Voorgrond achtergrond Natuurfotografie Bart Heirweg

Niets is zo belangrijk als de voor- en achtergrond in je foto's. Met deze tips van Bart Heirweg maak je de beste natuurbeelden.

Een goed onderwerp maakt de foto. Toch? Die misvatting zorgt ervoor dat er vaak te weinig aandacht gaat naar wat er rond het onderwerp gebeurt. Wil je de focus van je foto echt alle eer aan doen? Besteed dan evenveel tijd en ruimte aan de context en omgeving van je onderwerp. In dit artikel vertel ik je stap voor stap hoe je de voor- en achtergrond van je foto optimaal kan benutten.

Er wordt wel eens gezegd dat de voor- en achtergrond belangrijker zijn dan het onderwerp zelf. Onze ogen en hersenen zien en ervaren de omgeving en het landschap in 3D, maar een foto drukt die ruimte samen en geeft ze weer in 2D. Voor- en achtergrond worden zo één geheel, waardoor het diepte-effect verdwijnt. Het resultaat is vaak een drukke en onoverzichtelijke foto. Wil je dit vermijden? Besteed dan bijzondere aandacht aan zowel het voorste als het achterste deel van je beeld. Want door creatief om te springen met alle elementen in je foto kan je je onderwerp extra in de kijker zetten. Hoe je het onderwerp kadreert en de manier waarop je de voor- en achtergrond in het beeld betrekt, bepaalt de impact op de kijker. Tijd dus om de camera niet enkel te focussen op het subject, maar het totaalplaatje onder de loep te nemen.

“Voor- en achtergrond zijn vaak belangrijker dan het onderwerp zelf.”

Voorgrond achtergrond Natuurfotografie Bart Heirweg
Het wandelpad zorgt voor diepte in het beeld en geeft de kijker een boeiende invalshoek.

Tips voor de beste achtergrond bij natuurfotografie

Een onderwerp komt het best tot z’n recht wanneer de achtergrond bestaat uit zachte tonen en kleuren. Te veel elementen in het achterplan trekken de aandacht van de kijker weg van het onderwerp. Maar hoe krijg je zo’n rustige achtergrond en waar moet je op letten? Het volgende stappenplan geldt voor macro- en close-up fotografie, maar bij portretfotografie en vele andere fotografievormen kan je eigenlijk dezelfde technieken toepassen:

  1. Kies een laag diafragma (bv. f/2.8 – f/4.0): door te fotograferen met weinig scherptediepte wordt de achtergrond rustiger. Omdat de scherpte beperkt is, wordt alles buiten het scherpstelvlak als onscherp afgebeeld. De elementen in de achtergrond worden minder gedetailleerd getoond, met een zachter beeld tot gevolg.
  2. Zoek het juiste onderwerp: zit het onderwerp verscholen tussen de vegetatie, dan wordt het erg moeilijk om de achtergrond rustig te houden. De afstand tussen het onderwerp en de achtergrond is namelijk te klein. Ga dus op zoek naar een subject waarbij de achtergrond voldoende ver verwijderd is.
  3. Verander je positie: je eigen positie heeft een enorme invloed op het beeld. Door simpelweg je eigen standpunt wat te veranderen kan je storende elementen in de achtergrond vermijden. Fotografeer vanop ooghoogte zodat de achtergrond verderaf ligt of neem een nog lager standpunt in en positioneer het onderwerp tegen de lucht. De lucht ligt zo veraf dat de achtergrond sowieso zacht is.
  4. Verwijder onrustige elementen: sommige macrofotografen hebben steevast een schaartje bij om de vegetatie kort te knippen en storende elementen in de achtergrond te verwijderen. Maar dat hoeft helemaal niet zo drastisch. Je kunt gras of andere vegetatie bijvoorbeeld ook verbergen onder je trui of ze gewoon wat wegplooien zodat ze net uit beeld vallen. Het is dus niet nodig om het hele gebied kaal te scheren!
  5. Ga in close-up: door met een grotere brandpuntsafstand dichter bij het onderwerp te komen, vermindert de scherptediepte en komt het onderwerp beter los van de omgeving.
  6. Gebruik het juiste materiaal: ook de keuze van je materiaal heeft invloed op de onscherpte in de achtergrond. Bij voorkeur werk je met lichtsterke lenzen (bv. f/2.8), want die laten een lager diafragma toe, zodat de scherptediepte vermindert. Daarnaast heeft ook het type sensor invloed op de scherptediepte. De grotere sensor van een fullframecamera resulteert in een kleinere scherptediepte, waardoor de achtergrond sneller zacht wordt. Met een compact toestel of gsm is het dus veel moeilijker om een rustige achtergrond te krijgen, omdat het formaat van de sensor kleiner is en hierdoor de scherptediepte toeneemt.

