Zeehonden Edwin Giesbers
f/6.3, 1/500, ISO 1600, 400 mm De eerste weken hebben de pasgeboren grijze zeehond een prachtige witte vacht.


Op de hoogte blijven van onze nieuwste artikelen?

Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week onze beste artikelen in je mailbox.


In de Noordzee, op een afstand van ongeveer zeventig kilometer van de Duitse kust, ligt een eilandengroep van rode zandsteenrots: Helgoland. Het is bij natuurliefhebbers en natuurfotografen beroemd om z’n zeevogels en trekvogels. Vanaf het voorjaar in april zijn de kliffen druk bevolkt door zeekoeten, noordse stormvogels en natuurlijk de magnifieke jan-van-genten die er allemaal zij aan zij komen broeden. In het najaar komen vooral vogelaars naar het eiland vanwege de vogeltrek uit het noorden. Dagelijks zijn er dan namelijk bijzondere dwaalgasten te zien.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/7.1, 1/1000, ISO 200, 465 mm (kleinbeeldequivalent) De interactie tussen een vrouwtje en mannetje is altijd leuk om te fotograferen.

In de winter gaan natuurfotografen via Cuxhaven per boot naar Helgoland voor een ander doel: de grijze zeehond. Deze leeft samen met de kleinere gewone zeehond op het onbewoonde zandeilandje Düne, dat op een kilometer van Helgoland ligt. In de gure winterwind van eind november tot januari worden hier de jongen van de grijze zeehonden geboren. De stoere pups hebben de eerste weken een dikke witte winterjas die ze goed tegen de kou beschermt. Alleen kunnen ze hiermee niet zwemmen. Pas na drie weken is de witte vacht vervangen door een grijze en kunnen de zeehondjes het water in. Deze periode van geboorte valt ook samen met gevechten tussen mannetjes en paringen. Volop mogelijkheden dus voor prachtige foto’s van de grijze zeehond.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/7.1, 1/800, ISO 200, 540 mm (kleinbeeldequivalent) Zodra een zeehond wakker wordt, begint hij zich te krabben en te poetsen. Het lijkt dat hij dan de fotograaf even niet wilt zien.

Ruwe overtocht

Kun je in de zomer met een snelle catamaran in een uur naar Helgoland, in de wintermaanden gaat het wat trager met de ‘gewone’ boot. Die doet er ongeveer twee uur en twintig minuten over. Als de zee rustig is, is dat natuurlijk geen probleem. Maar juist in de winterperiode kan het onstuimig zijn. Dan komt het nog weleens voor dat de boot vanwege de ruwe zee niet vaart. Tijdens mijn reis was dat gelukkig niet het geval, al kreeg ik steeds meer bedenkingen over de tocht naarmate we langer op zee zaten. Hoge golven beukten namelijk met grote kracht tegen de boot. Een patrijspoort bij een tafeltje twee meter verderop had het ook zwaar en liet water door. Mensen begonnen steeds sipper te kijken en ik hoorde al gemompel over de Titanic. Personeel in stoere oranje jassen met grote waterpomptangen probeerde met vereende krachten de enorme schroef waarmee het water makende raam geklemd zat aan te draaien, terwijl steeds meer passagiers zeeziek werden. Ikzelf incluis!

Zeehonden Edwin Giesbers
f/5.6, 1/250, ISO 400, 600 mm (kleinbeeldequivalent) De zeehond heeft een formidabel gebit waarmee hij vis vangt.

Ik was dus bijzonder opgelucht toen ik eindelijk Lange Anna in zicht kreeg. Deze kenmerkende hoge rotspunt staat los van Helgoland en rijst fier omhoog vanuit de zee. Niet lang daarna voeren we de haven van Helgoland binnen en was ik maar wat blij voet aan wal te kunnen zetten. Moraal van het verhaal: houd de weersverwachting in de gaten. Neem vooral een pil tegen zeeziekte indien er ruwe zee wordt verwacht. En het is ook handig om enkele speciale spuugzakjes bij de hand te houden. Je weet immers maar nooit …

De grijze en gewone zeehonden

Op Düne komt zowel de grijze als de kleinere gewone zeehond voor. Beide soorten leven ook in het Nederlandse Waddengebied. Daar kan je sinds 1950 weer een kleine populatie grijze zeehonden aantreffen.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/8.0, 1/250, ISO 200, 600 mm (kleinbeeldequivalent) Houd er bij close-ups rekening mee dat je AF-sensor om het oog van de zeehond is gericht.

