Bij macrofotografie werk je meestal met een heel kleine scherptediepte. Wil je toch je hele onderwerp scherp in beeld, dan biedt fotostacking een oplossing.

Bij macrofotografie werk je meestal met een heel kleine scherptediepte. Wil je toch je hele onderwerp scherp in beeld, dan biedt fotostacking een oplossing.

Wanneer je fotografeert wil je meestal een ‘scherpe’ foto. Daaronder verstaan we dat je de focus van de camera en het objectief plaatst op het punt waarop je wil scherpstellen, en dat je bewegingsonscherpte vermijdt.

Als dat lukt, is de volgende vraag hoe groot je de scherptediepte (depth of field) in je foto wil. De scherptediepte is de afstand net voor en net achter de plaats waar het focuspunt ligt. Alles wat binnen de scherptediepte ligt, wordt door onze ogen als ‘scherp’ waargenomen.

Factoren die scherptediepte bepalen
De scherptediepte wordt door een aantal factoren bepaald. In de eerste plaats door het diafragma: hoe kleiner de diafragma-opening (groot f-getal), hoe groter de scherptediepte. De afstand van het object tot de sensor speelt ook mee: hoe dichterbij het onderwerp, hoe geringer de scherptediepte. Ook het type objectief heeft invloed: groothoeklenzen en fisheyes geven een grotere scherpdiepte dan telelenzen. Ten slotte speelt ook de camera een rol: hoe kleiner de sensor, hoe groter de scherptediepte.

Op één macro-opname (linkerhelft) is de scherptediepte beperkt – alleen de gouden contacten zijn scherp. Door meerdere opnames te stapelen (rechts) krijg je de hele chip scherp in beeld.

Voelsprietjes
Bij macrofotografie bereik je al snel de grenzen van wat met je camera en macrolens mogelijk is. Wanneer je een insect fotografeert, wil je meestal scherpstellen op de ogen. Vervolgens probeer je ook iets van de voelsprieten en het achterlijf scherp te krijgen. Je wil de scherptediepte dus groter maken, en kiest een klein diafragma. Dat geeft heel lange sluitertijden, met gevaar voor bewegingsonscherpte – ook al werk je op een statief. Maar een grotere scherpdiepte laat ook achtergronddetails nadrukkelijker in beeld komen, en dat kan je opname rommelig en druk laten overkomen.

Die drukke achtergrond is één probleem. Als je een opname wil maken van heel kleine objecten op korte afstand, kan je het diafragma gewoon niet klein genoeg maken om het hele voorwerp binnen de scherptediepte te laten vallen.

Veronderstel dat je met een APS-C-camera zoals de Nikon D300 en een 105mm-macrolens een insect van één centimeter lang wil fotograferen vanop 30 centimeter afstand.  Het is een zonig moment, en je kan fotograferen op ISO 200, 1/125s en f/11. Met deze instellingen kan je uitrekenen dat je een scherptediepte krijgt van 2,3 millimeter. Dat is genoeg om de ogen scherp op de foto te krijgen, maar de voelsprieten, de vleugeltjes, het achterlijf en de pootjes zullen al onscherp ogen. 

Om een scherptediepte te krijgen van 1 cm, volstaat zelfs een diafragma 1/32 niet. Alleen door de afstand te vergroten tot 50 centimeter en diafragma 1/16 te kiezen, krijg je een scherptediepte van 11 millimeter. Maar je verliest detail door de grotere werkafstand, én je sluitertijd gaat naar 1/60 – met kans op bewegingsonscherpte.

Er is nog een reden om niet met heel kleine diafragma’s te werken. Bij heel kleine openingen treedt diffractie op: het licht buigt af langs de rand van de opening. Daardoor verlies je scherpte.

Stapelen maar
De uitweg uit dit dilemma heet fotostacking. Deze techniek houdt in dat je meerdere foto’s moet nemen van je object, met exact dezelfde compositie en instellingen. Het enige wat verschilt is het focuspunt, dat je op elke opname iets verder naar achteren legt.