Meerwaarde bij macro

Bovenstaande tips helpen om de achtergrond rustig te houden, zodat het onderwerp alle aandacht krijgt, maar soms wordt het beeld hierdoor wat te steriel of te braaf. Het is net leuker om een voor- en achtergrond te zoeken die het beeld iets extra geven. Ze vertellen namelijk iets over de context van het beeld. Je ziet dan niet alleen het onderwerp, maar ook de elementen uit de omgeving die iets interessant toevoegen aan het beeld. Dergelijke foto’s maken macrofotografie nog iets uitdagender, want nu moet je niet alleen op zoek naar een geschikt onderwerp; ook de achtergrond en de voorgrond vragen extra voorbereiding.

“Jouw taak als fotograaf is om de balans te vinden tussen, voorgrond, achtergrond en onderwerp.”

Natuurfotografie Bart Heirweg
Een zachte achtergrond doet het onderwerp loskomen van de omgeving, maar het beeld oogt dan vaak saai en steriel.
f/13, 1/30, ISO 400, 150 mm

Om macrobeelden te maken waarbij de voorgrond en de achtergrond een meerwaarde geven aan het beeld, moet je rekening houden met de volgende zaken:

  1. Fotografeer met een laag diafragma, want zo krijg je de mooiste onscherpte en bokeh-effecten.
  2. Ga op zoek naar een voor- en achtergrond die vrij gelijkmatig is van vorm, structuur en kleur. Een wirwar van allerlei vegetatie pakt meestal niet zo goed uit. Complementaire kleuren werken dan weer wel erg goed.
  3. Besteed aandacht aan lichtvlekken in de achtergrond: licht dat door bomen of struiken valt, dauwdruppels op de vegetatie, de zon die opkomt of water dat kabbelt in een beekje. Ze creëren een leuk bokeh en geven het beeld sfeer. Plaats de lichtste delen steeds achter het onderwerp, zo krijgt het meteen alle aandacht. Het oog wordt immers onmiddellijk aangetrokken door de helderste delen in de foto.
  4. Zoek een onderwerp in de schaduw en een achtergrond die fel belicht wordt, want zo krijg je de mooiste kleurcontrasten. Zit alles in de zon? Maak dan gebruik maken van een parapluutje of gebruik je lichaam om het onderwerp in de schaduw te plaatsen. De achtergrond laat je fel belicht.
  5. Fotografeer door de vegetatie, zo ontstaat een onscherp kader rondom het onderwerp (de vegetatie valt immers buiten het scherpstelvlak). Vind je geen geschikte voorgrond? Experimenteer dan met enkele blaadjes die je gedeeltelijk voor de lens houdt om een natuurlijk kader rondom het onderwerp te creëren. Zorg er wel voor dat de vegetatie het onderwerp zelf niet te veel bedekt.
Natuurfotografie Bart Heirweg
De onscherpe bloemen in de voorgrond vormen een zacht kader rondom het onderwerp. Het onderwerp zit bovendien in de schaduw, maar de achtergrond wordt fel belicht waardoor een prachtig contrast ontstaat.
f/3.0, 1/320, ISO 200, 105 mm

Vaak is het wat zoeken en experimenteren om tot een goed resultaat te komen. Ik neem meestal de camera in de hand en ga in live view op zoek naar een leuk effect. Tijdens die zoektocht verander ik continu van positie en varieer ik met het scherpstelpunt. Daarbij hou ik goed in de gaten wat er in voor- en achtergrond gebeurt. Door de camera in de hand te nemen ben ik flexibeler en kan ik alle hoekjes en standpunten uitproberen. Pas wanneer ik de juiste positie gevonden heb, wordt het statief bovengehaald. Mijn ervaring is dat de leukste effecten in voor- en achtergrond vaak bekomen worden vanuit de moeilijkste posities. Die pijnlijke ruig en knieën moet je er dus helaas bijnemen.