Het mannetje van de gewone zeehond wordt maximaal 190 centimeter lang, terwijl het mannetje van de grijze zeehond een stuk groter wordt. Die kan wel 330 centimeter lang worden! Een belangrijk uiterlijk verschil tussen de gewone en grijze zeehond is het kopprofiel. Waar de gewone zeehond een ronde kop heeft, heeft die van de grijze zeehond een wat meer langwerpige en afgeplatte vorm.

Kleding

Een belangrijk aspect bij een bezoek aan Helgoland en Düne is de kleding. In het algemeen is het op Düne behoorlijk koud. De harde wind zorgt ervoor dat de gevoelstemperatuur behoorlijk lager ligt dan de gemeten buitentemperatuur. Uit ervaring kan ik zeggen dat het bij een flinke gure wind bij een paar graden boven nul op Düne kouder aanvoelt dan bij -35 graden in de winter in Noorwegen.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/5.6, 1/1000, ISO 200, 375 mm (kleinbeeldequivalent) Als een soort van waterpruik wordt de zeehond omgeven door het water. Snelle sluitertijden zijn hierbij gewenst.

Het is echt belangrijk daar rekening mee te houden, want het is natuurlijk geen pretje als je een hele dag van de kou ligt te vernikkelen op het strand. Een goede winterse jas en dito broek en verschillende lagen kleding helpen al goed. Ook kun je nog een regenbroek over de broek aantrekken, want die houdt de wind goed tegen. Ook kan je er beter mee op een natte plek op het strand gaan zitten of liggen zonder direct doorweekt te worden. Een gevoerde muts met oorkleppen zorgt ervoor dat je hoofd goed warm blijft. Niet onbelangrijk, want een groot percentage van je lichaamswarmte gaat anders via je hoofd verloren. Er zijn speciale fotohandschoenen in de handel verkrijgbaar, waarbij je de duim en wijsvingertop kunt vrijmaken voor een betere bediening van je camera en objectief. Die zijn echt aan te raden voor een fototrip naar dit soort winterse gebieden.

Bescherming van apparatuur

De weersinvloeden op Düne kunnen voor prachtige momenten zorgen. Denk bijvoorbeeld aan dreigende onweersluchten met op de voorgrond een paar zeehonden op het strand. Of een regenboog boven de duinrand, prachtig! Maar ook de vrijwel altijd aanwezige wind kan het beeld interessant maken. Bijvoorbeeld als een zeehond op het strand ligt te slapen en helemaal bedolven raakt onder het zand.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/5.6, 1/1250, ISO 200, 600 mm (kleinbeeldequivalent) Zeehonden zijn slim en nieuwsgierig. Ze veren vaak uit het water omhoog om de omgeving beter te kunnen observeren.

Vaak zie je bij harde wind het zand in lange strepen over het strand waaien. Ook dit kun je heel mooi in het beeld met een zeehond gebruiken. Om juist die waaiers van zand in beeld te ‘vangen’ kun je de zeehond wat minder prominent in beeld zetten. Daarmee laat je ruimte voor de effecten van het zand. Houd dan ook rekening met je standpunt en probeer die lijnen van het zand schuin door het beeld te laten lopen. Deze diagonale lijnen van het zand maken het beeld net wat spannender.

De keerzijde van al die prachtige weersinvloeden met regen, regenbogen en wind is natuurlijk wel dat het je kostbare apparatuur kan beschadigen. Met een regenhoes kun je je camera en objectief goed tegen regen beschermen. Maar het fijne stuifzand is toch een ander verhaal. En juist dat zand kan je apparatuur ruïneren als het gaat kruipen tussen de bewegende delen. Je loopt wat minder risico als je met de camera op statief op ooghoogte werkt. Maar zodra je laag over het strand gaat fotograferen voor een mooi standpunt, wordt het gevaarlijker. Als het waait, komt er dan zand op je apparatuur. Een oplossing is om je camera en objectief in een grote transparante zak te stoppen en met tape dicht te binden. Daarmee is de kans dat er zandkorrels bij je apparatuur komen een stuk kleiner.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/5.6, 1/1600, ISO 250, 510 mm (kleinbeeldequivalent) Zand is schadelijk voor de camera maar de zeehonden hebben er geen last van.

