpalet. Waar de glitter en glamour van Las Vegas en Los Angeles van begin jaren tachting zich vertaalt in felle contrasterende kleuren, toont het sombere en terughoudende van Moskou net voor de val van de Sovjet Unie zich in zachte pastelkleuren.

Kleur is zoveel meer dan een visuele gewaarwording. Kleuren roepen emoties op en brengen je in een bepaalde mindset. Als de kleuren in je foto’s niet kloppen met het verhaal dat je wilt vertellen, dan krijg je het niet gezegd.

“Form and color are inseparable.” – Harry Gruyaert

Veel fotografen hebben een goede intuïtie voor kleur en voelen feilloos aan welke kleuren de juiste emoties oproepen en in welke combinaties ze goed samengaan. De achterliggende theorie kennen en je daarvan bewust zijn is een sterk wapen om je foto’s naar een hoger niveau te tillen.

De psychologie van kleur

Spreken over kleur is zeer moeilijk. Als je voor een groep van twintig mensen spreekt over rood, dan heeft zeker iedereen een ander rood in gedachten. Voor de ene is dat vermiljoen, voor de ander karmozijn. Kleur heeft drie eigenschappen: tint, verzadiging en helderheid. Tint is wat we rood, groen, blauw … noemen, met name de kleur die we onderscheiden van een andere kleur. Saturatie is een maat voor de zuiverheid van de tint en hangt af van de hoeveel grijs dat de kleur bevat. Helderheid is hoe licht of hoe donker een kleur is. Al deze eigenschappen hebben een invloed op hoe wij kleur ervaren. Want niet iedereen ziet een kleur op dezelfde manier. Dat maakt het heel moeilijk om over kleur te spreken.

In zijn boek If it’s Purple, Someone’s Gonna Die beschrijft Patti Bellantoni een geweldig interessant experiment dat hij heeft uitgevoerd in zijn lessen. Om zijn studenten de impact van kleur duidelijk te maken vroeg hij hen om één les alles in het teken van rood te doen. Ze hadden niet alleen rode kleren aan, maar brachten ook luide muziek, jalapeno’s en tijgerbalsem mee. Kortom, alles wat ze onbewust met rood associeerden haalden ze erbij. Ook opmerkelijk: de studenten spraken in die les veel luider dan anders en waren heel uitbundig. De les erop werd herhaald in het blauw. Deze keer werden de blauwe kledij en attributen vergezeld van kussens, verfrissende kauwgum en new age muziek. Diezelfde luidruchtige studenten waren nu heel stil. Liggend op de kussens was de sfeer kalm en zette aan tot nadenken.

Dit experiment maakt duidelijk dat kleur meer is dan een visuele gewaarwording. Ook smaken, geuren, geluiden en gewaarwordingen hebben een kleur. Rood is de kleur van pikant voedsel en de geur ervan, van luide muziek en van een gloeiende huid. Rood roept op tot actie. Blauw is daarentegen de kleur van frisse munt, van zachte muziek en van een tintelende huid. Blauw is zacht, rustgevend en zet aan tot nadenken. Zo roept elk kleur een ander gevoel op. Voor jouw beeldtaal is het nuttig om de verschillende gevoelens te kennen. Zo kan je je verhaal beter laten overeenstemmen met de inhoud die je wilt brengen.

Over de impact die kleur op ons heeft zijn hele boeken volgeschreven. Ik ga het houden bij een heel kort overzicht, want ik wil het vooral hebben over de combinaties die voor ons als fotografen heel belangrijk zijn. Rood is een echt pepkleur. Het maakt je alert en zet aan tot actie. Het is de kleur van de liefde maar ook van de dood. Eros en Thanatos in éénzelfde tint. Blauw is de koudste kleur van het spectrum. Het straalt rust uit en maakt kalm maar is ook saai. Groen is heel uiteenlopend. Het is de kleur van de natuur, van het leven en van een nieuw begin. Maar het is ook de kleur van gevaar. Monsters, gevaarlijke reptielen en groen water maken ons bang. Geel staat voor de zon. Het is een opwekkende, warme kleur die ons vrolijk maakt, zeker als het naar oranje neigt. Zuiver lichtgeel staat dan weer voor goedkoop. Denk maar aan het geel dat bij supersolden wordt gebruikt. Paars is een spirituele kleur. Dat zie je vaak bij alles wat te maken heeft met het paranormale, het spirituele, het mystieke. Zwart staat voor kracht en rijkdom en straalt gezag uit. Wit is de kleur van de onschuld, het maagdelijke en het breekbare.

