De impact van covid-19 heeft de wereld verrast. Van de ene op de andere dag zijn talloze mensen hun broodwinning kwijtgeraakt of gedwongen hun dagelijkse werk en werkwijze te veranderen. Fotografen zijn hierop geen uitzondering. Hoe hebben zij gereageerd op deze moeilijke omstandigheden?



Op de hoogte blijven van onze nieuwste artikelen?

Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en ontvang elke week onze beste artikelen in je mailbox.


De impact van covid-19 heeft de wereld verrast. Van de ene op de andere dag zijn talloze mensen hun broodwinning kwijtgeraakt of gedwongen hun dagelijkse werk en werkwijze te veranderen. Fotografen zijn hierop geen uitzondering. Hoe hebben zij gereageerd op deze moeilijke omstandigheden?

Ook Lens op de Mens kan natuurlijk niet om de pandemie heen. In de straten van Pelt, coronaproof in de openlucht, toont het fotofestival van 6 juni tot en met 30 september meer dan duizend foto’s van ruim driehonderd fotografen uit de ganse wereld. Voor deze derde editie maakte de organisatie er een subthema van, inclusief een eigen award, De mens in tijden van corona. Zo kan je in Noord-Limburg de serie Real heroes never sleep van Evi Polak bewonderen, waarvoor de fotografe tijdens de hoogtijdagen van de crisis exclusief mocht meelopen op de afdeling spoedeisende hulp van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen. En ook Bert Daenen is gastfotograaf te Pelt. Voor Behind the mask richtte hij zijn lens op zorgmedewerkers, met als doel de anonieme term ‘de zorg’ een gezicht te geven. Op deze pagina’s geven de twee fotografen een preview van de foto’s die ze in Pelt tentoonstellen en vertellen ze het verhaal achter hun coronabeelden.

Eerst een korte introductie van het tweetal. Evi volgde na haar diploma BANABA, Inzo en Spoedgevallenzorg in 1997, een opleiding fotografie. Dit was eigenlijk haar eerste beroepskeuze, want haar grote droom was fotograaf worden. “In 2010 besloot ik om als fotograaf in bijberoep te starten, terwijl ik nog werkzaam was op spoed. Ik heb mij gespecialiseerd in reportagefotografie. Ik volgde workshops in binnen- en buitenland zodat ik mijn skills tot op een hoger niveau tilde. Ik wil echt het pure leven laten zien, zonders toeters en bellen. Fotografie pur sang. Aangezien ik een duizendpoot ben en graag veel doe, besloot ik toch ook iets in de zorg te blijven doen. Zo ben ik terecht gekomen het PIH (provinciaal intituut van Hygiëne), waar ik in een mobiel vaccinatieteam zit. Mijn grootste bron van inkomsten was tot aan de start van de pandemie huwelijksreportages. Ik deed er maximum twintig per jaar, wat al zeer veel is in combinatie met een job in de zorg.”

Bert Daenen is sinds vijftien jaar actief in de fotografie. Na zijn opleiding aan de kunstacademie was hij een aantal jaren actief als commercieel fotograaf. Daarnaast bleef hij bezig in de kunstfotografie, onder andere in een samenwerking met het f-8 fotografisch kunstcoöperatief.  “Drie jaar geleden heb ik mijn focus herlegd naar de fine-art portretfotografie, de fotografie-discipline die mij het dichtst aan mijn hart ligt. Intussen heb ik met deze portretten al diverse mooie expo’s kunnen doen, waaronder een selectie voor Unknown Masterpieces in mei van dit jaar in Knokke-Heist.”

Hoe herinneren jullie het begin van de pandemie?

Evi: “Ik herinner mij het begin van de pandemie alsof het gisteren was. Enerzijds doordat al mijn boekingen werden verplaatst, anderzijds omdat mijn partner Tom nog steeds op spoedgevallen staat en met angstaanjagende verhalen thuiskwam. Ik kon niet bij de pakken blijven zitten. Tom liet weten dat er handen te kort waren op de dienst spoedgevallen. Na een kort telefoontje met de directeur verpleging van het UZA, kon ik vrij snel tijdelijk mee gaan helpen op de spoedgevallendienst. Aangezien er tijdens de eerste golf geen mensen van buitenaf het ziekenhuis mochten betreden, werd aan mij gevraagd om enkele dagen extra te komen om een coronafotoreportage in het ziekenhuis te maken.”

Bert: “Eigenlijk viel het begin van de pandemie nog mee. Ik herinner mij vooral mooi weer, een ontluikende lente. Wij hebben het geluk van een mooie tuin te hebben, dicht bij veld en bos te wonen, dus de eerste weken heb ik vooral in de tuin gewerkt. Het voelde bijna als een soort vakantie aan, die stilte wegens bijna geen verkeer, die rust.”

