Soms kan je camera niet vastleggen wat je met je eigen ogen ziet, omdat het verschil tussen de donkerste en de helderste delen te groot is. HDR-fotografie biedt dan een uitweg.

Soms kan je camera niet vastleggen wat je met je eigen ogen ziet, omdat het verschil tussen de donkerste en de helderste delen te groot is. HDR-fotografie (high dynamic range) biedt dan een uitweg.

Als (digitale) fotograaf loop je vaak tegen het probleem aan dat je met één opname meestal details verliest in de donkerste en/of lichtste delen van je foto. Stel je een donkere kamer voor, het weinige licht komt binnen door een raam. In de kamer staat een bed met een donkere deken erop. Buiten aan het raam groeit klimop. Het zou mooi zijn om op één foto zowel de textuur van de deken te tonen als de takjes van de klimop. Helaas is de sensor in je camera gewoon niet in staat om deze grote contrasten te overbruggen.

Meerdere belichtingen
Om dit probleem van beperkt ‘dynamisch bereik’ op te lossen kun je verschillende belichtingen maken. Je zet je camera op statief, en maakt drie opnames: een met de normale belichting, een die twee stops onderbelicht is en een die twee stops overbelicht is. Werk manueel en varieer alleen de sluitertijd tussen de belichtingen: als je het diafragma wijzigt, zal ook de scherptediepte veranderen en kan je de opnames niet meer combineren.

De onderbelichte opname zal de klimop mooi weergeven, de normale opname moet dienen voor het grootste deel van het beeld, de overbelichte  opname dient voor de donkerste gebieden: hier vinden we de details van het bed en de muren die in de schaduw liggen.

Ik gebruik deze methode sinds ik mijn eerste digitale reflexcamera kocht, een Canon EOS 5D in 2006. Ik had een aantal vergelijkende foto’s gemaakt met mijn analoge camera (Leica M7, met Kodak T-Max 100) en de nieuwe 5D.

Het verschil in dynamisch bereik was flagrant: de T-Max 100-film kon veel meer registreren in één opname. Maar de drie opnames van de 5D maakten dat verschil weer goed, en bovendien kon ik nu mijn beelden gemakkelijker achteraf interpreteren. Ik besliste aan de computer hoe ik mijn beeld definitief zou belichten, een beetje zoals de analoge fotograaf zijn beeld vormt in de doka.

Drie opnames stapelen in Photoshop

Tot op de dag van vandaag gebruik ik nog altijd dezelfde methode als toen. Ik open de drie opnames in Photoshop en stapel ze boven elkaar. Elke opname krijgt een masker en een eigen aanpassingslaag voor Curves. Deze Curves-laag zet ik voor het gemak op Auto, maar ik kan ze ook manueel aanpassen als het resultaat niet goed is.

De reden waarom ik die curves gebruik, is dat – zeker bij het overbelichte beeld – de donkerste informatie vaak niet zwart, maar wel donkergrijs is, en bij het onderbelichte beeld is het lichtste deel vaak licht grijs. De curves maken dat donkergrijs zwart en het lichtgrijs wit. Als je dat niet doet, mengen de verschillende lagen niet mooi.

De maskers van het over- en het onderbelichte beeld maak ik zwart, waardoor ze niet zichtbaar zijn. Dan ‘schilder’ ik met een wit penseel op het masker van het beeld waarvan ik delen zichtbaar wil maken. Ik gebruik daarvoor een Wacom-pen en -tablet, maar als je die niet hebt, gaat het ook met de muis, op voorwaarde dat je de dichtheid van de borstel laag houdt.

Hoe subtieler dat mengen moet, hoe lager je de dichtheid van de borstel instelt, om dan met verschillende vegen het beeld langzaam op te laten komen. De grootte van de borstel pas je aan het onderwerp aan. Ik hou de rand meestal zacht.

Om nauwkeurig te kunnen werken is het soms nodig een bepaald gebied te selecteren. Dat gaat niet altijd even gemakkelijk, en soms is het uren werk om de foto te krijgen zoals ik hem in gedachten had. Mijn HDR-techniek moet dienen om zo dicht mogelijk bij MIJN realiteit te komen. En ik krijg zelden reacties van mensen die vinden dat de foto’s er niet natuurlijk uit zouden zien.
 

f/8, 10s, ISO 800, 17 mm op fullframe.

f/8, 265s, ISO 800, 17 mm op fullframe.

Om de hoge contrasten te overbruggen, maakte ik opnames met sluitertijden tussen 10 seconden (boven) en 265 seconden (onder).

Verlaten rollercoaster in de nacht

HDR wordt vaak geassocieerd met urban exploration (het verkennen van verlaten plaatsen) en natuurlijk licht. De foto die ik voor dit artikel heb uitgekozen was een van de moeilijkste om te bewerken. Het is een nachtopname in een verlaten Japans pretpark.

Ik sta met knikkende knieën boven op een houten rollercoaster. Ver beneden me, aan de ingang van het park, zit een bewaker in zijn auto. Sinds er vandalen aan het werk zijn geweest in het park (heel uitzonderlijk in Japan), riskeer je strenge straffen als je betrapt wordt. Extra licht gebruiken om de rollercoaster te belichten is dus geen optie.