Experimenteer met groothoek

Niet alleen lenzen met een grote brandpuntsafstand leveren leuke resultaten op. Je kunt bij macro- en close-upfotografie ook experimenteren met een groothoek, want zo neem je meteen de hele omgeving mee in beeld. Je laat meer van het biotoop van het insect, de paddenstoel of plant zien en je vertelt een echt verhaal. Uiteraard is dat enkel mogelijk wanneer de omgeving een echte meerwaarde biedt. Dus de locaties waar je deze techniek kunt toepassen zijn beperkt. Voor dergelijke foto’s gebruik ik het liefst mijn 19mm tilt-shiftlens. Die laat veel van de omgeving zien en heeft amper vertekening. Bovendien is de minimale scherpstelafstand erg klein, waardoor ik dicht bij het onderwerp kan komen. Laat jouw groothoek niet toe om van dichtbij scherp te stellen, gebruik dan extension tubes of tussenringen. Die verkleinen de minimale scherpstelafstand en laten toe om macro-groothoekopnames te maken. Zo’n tussenring heeft wel als gevolg dat scherpstellen op oneindig niet meer mogelijk is en vaak moet je erg dicht bij het onderwerp komen. Bovendien zal je een klein diafragma moeten kiezen (bv. f/16) om ook de omgeving scherp te laten zien.

Natuurfotografie Bart Heirweg
Met een groothoek laat je meer van de omgeving zien en vertel je een echt verhaal. De achtergrond wordt dan even belangrijk als het onderwerp zelf. f/6.3, 1/60, ISO 64, 19 mm tilt-shift

Diepte in landschapsfotografie

Voorgrond is niet alleen belangrijk bij macrofotografie, ook bij landschappen moet een fotograaf zich bewust zijn van de impact van de voorgrond. Door de juiste voorgrond te gebruiken creëer je diepte. Je kunt de voorgrond vergelijken met de inleiding van een boek. De inleiding prikkelt de lezer en nodigt hem uit om verder te lezen. Een voorgrond doet net hetzelfde. Ze geeft de kijker een entree in de foto en inviteert hem om het beeld verder te ontdekken. Voorgronden vind je in allerlei vormen. Denk maar aan rotsen, zandpatronen en getijdepoeltjes op het strand, een riviertje, waterplas of beek in vochtige omgevingen, enkele weidepaaltjes op het platteland, de tractorsporen in een graanveld, een steiger aan een meer of in de haven, enz. De mogelijkheden zijn echt eindeloos. Maar een voorgrond mag niet te dominant worden, want anders wordt die het onderwerp. Zorg er dus voor dat alles in balans blijft. Dit doe je o.a. door je eigen positie te veranderen. Door lager bij de grond te fotograferen maak je de voorgrond opvallender. En bij een hoger standpunt komt de lijnwerking dan weer beter tot z’n recht. Je eigen positie bepaalt dus de diepte en de balans in het beeld. Je kunt het dieptegevoel nog versterken door in portretstand te fotograferen. Er is immers meer ruimte beschikbaar voor de voorgrond. Let er echter opnieuw op dat deze niet te dominant wordt.

Natuurfotografie Bart Heirweg
Kies een voldoende hoog standpunt zodat de lijnwerking van bijvoorbeeld een rivier optimaal tot z’n recht komt. f/11, 1/10, ISO 200, 20 mm

Hyperfocaal of niet?

Wanneer je voorgrondelementen in het beeld betrekt om diepte te creëren is het belangrijk dat zowel de voorgrond als de rest van het landschap scherp zijn. En dat is niet altijd eenvoudig. Zeker wanneer je vanuit een laag standpunt fotografeert. Je zou het diafragma erg hoog kunnen instellen (bv. f/22), zo krijg je veel scherptediepte, maar dat is meestal nefast voor de kwaliteit van het beeld. Eenmaal je boven f/16 gaat, krijgt je lens last van diffractie, waardoor de scherpte eigenlijk vermindert. Veel fotografen zweren in dergelijk gevallen bij hyperfocale focus en maken gebruik van tabellen of apps om de hyperfocale afstand te berekenen. De hyperfocale afstand wordt per definitie omschreven als de scherpstelafstand bij een gegeven brandpuntsafstand en diafragma, waarbij de grootst mogelijke scherptediepte bereikt wordt. Indien de lens op deze afstand gefocust wordt, zullen alle onderwerpen vanaf de helft van deze afstand tot oneindig aanvaardbaar scherp worden afgebeeld. De praktische uitwerking ga ik jullie besparen, want na het lezen van deze definitie heeft de helft van de lezers waarschijnlijk al afgehaakt … Bovendien schuilen in deze definitie twee problemen: de begrippen ‘aanvaardbaar’ en ‘de helft van deze afstand’. Met andere woorden het beeld is eigenlijk niet helemaal perfect scherp, maar slechts ‘aanvaardbaar’ en bovendien start de scherpte pas ‘vanaf de helft’ van de hyperfocale afstand. Dus met hyperfocale focus is het in sommige gevallen niet mogelijk om alles haarscherp te krijgen van voor tot achter. Ik zie het daarom enigszins anders en maak in dergelijke gevallen steeds gebruik van focus stacking, waarbij ik de scherpte van meerdere beelden combineer. Voor mij is dit de enige manier om alles scherp te krijgen, wanneer je vanuit een laag standpunt dicht bij de voorgrond fotografeert. Hoe je deze techniek toepast heb ik uitgebreid beschreven in Shoot nr. 62.

