Net nu spiegels uit onze camera’s verdwijnen, introduceert Tokina met de Tokina SZX 400mm F8 een licht, compact en vooral betaalbaar teleobjectief dat precies van spiegels gebruikt maakt. Voor wie is deze comeback van een klassiek lensconcept het overwegen waard?

Het Japanse Tokina startte zeventig jaar geleden als producent van optische componenten zoals spiegels en lenselementen. Enkele jaren later volgden objectieven voor reflexcamera’s. Die bracht het bedrijf eerst via derden en later ook onder de eigen merknaam op de markt. Sinds 2011 vormt Tokina één geheel met landgenoot Kenko, bekend van onder meer teleconverters en filters. Het onderwerp van deze review, de nieuwe SZX Super Tele 400mm F8 Reflex MF, is een moderne update van eerdere Kenko-modellen uit 2015/2017.

Tokina SZX 400mm F8: Het concept

Een catadioptrisch systeem combineert lichtbreking (lenzen) en reflectie (gebogen spiegels) in één optisch ontwerp. De stralengang is als het ware opgevouwen in de behuizing en dat maakt het geheel veel korter. Dergelijke systemen gebruikt men al sinds het begin van de negentiende eeuw voor onder andere zoeklichten, koplampen en telescopen.

In de fotografie staan ze bekend als reflex- of spiegelobjectieven. Die zijn veel lichter, kleiner en goedkoper dan vergelijkbare (tele)objectieven die enkel lenselementen bevatten. In de laatste decennia van de twintigste eeuw boden naast Nikon, Canon en Minolta, onder andere ook Vivitar, Tamron en Kenko catadioptrische telelenzen aan. Dat waren veelal 500mm-f/8- en 1000mm-f/11-modellen.

Catadioptrische objectieven hebben vrijwel geen last van chromatische aberratie, maar kennen wel andere nadelen. Zo hebben ze geen instelbaar diafragma. De vaste diafragmawaarde varieert tussen f/6.3 en f/11, afhankelijk van brandpuntsafstand en lensdiameter. Het meest opvallende kenmerk van zo’n objectief is de ringvormige afbeelding van onscherpe punten in het beeld. Deze zogenaamde ­‘onion ring’ of ‘donut’ bokeh, wordt veroorzaakt door de aparte vorm van de ingangspupil.

Bouw en bediening

De Tokina SZX 400 heeft een brandpuntsafstand van 400 mm en vaste diafragmawaarde van f/8. Het multicoated optisch systeem omvat twee lenzen met een spiegellaag aan de achterzijde en vier ‘gewone’ lenselementen. De grote frontlens stuurt het invallende licht naar een grote spiegellens achteraan, om dan via een kleinere spiegel centraal vooraan en enkele kleinere lenselementen de camera in te gaan. De beeldcirkel dekt fullframe sensors, en uiteraard ook die van cropcamera’s. Scherpstellen gebeurt manueel, minimaal tot 1,15 m voor een maximale 0,4x vergrotingsmaatstaf.

De constructie in matzwarte hoogwaardige kunststof voelt zeer degelijk aan. Het objectief heeft een diameter van 74 mm en (ingesteld op oneindig) een lengte van slechts 82 mm (exclusief adapter). Bij het dichterbij scherpstellen neemt de lengte met circa 2 cm toe. Het gewicht (zonder adapter) bedraagt amper 355 gram.

De ruime en geribbelde scherpstelring loopt over zowat de hele lengte. De afstandsschaal heeft aanduidingen in meter en feet, met in het nabij-bereik ook nog de vergrotingsmaatstaf. De ring draait zacht en soepel over 270 graden voor een precieze scherpstelling. Wel goed opletten bij het loslaten, want de instelling kan daarbij ongewild licht veranderen.

Op het objectief passen 67mm-schroeffilters. Ook de meegeleverde 10 cm lange metalen zonnekap schroeft op de lens; die opnieuw lossmaken gaat soms wat moeilijk. De zonnekap past in omgekeerde positie over de lens, maar kan niet vastgezet worden voor het transport.

Het objectief kreeg achteraan een T-schroefvatting, ooit standaard bij wissellenzen van derden. Tokina zelf voorziet adapters naar de cameravattingen Canon EF, Fujifilm X, Micro Four Thirds, Nikon F en Sony E. Bij gebrek aan elektronische contacten stuurt het objectief daarbij geen EXIF-gegevens naar de camera door. De adapters voor spiegelloze camera’s zijn omwille van de extra afstand tot de sensor wat langer maar ook dunner, een minder elegant uitzicht.

Tokina SZX 400mm F8 in de praktijk

Destijds was het fotograferen met een reflex­objectief niet zo eenvoudig. Het zoekerbeeld was donker, er waren weinig scherpstelhulpmiddelen en een beperkte (film)gevoeligheid, en ze behoefden langere belichtingstijden. Vandaag maken een hele reeks technologische innovaties het werk lichter: haast onbegrensde ISO-waarden, live view en elektronische zoekers met vergroting en focus peaking, en als kers op de taart sensorstabilisatie.
Om een en ander in de praktijk uit te testen trokken we naar een dierenpark. Een vriend werkte met een Nikon D700, een inmiddels klassieke fullframe dslr. Ikzelf nam een Fujifilm X-T4 mee, een recente APS-C systeem­camera met IBIS. Gelet op het geringe formaat en gewicht van de SZX 400 fotografeerden we uit de hand of met een eenvoudige monopod.

