De Antwerpse fotograaf Ans Brys zocht en vond haar weg in documentairefotografie. Haar projecten zijn doordrenkt van een ziel en engagement. In haar beelden zoekt ze de schemerzone op, zowel in licht als in betekenis.

Ans Brys is fotograaf en docent fotografie aan Sint Lucas Antwerpen. De liefde voor fotografie groeide organisch bij haar. “Als je een romantisch verhaal wil horen over hoe ik als kind al verknocht was aan fotografie of hoe ik een oude camera van mijn grootvader kreeg, dan moet ik je teleurstellen. Ik groeide gewoon op in Turnhout en volgde daar altijd de tekenacademie. Na het middelbaar koos ik voor een masteropleiding grafische vormgeving. Ik leerde er enorm veel over vormen, kleuren, composities … Mijn laatstejaarsproject bevatte opvallend veel beelden. Het medium fotografie sprak me enorm aan. Nadat ik afstudeerde, heb ik daarom nog een bachelor fotografie bijgestudeerd. Ik wilde meer weten over het technische aspect van fotograferen: hoe werkt een camera, hoe ga je om met licht.” Brys vertelt dat de opleiding grafische vormgeving aan de academie (KASKA) snoeihard was en niet altijd even bevorderlijk voor het zelfvertrouwen. Toen ze daarna fotografie ging studeren, werkte dat bevrijdend. “Plots ging het enkel om het beeld en mocht ik me daar op focussen.”

Van de schoolbanken ging het dan naar haar zelfstandige leven als fotograaf. Hoe leerde ze op haar eigen benen staan en haar weg te vinden in de fotografiewereld? “In het begin pakte ik alle opdrachten aan, ook de zaken die ik niet leuk vond zoals huwelijken, geboortes, communies … Ik kreeg vaak stress van de verwachtingen van klanten. Toen fotografeerden we nog analoog en de angst om het juiste moment te missen, was erg groot. Maar door al die opdrachten leer je veel mensen kennen en zo rolde ik af en toe in fotoprojecten die ik heel boeiend vond. Als tip geef ik aan mijn eigen studenten mee zoveel mogelijk opdrachten aan te nemen. Je leert er veel uit en het brengt je op plaatsen en mensen die je inspireren.”

Eigen keuze

Doorheen de jaren evolueerde Brys naar documentairefotografie, het genre dat het best bij haar past. Om haar fotografiehonger te stillen, zette ze ook eigen projecten op poten. “Mijn eerste grote project was in Bangladesh. Ik mocht daar voor een ngo beelden gaan maken van blinde weeskinderen. Omdat ik daar toch was, koppelde ik er ook eigen fotoreeksen aan. Daarna trok ik naar Rwanda voor een andere organisatie. Ook daar probeerde ik eigen projecten te koppelen aan de opdracht die ik daar moest volbrengen. Zo deed ik veel ervaring op en kon ik tegelijk ook mijn eigen pad bewandelen.”

Maar als fotograaf werken voor een ngo is doorheen de jaren sterk veranderd. “Organisaties doen nu meestal beroep op lokale fotografen, en dat begrijp ik. Het is eigenlijk vreemd om als witte Europeaan elders situaties vast te gaan leggen. Ik vind het helemaal correct dat ze nu eerst zoeken naar fotografen die in de regio wonen. Maar het heeft er wel voor gezorgd dat ik andere keuzes moest maken.”

Allemaal mensen

Toch blijft de wereld rondreizen en mensen ontmoeten een rode draad doorheen haar fotografie. Enkele jaren geleden startte ze het project Alle Menschen (werden Brüder). Nadat ze in 2012 zelf door een moeilijke periode ging toen haar vader stierf, zocht ze onbewust troost en herkenning in fotografie. “Het was heel heftig, en ik voelde toen vaak woede in me opborrelen. Zonder dat ik het doorhad, ging ik op zoek naar mensen die ook een heftig verhaal te vertellen hebben. Op een dag liep via Facebook een nieuwsbericht binnen over de aankomst van vluchtelingen op het Griekse eiland Kos. Terzelfdertijd passeerde een reisadvertentie over Kos en vroeg een vriendin reistips voor datzelfde eiland.” Brys vroeg zich luidop af wat de verschillen zijn tussen mensen die daar noodgedwongen toekomen en de toeristen die de streek verkennen. Wie is wie? Zie je het verschil wel? Is er überhaupt een verschil? “Ik boekte meteen een ticket naar Kos om de situatie daar te onderzoeken. Eerst fotografeerde ik iedereen, maar daarna kwam er een inhoudelijke lijn in mijn verhaal. Want wat je ziet, blijkt niet altijd te zijn wat het is. Een man die een rugzak draagt en aan de kant van de weg zit, ziet er misschien uit als een mens op de vlucht maar blijkt een gewone toerist te zijn. De perceptie waarmee we kijken, wil ik blootleggen met dit project.”