Na afloop laad je de foto’s op je computer en leg je ze in een softwareprogramma boven elkaar. Je selecteert dan uit elke foto het scherpe deel. Het eindresultaat is één foto overhouden met een heel grote scherpdiepte, zonder drukke achtergrond. Het belangrijkste bij deze techniek zijn de opnames. Als je deze goed hebt gemaakt, is de rest kinderspel.

Een macrorail is een handig hulpmiddel.

Opnametips
Om perfecte opnames te maken, hou je rekening met volgende tips:

– Werk steeds op statief, want de minste verschuiving heeft invloed op het eindresultaat. Stackingfoto’s uit de hand nemen is bijna onmogelijk.
– Wijzig niets aan je instellingen (belichtingsmethode, gevoeligheid, diafragma, sluitertijd, witbalans…) tussen elke opname. Alleen het punt waar je focus komt te liggen wordt verplaatst.
– Werk logisch bij het maken van je opnames: werk van voor naar achter, of omgekeerd. Zo overloop je mooi het hele object.
– Je verlegt het focuspunt door manuele scherpstelling te gebruiken en aan de scherpstelring te draaien. Heb je een macrorail tussen je statief en je camera, dan kan je het focuspunt verleggen door je camera hierop te laten bewegen.
– Als je camera een ‘scherptediepteknop’ heeft die je een voorvertoning van de scherptediepte bij het gekozen diafragma toont, controleer dan daarmee hoeveel opnames je ongeveer moet maken om de volledige scherptediepte te overbruggen.
– Gebruik de scherptediepteknop ook om je achtergrond te controleren. Je maakt beter vier of meer opnames met een grotere diafragmaopening dan twee of drie met een kleinere.
– Oefen deze techniek eerst op objecten die niet kunnen bewegen, zoals juwelen, mineralen of paddenstoelen.
– Benader insecten heel rustig, en bij voorkeur ’s ochtends vroeg – dan moeten ze nog opwarmen en zitten ze onbeweeglijk stil.

Helicon Focus is het neusje van de zalm om foto's samen te voegen.

De software
Om de stack uit te voeren heb je dus software nodig. We halen hier twee programma's aan die de stack volledig automatisch kunnen maken. CombineZM (Windows) is vrij eenvoudig in gebruik en bovendien gratis. Het herkent echter geen RAW-bestanden. Helicon Focus (Windows en Mac) is nog gebruiksvriendelijker en werkt met vrijwel alle bestandstypes. Het is wel duur (115 dollar voor een licentie), maar je kan het dertig dagen lang uitproberen.

In beide programma’s laad je gewoon de diverse opnames in en geef je het programma voldoende tijd om de stack te maken. (Helicon: Run, CombineZM: Do stack.) 

Als je opnames goed zijn, is het resultaat vaak verrassend. Zo niet, dan merk je vlug op waar er bewogen of verschoven werd.

In Photoshop
Kon je niet met statief werken, of is de compositie toch verschoven, dan kan je de stacking toch nog manueel maken in Photoshop. Ook een foto waar het focuspunt iets te veel naar voor of achter ligt, kan je nog gebruiken bij een manuele stack.

Stap 1: Open elke opname als een aparte foto in Photoshop.

Stap 2: Maak van elke bijkomende foto een duplicaatlaag aan. Sleep deze duplicaatlaag op de eerste foto.


 

Stap 3: selecteer alle lagen en klik op Bewerken, Lagen automatisch uitlijnen. Photoshop zal nu zelf de overeenkomsten zoeken op de verschillende lagen en deze opnames mooi uitlijnen.


 

Stap 4: Dit is de moeilijkste stap. Nu ga je op elke laag apart de onscherpe delen weggummen. Controleer af en toe met de andere lagen erboven en eronder of je te veel of te weinig hebt weggegomd.


 

Stap 5: Bij de laatste stap voeg je alle lagen samen tot één laag en kun je deze eindcompositie afwerken.


 

Deze Photoshop-methode vergt wat oefening en concentratie, maar ook hiermee kan je mooie resultaten verkrijgen.

[extern_gallery urls=”http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/12/118163_1.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/12/118163_2.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/12/118163_3.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/12/118163_4.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/12/118163_5.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/12/118163_6.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/12/118163_7.jpg||http://cdn.minoc.com/zd_images/2012/12/118163_8.jpg” caption=”||||||||||||||”]

Advertentie



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.