Fotografeer je vanaf statief op ooghoogte om minder risico te lopen, ook dan moet je oppassen bij harde wind. Tijdens mijn bezoek dacht ik mijn statief voor een filmopname stevig genoeg te hebben neergezet. Totdat ik een harde knal hoorde … Mijn statief was omgevallen en mijn camera en objectief lagen op de grond. Het objectief was gelukkig onbeschadigd, maar met mijn camera ging het minder goed. Die deed niks meer. Gelukkig had ik echter nog een reservecamera. Dit euvel had ik waarschijnlijk kunnen voorkomen door de poten veel wijder te plaatsen dan de standaardpositie. Ook is het in zo’n situatie verstandig om een camerariem om je hals of pols te houden, voor het geval de hele combinatie toch omwaait.

Het is ook raadzaam om iedere avond bij thuiskomst alle apparatuur zorgvuldig te reinigen. Dat doe je eerst met een flinke kwast en blaaskwast om het zand te verwijderen. Daarna gebruik je een vochtige doek om de zoute aanslag van zeewater van je camera af te halen.

Apparatuur

Vanwege de dertig meter afstand tot de zeehonden die je dient aan te houden is een objectief van minimaal 400 mm zeker aan te raden. Met een 300mm met teleconverter kan je ook prima uit de voeten. Met een APS-C-formaat camera ben je dan in het voordeel vanwege de cropfactor. Met een fullframe sensor zou je daarmee in bepaalde omstandigheden een zeehond net te klein in beeld kunnen krijgen. Maar de meeste moderne camera’s hebben een overdaad een pixels, waardoor je prima achteraf op je pc nog een uitsnede kan maken. Sommige fotografen hebben daar wat moeite mee. Maar bedenk dat de eerste digitale spiegelreflexcamera’s maar 6 miljoen pixels (met 3000 pixels aan de langste zijde) hadden, en van die bestanden kon je toch echt ook prachtige flinke vergrotingen printen. Naast een flinke tele- of telezoomobjectief is het ook handig om een zoom met een korter bereik mee te nemen. Bijvoorbeeld een 24-85mm-objectief. Daarmee kun je weer betere overzichten van het landschap maken, uiteraard ook met een of meerdere zeehonden in beeld. Enkel prachtige beeldvullende foto’s van zeehonden zijn natuurlijk mooi, maar beter is het om die af te wisselen met beelden met de leefomgeving van de zeehond. Dergelijke beelden vertellen meer een verhaal en maken jouw zeehondenserie juist voor de kijker een stuk interessanter.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/9.0, 1/400, ISO 400, 260 mm Bij het eerste licht kan er in de vloedlijn een prachtig lijnenspel ontstaan.

Een degelijk statief is een must, want de zeehonden zijn echte langslapers. Het kan dus lang duren voordat ze even de ogen openen voor een mooie foto. Je camera en objectief kun je bij het lange wachten op je statief laten staan. Als de zeehond wakker wordt, ben je toch meteen paraat. Een statief waarvan je de poten horizontaal kan spreiden is handig voor de laag-bij-de-grond-positie. Je krijgt daarmee een minder scherpe voor- en achtergrond, waardoor de zeehond nog mooier de focus krijgt. Als je camera geen opklapbaar schermpje heeft, is een hoekzoeker handig. Daarmee kun je iets comfortabeler door de zoeker kijken bij een dergelijk lage camerapositie.

Veilige afstand

Toen ik de dag na aankomst over het strand liep, lagen er overal waar ik keek zeehonden. Een aantal ervan hadden al jongen. Ook het gehuil van de pups was hoorbaar, ik snapte meteen waarom ze vaak huilers worden genoemd. De jongen doen dit om contact te houden met hun moeders. Om de zeehonden de noodzakelijke rust te geven en niet te verstoren is het van belang de gewenste afstand van dertig meter tot de zeehonden aan te houden. Tijdens de geboorteperiode houden de wachters van Verein Jordsand toezicht dat de bezoekers deze afstand tot de zeehonden respecteren. Ondanks dat er het redelijk druk is met bezoekers – waaronder veel fotografen met grote tele-objectieven – liggen de zeehonden rustig te slapen. Vrijwel iedereen houdt zich netjes aan geadviseerde afstand tot de zeehonden. Zo niet, dan komen de wachters in actie. Zoals tijdens mijn aanwezigheid bij twee jonge meiden die met hun mobiel een selfie wilden maken met een zeehond vlakbij in de achtergrond. Die werden op vriendelijke, doch resolute wijze aangesproken door Michael Engbert van Verein Jordsand. Hij was al meerdere jaren in het geboorteseizoen als wachter actief op Düne. Voorlichting is belangrijk, en hij liet mij een kaartje zien dat gebruikt wordt om de afstand tot de zeehond te bepalen. Dat bleek een simpel maar doeltreffend middel!