Hoe veranderde je dagelijks leven als fotograaf?

Evi: “Waar voor vele mensen het leven stilviel, was het voor mij drukker dan ooit. Ondanks het feit dat ik druk in de weer was, viel er ook een hoop stress van mijn lijf. Ik ‘moest’ niet meer presteren en mezelf verbeteren. Ik vind het moeilijk om te verwoorden, maar ik kreeg toch rust van die periode. Op werkgebied bewaak ik daardoor nu meer mijn grenzen, ik wil niet meer op alles ja zeggen. Eerst wil ik het een beetje doordacht bekijken, en neem alleen die opdrachten aan die er echt toe doen. Ik kijk wel uit naar een meer sociaal leven, met spijs, drank en dansen.”

Bert: “Het werd al snel duidelijk dat alle op stapel staande en lopende projecten een groot vraagteken achter zich kregen. Gaat dit nog door? Wanneer? Zijn de anderen nog enthousiast? Is het momentum straks niet voorbij? Dit voelde absoluut niet goed. Ook miste ik het fotograferen zelf heel erg, waardoor ik begon na te denken wat ik dan wél kon doen. Zo kwam ik op het idee om de medewerkers in de zorg te portretteren.”

Waarom heb je ervoor gekozen om dit onderwerp te fotograferen?

Evi: “Het is een cadeautje dat ik heb gekregen van het UZA. Bij dag één dat ik ging helpen op spoed heeft de communicatiedienst van het UZA mij gevraagd om een coronareportage te maken, als user generated content, aangezien mensen van buitenaf het ziekenhuis niet mochten betreden. Zo ben ik gestart met deze reportage. Ik ben een persoon die heel sociaal geëngageerd is, dus deze opdracht was helemaal mijn ding. Ook buiten deze opdracht ga ik vaak op zoek naar reportages met een sociale context.”

Bert: “In de media werd heel veel gesproken over ‘de zorg’. Dit was voor mij te zeer een anonieme term. Anderzijds dacht ik dat de positieve aandacht, zoals het applaus dat zij toen kregen, tijdelijk van aard was en wel eens zou kunnen omslaan. Ik wilde de mensen achter die anonieme term tonen. Dat bijzondere tijdsmoment, de eerste lockdown, vastleggen. De fotosessie kon hen heel even uit die hoge druk halen en een positieve ervaring geven. In het begin enkel om hen een plezier te doen en mezelf bezig te houden, maar het is op een positieve manier enigszins uit de hand gelopen.”

Uit Behind the mask © Bert Daenen

Wat was je aanpak? Ondervond je problemen met de coronamaatregelen?

Evi: “Ik werd mee in de verhalen van zowel het personeel als de patiënten gezogen. Dat was ook mijn doel. Het was zeer heftig en intensief, maar ook bijzonder mooi. Het was belangrijk dat ik de momenten kon vastleggen waarbij angst, hoop, moed, vechtlust allemaal zichtbaar werden. Tijdens de fotoreportages op de corona-afdelingen was ik steeds helemaal ingepakt en gebruikte ik mijn camera bewust. Rondlopend als een marsmannetje was het niet altijd even gemakkelijk om te fotograferen.”

Bert: “Uiteindelijk viel de problemen mee. Het deel van de ziekenhuizen waar de coronapatiënten lagen werd strikt afgesloten voor bezoek. De shoots gingen door in het andere deel, in vergaderzalen waar er meer dan voldoende ruimte was om coronaproof te werken. Het was mijn bedoeling om hun emotie in de toenmalige situatie te capteren. Angst, verdriet, maar ook trots op hetgeen zij doen, vechtlust. Ik had telkens zo’n vijf minuten per persoon, wat voor mijn normale manier van werken erg kort is. Ondanks dat was ik achteraf blij verrast door de resultaten, wellicht omdat de situatie een zodanig sterke impact op de zorgmedewerkers had dat het niet moeilijk was die gevoelens op te roepen. Zoals gewoonlijk gaf ik de modellen minimale instructies, probeerde op die korte termijn hen in de juiste stemming te krijgen. Praktisch waren de vier dagen heel strikt gepland in samenwerking met de communicatiemedewerkers van de ziekenhuizen. Letterlijk elke vijf minuten stond de volgende medewerker aan de deur. Gelukkig mocht ik telkens rekenen op assistentie, die zorgde voor de administratie voor en na de shoots.”

Uit Real heroes never sleep © Evi Polak

Denk je dat de pandemie een permanente verandering kan zijn voor de fotografie?