Het was weer even wennen om met zo’n lange brandpuntsafstand te werken. De hoge vergroting en de kleine scherptediepte vragen enige omzichtigheid bij de compositie en de scherpstelling. Bij een cropcamera geldt dat nog meer. De lens krijgt dan eenzelfde beeldhoek als een 600mm-telelens voor fullframes.

Catadioptrische objectieven staan bekend om hun middelmatige scherpte en een zachter contrast. Het eerste aspect bleek erg mee te vallen, het tweede is vlot te corrigeren in nabewerking.

Door het lage gewicht van de SZX 400 ligt de combinatie met de zwaardere Nikon D700 niet helemaal in evenwicht, maar blijft goed handelbaar. De korte T-naar-F-adapter (niet van Tokina afkomstig) wordt best stevig tegen de lens aangedraaid. Zo niet, dan dreigt het geheel wat losser te komen.

Bij voldoende licht verloopt het scherpstellen via de optische zoeker vlot en zonder problemen, ondanks de kleine f/8-opening. Sommige foto’s ogen zelfs verrassend scherp. Voor alle beelden moest bij het nabewerken het contrast flink opgedreven worden. Vignettering was nauwelijks merkbaar. De kleurweergave komt iets warmer over in vergelijking met Nikon-lenzen.

Op de cropcamera

Met een Fujifilm X-T4 ligt de SZX 400 beter in de hand. Met een bijkomende grotere handgrip (enkel verkrijgbaar bij derden) wordt het nog prettiger; dan is er bovendien een Arca-compatibele snelkoppeling voor montage op een statief of monopod.
Dankzij de uitstekende elektronische zoeker vormt het kadreren en scherpstellen helemaal geen probleem. Een vergrote weergave van het scherpstelgebied en het gebruik van focus peaking maken alles nog makkelijker. Het IBIS-systeem voorkomt trillingen bij de opname en stabiliseert het zoekerbeeld tijdens het bepalen van de compositie en de scherpstelling. Niet vergeten om de juiste brandpuntsafstand manueel in te geven, zodat de IBIS-bijsturing correct verloopt! Ook hier meer dan behoorlijk scherpe beelden, voor zover precies werd ingesteld en het onderwerp niet overmatig bewoog.

Met de X-T4 kan de nodige contrast- en detailverbetering voor JPEG-beelden al direct in de camera worden uitgevoerd. De APS-C-sensor zorgt voor een 1,5x kleinere beelduitsnede, waardoor een aantal onderwerpen moeilijker in beeld te brengen zijn. Daarom monteerden we – zonder al te hoge verwachtingen – de SZX 400 ook (via de F-adapter) op een eerste generatie Metabones SpeedBooster focal reducer (met X-vatting). Zo herstelden we de ‘originele’ 400mm-beeldhoek grotendeels, en is de lens (letterlijk en figuurlijk) breder inzetbaar. Hierbij noteerden we weinig tot geen verlies aan scherpte. Wel ontstond er duidelijke vignettering die opliep naarmate er op grotere afstand werd scherpgesteld.

De karakteristieke ringvormige weergave van onscherpe beeldpunten ligt natuurlijk voortdurend op de loer. De sterkte van het effect hangt onder andere af van de helderheid van objecten en van hun afstand tot het scherpstelveld. De ene keer zijn de donuts haast onzichtbaar, de andere keer zijn ze erg storend. Sommigen vinden deze wat artistieke signatuur wel aardig, voor anderen is het verschijnsel gewoon onaanvaardbaar. Smaken verschillen!

Conclusie Tokina SZX 400mm F8

De Tokina SZX 400 is een licht, compact en zeer betaalbaar alternatief voor een klassieke langere telelens. Het objectief is erg geschikt om in de tas te hebben op wandelingen, uitstappen en reizen. Omwille van de manuele scherpstelling is het objectief minder interessant voor het vastleggen van snel bewegende onderwerpen zoals bij sport- en actie­fotografie.

Het presteert op zijn best in combinatie met een spiegelloze systeemcamera met sensorstabilisatie en focus peaking. Heeft dat toestel een APS-C- of Micro Four Thirds-sensor, dan moet je wel rekening houden met de 1,5x respectievelijk 2x cropfactor die de lens naar het 600 of 800 mm gebied brengt.

De typerende ‘donut bokeh’ moet je er in elk geval bijnemen. Je eigen smaak zal bepalen of je dit als een storend nadeel dan wel als een creatief voordeel ervaart. Verwacht van dit objectief geen optische topprestaties, wel mooie resultaten en vooral veel fotoplezier voor wie zijn of haar opnametechnieken wil aanscherpen.

Objectief 265 euro, adapter 32 euro
www.tseportal.nl

Advertentie



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.


LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in