Horizon

Niet alleen je eigen positie heeft invloed op de diepte in het beeld, ook de plaatsing van de horizon kan een beeld meer of minder dynamiek geven. Plaats je de horizon in het midden dan krijg je rust in beeld. Positioneer je de horizon meer naar boven, dan leg je meer nadruk op de voorgrond en ontstaat meer diepte. Maar je kunt ook het omgekeerde doen en de horizon lager plaatsen om meer nadruk te leggen op de wolkenlucht. Dus ook de compositie en manier waarop je kadreert bepalen de diepgang in het beeld.

Natuurfotografie Bart Heirweg
Het onscherpe riet zorgt voor een natuurlijk kader rondom het onderwerp. f/5.6, 1/25, ISO 800, 400 mm

Allemaal beestjes

We hebben het nu vooral gehad over voor- en achtergrond bij macro- en landschapsfotografie, maar ook bij wildlife kan je diezelfde technieken toepassen. Hou de achtergrond altijd rustig en vermijd storende takken of vegetatie, zodat het onderwerp loskomt van de omgeving en volledig tot z’n recht komt. Door te fotograferen vanuit een laag standpunt op ooghoogte van het onderwerp creëer je niet alleen meer impact, je kunt de vegetatie in de voorgrond ook gebruiken om een natuurlijk kader te maken rondom het onderwerp. De vegetatie wordt onscherp afgebeeld, waardoor het lijkt alsof het onderwerp uit het ‘niets’ opstijgt. Bovendien kan je op die manier ook storende elementen verbergen. De onscherpe vegetatie zorgt er immers voor dat achterliggende objecten niet meer zichtbaar zijn. Uiteraard kan je een dergelijk effect enkel bereiken bij grotere brandpuntsafstand en met een laag diafragma.

Licht & achtergrond

De meeste wildlifefotografen zijn actief tijdens de gouden uurtjes en wachten op zacht ochtend- of avondlicht zodat het onderwerp egaal belicht wordt, zonder harde schaduwen of contrasten. Je kunt echter nog een stapje verder gaan en op zoek gaan naar een zwarte achtergrond zoals een schaduwrijk plekje of een donkere bosrand. In dergelijke gevallen ontstaat een prachtig contrast tussen de donkere achtergrond en het onderwerp dat baadt in het licht van de ondergaande zon. Maar je kunt ook het omgekeerde doen en het onderwerp fotograferen met het (zon)licht in de achtergrond, zodat een silhouet ontstaat. Conclusie? Ook bij wildlife fotografie zijn voor- en achtergrond erg belangrijk en vaak bepalend voor de sfeer, het contrast en het evenwicht in het beeld.

Natuurfotografie Bart Heirweg
Het intieme portret van deze familie knobbelzwanen kon ik extra sfeer geven door gebruik te maken van de vegetatie rondom de waterpartij. f/5.6, 1/250, ISO 1600, 400 mm

Van voor- tot achtergrond

Wanneer je fotografeert ben je soms zo met het onderwerp bezig dat je de voor- en achtergrond uit het oog verliest. Zonder dat je het merkt duiken storende elementen op en wordt het beeld te druk. De aandacht voor het onderwerp wordt afgeleid en de foto verliest impact. Denk dus niet alleen na over het subject zelf, maar let ook op de kleuren, patronen, licht en texturen in de achtergrond en vraag je af of ze een meerwaarde kunnen geven aan het beeld. De voorgrond helpt je dan weer om het beeld te kadreren, het onderwerp in de kijker te zetten of storende elementen te verbergen. Let dus op alle elementen in het beeld en ga op zoek naar een goede balans tussen voorgrond, achtergrond en onderwerp voor beelden met maximale impact.

In 5 stappen naar een zachtere achtergrond

  • Fotografeer met een laag diafragma
  • Zoom in of gebruik een lens met een grotere brandpuntsafstand
  • Verander je standpunt of positie
  • Ga dichter bij het onderwerp
  • Zorg voor voldoende afstand tussen het onderwerp en de achtergrond

Over Bart Heirweg

Bart Heirweg, is natuur- en landschapsfotograaf. Wie meer beelden van hem wil zien kan zijn Shoot-artikel over de Durme lezen of meer van zijn werk vinden op Instagram en zijn website.

Advertentie



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.


LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in