Zeehonden Edwin Giesbers
f/16, 1/800, ISO 640, 48 mm Met behulp van een kaartje laat de zeehondenwachter zien of je niet te dicht bij een zeehond staat.

Het kan voorkomen dat je zo’n prachtig jong zeehondje alleen ziet liggen. Houd er dan rekening mee dat je niet tussen het zeehondje en de zee gaat liggen. Zodra moeder zeehond terugkomt uit zee, wil ze namelijk in een rechte lijn naar haar kroost. Als je dan net op haar route ligt, kan ze besluiten om te wachten. Daardoor duurt het langer voordat het jong de noodzakelijke melk van haar kan krijgen. Komt dit te vaak voor, dan verzwakt het jong. Dat wil je als natuurliefhebber natuurlijk niet op je geweten hebben.

Live geboorte

De volgende dag sprak ik weer met wachter Engbert. Terwijl ik met hem in gesprek was, lagen er op gepaste afstand drie volwassen grijze zeehonden. Eentje ervan was gezien haar buikomvang duidelijk drachtig. Terwijl de zeehonden het merendeel van de dag vooral liggen te dutten, gedroeg het drachtige vrouwtje zich een beetje onrustig. Ze begon wat heen en weer te kruipen, van links naar rechts, maar wel in de beschutting van de duinrand. “Nu zal het niet lang meer duren voordat het jong geboren wordt”, vertelde Engbert.

En inderdaad, na een minuut of dertig was het zover. Het jong kwam eerst met het bolletje tevoorschijn en een paar tellen later lag het al op het gele strand van Düne.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/8.0, 1/640, ISO 400, 340 mm Op respectabele afstand kan ik samen met de zeehondenwachter de geboorte van een zeehond fotograferen. Een bijzonder moment!

Het werd eerst wat besnuffeld door moeders en weldra tilde het zijn of haar kop op om neuscontact met ma te maken. Die zou het jong de volgende drie weken van melk gaan voorzien. En wel prima melk, met een vetgehalte van 45 procent! “Nu weegt het jong nog zo’n tien kilo, maar elke dag komt daar ongeveer twee kilo bij”, vertelde een glunderende Engbert.

Het ging een tijd niet goed met de grijze zeehond. In de Waddenzee is het grotere familielid van de gewone zeehond tijdens de Middeleeuwen door de mens uitgeroeid. Eind jaren zeventig kwam er een stop op vergunningen voor de commerciële jacht. In de jaren tachtig werd er weer voorplanting waargenomen, onder ander in de Nederlandse kustwateren. Ook op Düne gaat het goed. Ondanks de toeristendruk stijgt de populatie daar ieder jaar. Afgelopen seizoen werden er zelfs 530 jongen geboren, een nieuw record!

Grijze zeehond in de branding

De grijze zeehonden tonen geen enkele vrees voor de mens, vooral als je rustig op het stand gaat liggen of zitten. Over het algemeen liggen de beesten op het strand te rusten en te slapen. Dat is prima voor leuk beeld, maar het wordt pas echt interessant als twee zeehonden besluiten met elkaar te gaan stoeien. Meestal is dit een mannetje en een vrouwtje. Dit gebeurt met regelmaat op het strand, maar bij voorkeur in het water vlakbij het strand.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/6.3, 1/1250, ISO 1600, 400 mm Vrouwtje en het grotere mannetje van de grijze zeehond net na de paring in het laatste gouden licht.