Aan de horizon zie je een stad liggen, het is de voornaamste lichtbron, of beter gezegd tegenlichtbron. Verder zijn er enkele verspreide lampjes en een kwart maan. Mijn ogen zijn gewend aan de duisternis, ik zie de verschillende attracties in het pretpark en de stad in de verte.

’s Nachts maak ik altijd eerst enkele proefopnames met open diafragma en een hoge gevoeligheid om de kadrering in te schatten. Wat mijn camera toont na deze proefopnames is – voorspelbaar – helemaal anders dan wat ik zie. De contrasten in deze scène zijn enorm.

Deze nacht maak ik vier opnames met diafragma f/8 en ISO 800, met sluitertijden tussen 10 en 265 seconden. Ik had liever f/11 gebruikt voor nog iets meer scherptediepte en ISO 100 voor de beste beeldkwaliteit, maar dan was er voor de langste opnames een sluitertijd van meer dan een uur nodig geweest.

De foto met een sluitertijd van 10 seconden toont een mooie nachthemel en de lichtjes van de stad. De rest is een zwart silhouet zonder detail. De foto met een sluitertijd van 265 seconden is overbelicht: alle details van de rollercoaster zijn te zien, maar het beeld zelf is futloos, zonder schaduwen of contrast, de horizon is uitgevreten door overstraling van het licht van de stad. Met het histogram op de camera is gemakkelijk na te gaan of alle informatie is geregistreerd.

Combineren tot één beeld

Het grote werk komt achteraf: de uitdaging is de nachtsfeer te behouden en details te krijgen in lichte en donkere delen. Het beeld moet even spannend zijn als het was om de opname te maken en het geheel moet geloofwaardig zijn.

Een van de grootste moeilijkheden is de overgang van de donkere naar de lichte opname: die loopt ongeveer langs de horizon en is redelijk abrupt. Op sommige plaatsen moet ik tot op de pixel nauwkeurig schilderen.

Belangrijk is dat je altijd een versie met alle lagen bewaart tot het bewerken definitief klaar is. Na een paar uur werken is je beoordelingsvermogen minder kritisch dan wanneer je hetzelfde beeld de volgende dag opnieuw bekijkt. Als je dan alleen het platgedrukte beeld hebt (met alle lagen tot één gecombineerd) is er geen weg terug.

Een andere uitdaging bij nachtfotografie is dat je te maken krijgt met verschillende soorten licht: stadsverlichting op de achtergrond en maneschijn op de voorgrond. Die lichtbronnen hebben allemaal een andere kleur. Je hersenen corrigeren dat automatisch, maar je toestel niet. Die kleurmengeling kan verrassende effecten geven. In dit geval is het een beetje een kakofonie van kleuren. Ik heb dat geharmoniseerd met een kleine aanpassing in een Kleurtoon/Verzadiging-laag.

Geen absolute waarheid
Wie met HDR bezig is, moet tijdens het bewerken beslissen welke kant het opgaat met het beeld: veel tonen maakt het beeld rijk en interessant, maar té veel tonen doodt de fantasie en soms het licht… Het is een zoektocht zonder absolute waarheid. Wat ik toen goed vond, zou ik vandaag misschien anders doen.

Om die reden bewerk ik mijn HDR altijd manueel in Photoshop in plaats van met een apart HDR-programma zoals Photomatix of met de HDR-functie in Photoshop zelf. Al moet ik zeggen dat de resultaten die je met die software krijgt vaak spectaculair zijn, en ik ze niet manueel zou kunnen nabootsen.

HDR-nachtfotografie is een bijzonder onderdeel van de fotografie. Opnames duren lang, zodat je maar een paar beelden kan maken in een nacht. Je hebt veel tijd om na te denken. Dat heeft iets ouderwets en rustgevends, heel anders dan de snelheid die we meestal associëren met digitale fotografie.

De invloed van licht

 

Deze tweede foto van de rollercoaster illustreert hoe groot de invloed is van licht. Nu kijk ik recht in de donkere nacht. De stad ligt ver achter me, de belangrijkste lichtbron is nu de maan, die aan de linkerzijde net buiten beeld staat. Net zoals met de vorige foto heb ik ook hier gewerkt met verschillende opnametijden. De langste belichtingstijd was hier 8 minuten.

Ook hier is veel tijd in de nabewerking gegaan, maar het resultaat is helemaal anders. Door die ene lichtbron en ook door het camerastandpunt wordt het beeld veel rustiger. Het maanlicht geeft onaardse kleuren. Het was die avond windstil, waardoor ook de bomen en struiken perfect scherp zijn. Dat het om een nachtopname gaat kun je onder andere zien aan de sterrenstrepen in de rechterbovenhoek.

[extern_gallery urls=”http://cdn.minoc.com/zd_images/2013/25/131123_webabandonedplaces081.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2013/25/131123_webmg0985.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2013/25/131123_webmg0984.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2013/25/131123_webabandonedplaces-080.jpg” caption=”||||||”]

Advertentie



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.