Naar schatting zitten zo’n 5.000 vluchtelingen en migranten in de kampen in Moria en Kara Tepe op het Griekse eiland Lesbos.

Brys werkt intussen vijf jaar aan het project maar het is nog niet voltooid. “Ik zie nog genoeg kansen om mensen vanuit verschillende invalshoeken te fotograferen. Uiteindelijk hoop ik dat de reeks uitmondt in een fotoboek en een expo.” Fotograferen in vluchtelingenkampen en asielcentra of andere plaatsen waar deze mensen verblijven, is niet evident. De omstandigheden zijn vaak bar. “Als de situatie het toelaat, loop ik op deze plekken ostentatief met mijn camera rond, zodat het voor mensen meteen duidelijk is wat ik daar kom doen. Zo creëer je heldere verwachtingen. Meestal verloopt het contact maken vanzelf, je maakt een praatje of soms zegt een blik al genoeg. Ik vraag wel altijd toestemming om te fotograferen.”

Brys geeft ook regelmatig lezingen over dit project en dan beseft ze waarvoor ze het allemaal doet. “Die kleine vertwijfeling, de herkenning en bewustwording die de beelden en verhalen soms teweegbrengen, dat is heel hoopgevend.”

Het engagement van Ans Brys duikt ook op in andere fotoprojecten. Zo zette ze vorig jaar in mei The Female Gaze op poten. Ze vroeg 58 vrouwelijke fotografen een beeld te doneren dat ze verkocht voor het goede doel. De opbrengst ging naar organisaties die opkomen voor de rechten van vrouwen. “Ook hier werd ik weer geraakt door een nieuwsbericht over intrafamiliaal geweld tegen vrouwen. Ik wilde iets doen en verzamelde al die vrouwelijke fotografen.” De verkoop van de fotoprints was een succes en het project kreeg veel aandacht in de media. Brys denkt eraan om er een vervolg aan te breien.

Coronadagboek

Het voorbije jaar was ook voor Brys vreemd. Fotoprojecten vielen in het water, de coronacrisis was een domper op al haar plannen. Al schoot ze weer in gang door een oproep van Women Photograph, een wereldwijd netwerk van vrouwelijke fotografen waar ze lid van is. “Zij vroegen om een soort van fotodagboek bij te houden tijdens de coronaperiode. Het zette me gelukkig weer aan het fotograferen, anders was ik helemaal stilgevallen. Mijn zoon was thuis bij mij en we waren veel samen. Ik hoorde hem soms vreemde of grappige uitspraken doen. Als je die uit zijn context trok, werd het heel surrealistisch. Samen met de beelden die ik maakte, gaf het goed weer in welke wereld we op dat moment zaten. De buurt waarin ik woon is niet altijd zo mooi, er ligt geregeld zwerfvuil. Maar door het te fotograferen ben ik de schoonheid van die lelijkheid gaan waarderen.” De reeks doopte ze I’m Hungry, een verwijzing naar het zinnetje dat ze meer dan eens uit de mond van haar zoon hoorde. Maar het verwijst onder andere ook naar de huidhonger waarmee we allemaal geconfronteerd worden. Brys blijft eraan werken, net zolang tot het einde van de pandemie officieel wereldwijd wordt afgekondigd.

De laatste reis

Een fotoproject dat ze graag deze zomer wil afwerken, is een reeks beelden over haar vader. Hij stierf in 2012 op brutale wijze in Sint-Petersburg. “Ik heb zijn allerlaatste reis opnieuw gemaakt en heb dat vastgelegd. Een tijd geleden was ik voor mijn project Alle Menschen (werden Brüder) in de luchthaven van Frankfurt, ik moest daar overstappen. Plots besefte ik dat mijn vader daar zijn laatste uren alleen moet hebben doorgebracht. Zijn reis heb ik daarom overgedaan, zodat ik hem op de een of andere manier kon vergezellen. Ik vroeg me af waar hij overal geweest was, wat hij gezien had, wat hij gevoeld moet hebben.”

“De laatste reis van mijn vader deed ik over, om hem te vergezellen in zijn laatste uren.”