Op een van de dagen tijdens mijn bezoek aan Düne stond er bijzonder veel wind, pal vanuit zee op het strand. Het opwaaiende zand en de stevige branding zorgden voor een uitdagende werksituatie. Maar juist die elementen zorgden voor een extraatje toen een tweetal zeehonden in de branding met elkaar gingen ravotten. Het water botste met regelmaat tegen de ruggen van de zeehonden en spatte hoog op. Met de autofocus van de camera gericht op de zeehonden, ingesteld op continue focus, wachtte ik met fotograferen tot het moment dat een watergolf de spelende zeehonden zou raken. Zo kon ik uiteindelijk ‘het’ moment in beeld vangen. De kunst bij dit soort fotografie is om zoveel mogelijk foto’s te maken. Achteraf zul je altijd zien dat de meeste beelden niet naar wens zijn, bijvoorbeeld vanwege de houding van de dieren of omdat het opspattende water niet het beoogde effect heeft opgeleverd. Je wilt niet een enkel beeld overhouden waarbij het water de zeehonden nog niet heeft bereikt of ze juist volledig overspoelt heeft.

Paartijd

Veel komt in deze winterperiode samen: de geboorte van de jongen, de schermutselingen tussen mannetjes én paringen. Dat zijn allemaal prachtige momenten om te fotograferen. Aan het einde van mijn laatste dag hoorde ik de melodieuze roep van een groot zeehondenmannetje. Hij had een vrouwtje op het oog en blijkbaar ook amoureuze plannen, want plots ging hij met grote snelheid op haar af. Zij vluchtte richting de zee, maar werd door het veel sterkere en grotere mannetje ingehaald – de paring volgde al snel. Ik kon het hele tafereel volgen en fotograferen met de camera ingesteld op continue autofocus en een hoge ISO om de actie scherpt in beeld te krijgen. Na de daad bleven ze – terwijl het zonlicht afzwakte – naast elkaar op het stand liggen. Zo bruut als het in het begin, zo romantisch oogde het tafereel na afloop. Gezien de totale draagtijd van een jaar, kan het dus zomaar dat hun jong deze winter op hetzelfde strand wordt geboren.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/5.6, 1/160, ISO 800, 600 mm (kleinbeeldequivalent) Met een laag standpunt krijg je een fijne onscherpe voorgrond.

Praktische informatie Helgoland en Düne

Autoreis

Vanuit Luik is het met de auto naar Cuxhaven in Duitsland ongeveer 520 kilometer. In de haven van dit stadje kan je de boot naar Helgoland nemen. Bij de haven is ook een grote parkeerplaats waar je je auto voor een langere periode kan parkeren.

Bootreis

Vanuit Cuxhaven kan je in de winterperiode naar Helgoland varen. Soms kan de zee behoorlijk ruw zijn op weg naar Helgoland. Neem voor de zekerheid altijd pillen tegen zeeziekte mee. Het is raadzaam om via de website www.cassen-eils.de al de kaarten voor de overtocht te bestellen. Voor de tocht vanaf Helgoland naar Düne, die 10 minuten duurt, vertrekt ieder half uur een boot. Vanaf Oberland kan je met een verrekijker al Düne observeren en de zeehonden zien liggen.

Overnachten

Op www.helgoland.de kan je een boeking maken voor een pension, appartement of jeugdherberg. Deze zijn volop aanwezig op zowel Unter- als Oberland. Indien je verblijft op Unterland kan je zowel via een trap als met de lift naar Oberland.

Beste tijd

De beste tijd voor zeevogels loopt van mei tot juli, om trekvogels te observeren is ook oktober een goede maand. De zeehonden vind je het gehele jaar door op Düne, maar voor de jonge grijze zeehonden zijn de maanden medio november, december tot half januari interessant. De geboortepiek ligt in december.

Toegankelijkheid

Vanwege de toeristische druk op de zeehondenkolonie zijn de afgelopen twee jaar meer restricties ingesteld. Zo was het noordelijke strand afgesloten en was het strand alleen vanaf de houten vlonder te zien. Houd hier rekening mee en check dit vooraf op de website van Verein Jordsand: www.jordsand.eu. Ook met de reisbeperkingen rondom covid-19 dien je je goed van tevoren op de hoogte te stellen. Op de website van de vereniging wordt ook de actuele stand van de geboorte van grijze zeehonden bijgehouden.

Zeehonden Edwin Giesbers
f/6.3, 1/320, ISO 400, 465 mm (kleinbeeldequivalent) Ook details zoals de voorpoten van de zeehond zijn de moeite waard om te fotograferen.

Dit artikel is geschreven door vaste Shoot-medewerker Edwin Giesbers. Ook de beelden zijn door hem gemaakt. Op zijn website vind je meer beelden van hem en informatie over zijn werk als natuurfotograaf. Edwin schreef bovendien een boek over macrofotografie.



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.


LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in