Niet alleen de tint maar ook de saturatie en de helderheid van een kleur bepalen wat die kleur met ons doet. Zachte pasteltinten werken veel minder sterk dan kleuren in zuivere vorm. En ook bleke kleuren hebben een heel andere uitwerking dan donkere.

 “Color is a power which directly influences the soul.” – Wassily Kandinsky

Kleurharmonie

Een kleurharmonie is een combinatie van kleuren die goed samen gaan, die we gemakkelijk oppikken en aangenaam zijn om naar te kijken. Sommige fotografen hebben daar een goede feeling voor en maken intuïtief de juiste combinaties. Maar weten hoe dat werkt kan ons helpen om er nog sterkere resultaten mee te halen. De goede kleuren kunnen we in postproductie nog ‘juister’ maken om ze beter met elkaar te doen accorderen. En die combinaties kan je leren.

Ik beperk me tot enkele basisschema’s die je als beginner al een heel eind verder brengen en die het gemakkelijkste zijn om mee te beginnen. Eens je deze onder de knie hebt, kan je aan de slag met meer complexere combinaties.

Complementaire kleuren

De basis van elke kleurharmonie gaat uit van de plaats dat een kleur inneemt op het kleurenwiel. Complementaire kleuren staan lijnrecht tegenover elkaar staan in het kleurenwiel. De twee hebben een hoog contrast. Dat zorgt voor een zeer levendig beeld, vooral als ze gebruikt worden in hun felste vorm.

Supplementaire kleuren

Supplementaire kleuren liggen naast elkaar in het kleurenwiel. Samen vechten ze niet om de aandacht zoals bij complementaire kleuren, maar ze ondersteunen elkaar juist. Dat geeft een zeer rustig en evenwichtig kleurenpalet dat aangenaam is om naar te kijken.

Kleurendriehoek

Vaak worden op foto’s drie kleuren gebruikt die op gelijke afstand van elkaar staan op het kleurenwiel. Zo’n palet geeft een levendig resultaat, zelfs als de kleuren bleek of dof zijn. Rood, geel en blauw is een combinatie die heel goed werkt.

Monochrone kleuren

Een monochroom schema heeft slechts één enkele kleurtint. Dit is de eenvoudigste manier om tot een harmonieus kleurenpalet te komen. Hiermee is de psychologische impact van het kleur zelf waarover we het in het begin hadden maximaal.

“All colors are the friends of their neighbours and the lovers of their opposites.” – Marc Chagall

Kleurrelativiteit

Het is daarnaast belangrijk om te beseffen dat hoe we een kleur zien, beïnvloed wordt door de omringende kleuren. Warme kleuren dringen zich op tegenover hun koude opponenten. De warme tinten lijken naar voor te komen en de koude houden zich op de achtergrond. Dat is de reden dat de warme tint van de huid zo goed uitkomt bij koude blauw-groene tinten. Door dat hoge contrast krijgen we een mooie dieptewerking en lijken de foto’s extra scherp.

Ideaal voor huid: warme tinten komen naar voren, de koude blijven op de achtergrond.

Inspiratie

Als fotograaf kan je bewust of onbewust bepaalde combinaties in je foto’s opnemen en andere juist uitsluiten. Een schilder kan dat niet. Die start van een leeg doek en moet zelf de kleuren kiezen die hij wilt hebben. In elke kunstenaarsopleiding is kleurenstudie een uitgebreid deel van de studie. Analyseren hoe kunstschilders omgaan met kleur is dan ook een goed uitgangspunt om kleuren zelf beter te leren kennen. Als een kunstwerk heel veel mensen aanspreekt, dan is het de moeite waard om het kleurenpalet nader te bekijken. Regelmatig een tentoonstelling bezoeken is daarom erg belangrijk om je eigen werk naar een hoger niveau te tillen.

Een andere goede bron van inspiratie voor het omgaan met kleur in je beelden, is de cinema. Filmmakers zijn meesters in het hanteren van kleurharmonieën. Door deze als basis voor je foto’s te gebruiken kan je echt supermooie effecten bereiken.

Een derde belangrijke bron van inspiratie is natuurlijk het werk van fotografen die bewezen hebben dat ze meester zijn in het hanteren van kleur. Bekijk hun werk en zie welke kleuren zij gebruiken en in welke combinaties. Als je je daarvan meer bewust bent, kan je vanuit hun ervaring vertrekken om een beter inzicht te krijgen.