Evi: “Daar ben ik van overtuigd. Zo zal ik niet de enige beroepsfotograaf zijn die hierover heeft nagedacht. Ik wil mij nu meer focussen op het geven van workshops. Na de jarenlange ervaring die ik heb opgebouwd, ben ik er eindelijk van overtuigd dat ik mensen iets kan bijbrengen. Zo heb ik samen met een collega natuurfotograaf een prachtig concept in elkaar gestoken. Een reisworkshop naar India waar natuur- en reportagefotografen bijzonder goed aan hun trekken zullen komen. Normaal gezien zou het doorgang hebben gevonden in november 2020 en februari 2021, maar het is verplaatst naar november volgend jaar. Ook wil ik mijn day in the life-sessies graag in aantal verhogen.”

Bert: “Ik denk dat het voor veel beroepsfotografen een impact zal hebben. De pandemie heeft hen, net zoals in veel andere sectoren, uitgedaagd om hun manier van werken te herzien, nieuwe en innovatieve acties aan te bieden. Hopelijk ten goede. De echte impact zullen we pas over een paar jaar kunnen zien, denk ik.

Het is voor mij een beetje een verloren jaar, in die zin dat de laatste drie, vier jaar heel intensieve en interessante jaren zijn geweest. Ik heb veel mensen leren kennen door mee te doen aan exposities en een cultuurfestival, en via de kunstgalerij. Daaruit zijn nieuwe dingen zijn ontstaan: samenwerkingen, projecten et cetera. Dat viel het afgelopen jaar allemaal stil. Ik ga niet meer zitten wachten tot er iets gebeurt, ik ga meer dingen zelf vastpakken.”

Uit Real heroes never sleep © Evi Polak

Wat heb je geleerd in de contacten met de geportretteerden?

Beide fotografen noemen de solidariteit onder de zorgverleners en de vechtlust, het samen doorgaan, een steeds terugkerend thema. Evi: “Verder heb ik geleerd dat het leven kort en niet altijd even gemakkelijk is. Dat ‘een goede gezondheid’ het belangrijkste is om een aangenaam leven te kunnen leiden. Ik was er vanaf begin april 2020 bij, de impact van de pandemie was toen nog ongekend. Wat mij het meeste heeft aangegrepen en voor altijd zal bijblijven is de angst en de eenzaamheid van de patiënten die helemaal aan hun lot moesten worden overgelaten. Ze werden aan de deur afgezet door één van hun dierbaren en verdwenen dan in dat grote ziekenhuis dat een strijd tegen corona aan het voeren was. Ze werden meegenomen door ‘marsmannetjes’ en konden niets anders dan het ‘gewoon ondergaan’. Er speelden zich verschrikkelijk emotionele taferelen af aan de voordeur van de spoedgevallendienst.”

Bert: “Dat er veel nood was aan ventilatie. Tijdens de shoot maar ook tijdens de expo die in de zomer liep, begonnen velen spontaan verhalen te vertellen. Persoonlijke verhalen, verhalen over de hoge impact op hen, privé en professioneel. Niet alleen zorgkundigen en artsen, maar ook medewerkers van de technische diensten en de voorzitter van de raad van bestuur luchtten spontaan hun harten. Omdat ik die verhalen zo waardevol vond, heb ik een aantal quotes opgenomen in de uitgave en de expo die nadien volgden. Ze versterken de beelden en maken het verhaal compleet.”

Uit Real heroes never sleep © Evi Polak

Wat betekenen de foto’s die tijdens Lens op de Mens te zien zijn voor jou?

Evi: “Bijzonder veel. Ze zijn gefotografeerd op een plaats die ongeveer 23 jaar mijn tweede thuis is geweest. Ik heb mij daar altijd heel goed gevoeld. Dan heb ik de kans gekregen om het leven in het ziekenhuis tijdens de eerste coronagolf vast te leggen. Op deze manier heb ik mee een stukje geschiedenis geschreven en dat vind ik heel speciaal.”

Bert: “Ik kijk er met een warm gevoel naar. Het was een verrassende ervaring om te ontdekken hoeveel je met portretfotografie kan losmaken. Ik denk vooral terug aan de vele spontane gesprekken tijdens de expo in Hasselt, de dankbaarheid van de ziekenhuismedewerkers, de positieve en bereidwillige samenwerking met de ziekenhuizen die als partners in het project participeerden. Voor mij is dit een ervaring die mij heeft geleerd dat je als fotograaf met de juiste intenties en het juiste concept op het juiste moment veel kan realiseren en iets van waarde kan creëren voor de maatschappij.”