Brys probeerde de reis af te leggen als dochter maar zocht tijdens het traject ook haar toevlucht in fotografie. Anders werd het emotioneel te zwaar. “Ik nam een kleine compactcamera mee, niet mijn professionele toestel. Ik wilde loskomen van de zoektocht naar de perfecte beelden, het juiste licht, de beste compositie … Zo kon ik er zijn als mens. Ik werkte ook analoog zodat ik de beelden achter me kon laten eens ik ze gemaakt had. De camera fungeerde als een soort filter tussen mij en de realiteit. Ik kon er door kijken en soms wat afstand nemen. Nu liggen er gigantisch veel beelden op me te wachten die ik wil verwerken tot een boek.”

Fotografie doorgeven

Brys combineert haar fotografie met een baan als docent aan Sint Lucas Antwerpen. De combinatie houdt haar scherp. Ze moet ervoor zorgen dat ze mee is met alle nieuwigheden in fotografie. “Tegenwoordig is de wisselwerking tussen de fotograaf en het onderwerp enorm belangrijk. Wat vloeit daaruit voort? Wat leer je er als fotograaf uit? En hoe verhouden de beelden zich tot de kijker? Het zijn aspecten die je als fotograaf ook in rekening moet brengen en die je beelden een meerwaarde geven.” Haar studenten probeert ze vooral veel inspiratie en ideeën aan te reiken. En altijd constructieve feedback te geven. “Kritiek geven is gemakkelijk, maar ik probeer dat zoveel mogelijk opbouwend te doen, en ook alternatieven aan te geven. Volgens mij leren ze daar het meeste uit en houdt hen dat gemotiveerd. Hoewel dat niet altijd een eenvoudige opdracht is, probeer ik iedereen in de groep mee te krijgen.”

Naast eigen projecten en haar docentschap, fotografeert Brys ook als persfotograaf voor de Nederlandse krant NRC Handelsblad. Ze wordt het meest gevraagd voor portretten of beelden die bij langere en diepgravende stukken horen. “Soms word ik zenuwachtig van portretten maken. Meestal moet dat snel gaan en krijg je als fotograaf maar een klein tijdsvenster om je ding te doen. Bovendien kan je de locatie niet op voorhand kiezen en moet je vaak in moeilijke lichtomstandigheden werken. Toen op een keer politicus Guy Verhofstadt voor mijn lens stond, kreeg ik letterlijk één minuut de tijd om een portret van hem te vangen. Dan moet je er natuurlijk staan als fotograaf. Heel wat anders was de ervaring met schrijver David Van Reybrouck. Hij trok een uur de tijd uit om samen een wandeling te maken. De beelden die je dan krijgt, zijn veel echter. Al ben ik eigenlijk nooit helemaal tevreden over een portret. Voor mij kan het altijd nog veel beter. Nadien zie ik vaak nog gemiste kansen. Als het klikt ben ik soms zo betrokken aan de praat met iemand dat ik minder aandacht schenk aan de fotografie. Dan staat mijn betrokkenheid letterlijk in de weg.”

“Ik probeer me los te trekken van de zoektocht naar het perfecte plaatje, en meer in de scène te zitten.”

Schemerzone

Zelf omschrijft Brys haar eigen fotografie als melancholisch en duister. Ze wordt aangetrokken tot de schemerzone. “Net voordat de avond valt, komt er een vreemde gloed over de wereld. Het kunstlicht dat je dan krijgt, intrigeert me. Het kleurt de realiteit met een aparte zweem. In die omstandigheden ben je ook heel beperkt in je instellingen: je moet je diafragma openzetten, de sluitertijd laag zetten en de ISO hoog. Soms werk ik in heel donkere lichtomstandigheden, bijvoorbeeld in een tentje in een vluchtelingenkamp waar er soms enkel een peertje licht hangt.”

Haar nabewerking houdt Brys liever puur. “Ik heb mijn eigen preset gemaakt die ik op mijn beelden toepas zodat ze dezelfde sfeer ademen. Meestal verander ik enkel de kleurtemperatuur en het contrast. Jaren geleden deed ik de digitale toning voor een expo van de bekende Amerikaanse fotograaf James Nachtwey. Daar moest ik tot in iedere pixel de toonwaarden aanpassen. Het is een echte stiel die ik daar onder de knie kreeg. Die methode paste ook perfect bij de beelden die hij maakte. Maar het deed mij besluiten om de nabewerking van mijn beelden toch eenvoudig en zuiver te houden.”

Advertentie



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.


LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in