Als een kunstwerk veel mensen aanspreekt, kan het de moeite zijn om het kleurenpalet nader te bekijken, zoals hier bij Nighthawks van Edward Hopper.
Sommige filmregisseurs zijn meesters in het maken van kleurpaletten die werken, zoals Stanley Kubrick in The Shining.
Gebruik de kleurervaring van Harry Gruyaert om zelf een beter inzicht te krijgen.

Hulpmiddelen

Er zijn tools die een grote hulp bieden om de kleur van kunstwerken te analyseren en zo te leren implementeren in je eigen werk. Adobe heeft een zeer handige online applicatie waarmee je de kleuren van een foto of van een kunstwerk kan selecteren. Deze vind je op color.adobe.com/nl/create/color-wheel. Je kan een afbeelding naar de site uploaden, waarna Adobe er de hoofdkleuren voor je uithaalt. Die kleurpaletten kan je opslaan en invoeren in Adobe-programma’s zoals Photoshop. Vervolgens kan je een hoofdkleur instellen en zien welke kleuren er goed mee samengaan in verschillende kleurenschema’s.

Voorbeeld van het kleurpalet op een foto van Harry Gruyaert.

Ook met Photoshop kan je de kleuren uit een afbeelding halen. Zo kan je indien nodig bijsturen om een mooie harmonie te krijgen. Maak een laag aan met 50% grijs en zet de overvloeimodus op lichtsterkte. Zo zie je alle kleuren. Nu kan je met het pipet de kleuren oppikken en ze vervolgens op het kleurenwiel zoeken.

Kleur bij opname en nabewerking

In hoeverre heb je je kleurenpalet bij het fotograferen in de hand? Dat hangt natuurlijk heel sterk af van wat je fotografeert. Maak je portretten in studio, dan kan je met je model afspreken met welke kleuren je gaat werken en de achtergrond perfect afstellen op de kleuren die je model draagt.

Op locatie is dat al iets moeilijker. Maar ook daar kan je zoeken naar een omgeving die past bij de kleuren van je model. Neem desnoods een kleurenwiel mee en bekijk de harmonieën die mogelijk zijn. De meeste fotografen doen dit intuïtief, maar als je de regels leert kennen kan je hierin nog beter worden. Het helpt je zeker om er meer zelfvertrouwen bij te krijgen.

Bij een close-up werkt het erg goed als je de kleur van de ogen laat terugkeren in de achtergrond of in de kledij. Ga voor dezelfde kleurtint als de ogen of neem juist de tegenovergestelde kleur op het kleurenwiel. Op die manier laat je de ogen in contrast goed uitkomen.

Fotografeer je buiten, dan is ook het moment van de dag belangrijk voor de weergave van je kleuren. Overdag bij volle zon heb je meer felle, verzadigde kleuren dan bij een overtrokken dag of aan het begin of het einde ervan. Op die momenten heb je juist meer zachte kleuren, en dus ideaal voor pasteltinten.

Hoe beter je bij opname rekening houdt met goed werkende combinaties, hoe beter je ze nadien nog kan bijsturen indien nodig. Het kan zijn dat een kleur iets feller of doffer, lichter of donkerder, of van een lichtjes andere tint, de foto veel meer in harmonie brengt. Dan kan je dat in nabewerking nog heel goed bijwerken. Zie het kader over het bijwerken van de foto met de gans op deze pagina.

Behalve de kleuren bijsturen om ze beter te doen samenwerken kan je ook je kleuraanpassingen doen om de sfeer van je foto aan te passen aan je verhaal. Zo kan je bijvoorbeeld kouden tinten aan een beeld toevoegen om een verdrietig, eenzaam gevoel kracht bij te zetten.

Conclusie

De keuze van de kleuren die je gebruikt in je foto’s is zeer belangrijk. Kleuren hebben namelijk een geweldige psychologische impact op je kijkers. Ze spreken een taal die we met woorden niet kunnen vertalen. Als de kleuren de boodschap van je beeld ondersteunen, dan heb je veel kans dat die boodschap ook daadwerkelijk aankomt. En dat is natuurlijk precies wat je als fotograaf wilt.

!! begin kadertje met korte stapsgewijze workshop

Extra workshop: Kleurpalet bijwerken

Als ik vertrek vanuit de groene kleur als basis, kan ik bij verschillende kleurharmonieën kijken welke kleuren er goed bij passen. Het schema dubbel complementair splitsen toont dat de hier gebruikte kleuren mooi samen gaan. Alleen is het blauw in het schema iets paarser. Met deze informatie heb ik een goede basis om mijn kleuraanpassingen te doen. Door het blauw iets paarser te maken en het paars meer naar het blauw te halen krijg ik een mooi uitgebalanceerd kleurenpalet.



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.


LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in