Uit Real heroes never sleep © Evi Polak

Heb je nieuwe ideeën waaraan je nu werkt?

Evi: “Ja, die zijn er zeker. De directeur van het UZA heeft mij gevraagd om een album met portretten van medewerkers te maken. Het is de bedoeling dat ik hen ga fotograferen met daarnaast het verhaal van die persoon, alle mensen die werkten in de zorg op het moment van de pandemie. Ook de gewone afdelingen, de poetsvrouwen, administratie …  Het staat nog in zijn beginschoenen en ik hoop dat het album een mooie aanvulling op de coronareportage wordt. Ook ben ik workshops aan het geven, mijn focus ligt hier voornamelijk op. Stilaan komen er terug boekingen binnen. Maar ik zal veel gerichter jobs aannemen. Ik ervaar meer ademruimte momenteel en dat doet ook deugd.”

Bert: “Voor mij is dit project klaar. Mijn bedoeling om ‘de zorg’ een gezicht te geven is gelukt, vorig jaar met een reportage in het VRT-journaal over de expo in Hasselt en nu, als kers op de taart, met deze gasttentoonstelling tijdens Lens op de Mens.

Momenteel heb ik dus niet de bedoeling dit verder te zetten, maar zeg nooit nooit.  Als er een andere benadering rond het coronathema ontstaat en dit project kan versterken zal ik het zeker overwegen. Ik werk momenteel aan een paar reeksen, waaronder een met uitgepuurde, tijdloze portretten. Daar ben ik al een paar jaar mee bezig. Een reeks die door corona is stilgevallen is The silence before. Dit is een serie portretten van artiesten, genomen in de momenten voor ze het podium opgaan. De stilte voor het applaus losbarst, waar de artiest zich in afzondering focust op de komende voorstelling. Ik hoop deze reeks in het najaar te kunnen afwerken.”

Uit Real heroes never sleep © Evi Polak

Wat verwacht je van de foto’s op het festival van Pelt?

Evi: “Ik hoop dat de mensen naar deze plek kunnen komen en stil kunnen staan bij het voorbije jaar. Een plek waar ze even kunnen bezinnen en nadenken over wat er eventueel binnen hun eigen gezin heeft afgespeeld. Het zou mooi zijn dat het een soort gedenkplaats kan zijn met waarheidsgetrouwe beelden. Ik heb niet de bedoeling de mensen te choqueren, want dan had ik andere beelden kunnen tonen. Ik wil ze laten voelen hoe het er in het ziekenhuis werkelijk aan toe is gegaan. Zowel vanuit het perspectief van de medewerkers als die van de patiënten. Aangezien ik zelf ook verpleegkundige ben en de medewerkers in het ziekenhuis ken, ben ik gedurende de reportage zeer dichtbij gekomen, zo dicht dat je het gevoel hebt dat je als kijker mee in het ziekenhuis wordt gezogen, tot in de kamers van de patiënten …” 

Bert: “Ik had al snel het gevoel dat dit getoond moet worden aan het publiek. Ik heb de Universiteit Hasselt aangesproken, als grotere instantie in de regio, met een sociaal-publieke opdracht. Samen met de ziekenhuizen hebben ze de expo in Hasselt financieel gesteund. De ziekenhuizen hebben de grote prints in eigendom en die hangen nu in de ziekenhuizen. Ik hoop dat ze nog steeds hetzelfde effect hebben op het publiek als tijdens de eerste expo in Hasselt. Daarom ben ik blij dat de reeks in een binnenruimte, in de kerk van Overpelt, wordt geëxposeerd. De sereniteit en stilte van de kerk maken dat de reeks ten volle tot haar recht kan komen.”

Over Lens op de Mens

Van 6 juni tot en met 30 september 2021 verandert het centrum van Overpelt, een deelgemeente van Pelt in Noord-Limburg, voor de derde keer in één grote fotografietentoonstelling. Langsheen een parcours van ongeveer drie kilometer worden er meer dan duizend foto’s van fotografen uit de hele wereld tentoongesteld in de straten en op de pleinen van het dorpscentrum.

Meer dan driehonderd fotografen, zowel hobbyfotografen als professionals, gaven gehoor aan de oproep en stuurden hun beste beelden naar Pelt. Een internationale jury zorgde voor een mooie selectie en kende een aantal awards toe. Naast de tentoonstelling van de ingezonden beelden kan je er ook het werk van meerdere internationale gastfotografen bewonderen.

Omwille van de coronapandemie worden bijna alle foto’s in openlucht tentoongesteld, geheel coronaveilig en dus zeker het bezoeken waard.

Meer informatie vind je op fotofestivalpelt.be



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.


LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in