Dromerige landschappen, unieke weerverschijnselen fascinerende dieren; de natuur is een onuitputtelijke bron voor creatieve fotografen. De Nederlandse Annemieke Tonnaer heeft een wel heel creatieve manier gevonden om natuurschoon in beeld te brengen. Shoot dook een dagje met de fotografe het bos in voor een spoedcursus ‘menselijke natuur herkennen’.

We staan op de Holterberg in de Nederlandse provincie Overijssel, tussen de glooiende hoogvlaktes van het Nationale Park Sallandse Heuvelrug. Van hieruit kan je elke windrichting oplopen en in sprookjesachtige bossen verdwalen. Vooral voor wandelaars, fietsers en dagjesmensen is het hier een gewild stukje natuur om even lekker te sporten of een frisse neus op te halen. Voor fotografe Annemieke Tonnaer (49) dienen deze bossen een heel ander nut; een gigantische speelplaats bomvol bomen en takken die op menselijke lichaamsdelen lijken. Haar conceptuele fotografie ligt hieraan ten grondslag. “Ik fotografeer met het doel om een gedachte, idee of een boodschap in een serie foto’s vast te leggen. Voor dit project verdiepte ik mij in de relatie van de mens met de natuur. Na veel lezen en onderzoeken vroeg ik mij af waarom mensen zichzelf naast of zelfs boven de natuur plaatsen, terwijl wij net zo goed levende wezens zijn, net als allerlei andere wezens en organismen die wij in de natuur tegenkomen. Dit fotoproject is mijn zoektocht naar de connectie van de mens met de natuur en om mensen zelf te laten nadenken over de relatie tussen de mens en de natuur.”

Omgekeerde benen in een boom

Tijdens wandelingen en hardloopuitjes in het bos, begon Annemieke al snel allerlei menselijke vormen en elementen om haar heen te zien. “Tijdens mijn eerste zoektocht fotografeerde ik een oog in een boom”, vertelt de fotografe. “Niet veel later ontdekte ik tijdens een wandeling twee omgekeerde benen in een boom en belde een kennis mij op om eens in hun straat te komen kijken, omdat zij daar zo’n mooie billenboom hadden staan. Zo kreeg ik steeds meer oog voor deze manier van kijken naar de natuur.” Annemieke is er al maanden druk mee; boswandelingen en zoektochten om lichaamsdelen te herkennen in de natuur. Tenen, monden, oren, benen, borsten en billen; Annemieke komt altijd wel thuis met een nieuw lichaamsdeel. “Je gaat op een hele andere manier kijken naar de natuur”, zegt ze over haar project, genaamd Human = Nature.

Deze boom lag tussen de bladeren en ben ik tijdens het struinen tegengekomen. Aangezien hier een flink verschil zit tussen de dikte van het linker en rechter been heb ik getwijfeld of dit zou werken. Toch de foto genomen en thuis net zolang gespeeld met het maken van uitsnedes totdat de voeten er onder pasten.

We wandelen het bospad in, dat Annemieke al na een meter of tien inruilt voor een kleine opening in de bosjes. “Zullen we hier maar even induiken? Daar zie ik iets interessants.” Na amper twee minuten in het bos staat de observerende fotografe al naast een flinke boom, die het door een recente storm heeft moeten ontgelden. De stam zelf ligt genadeloos gevloerd gespreid over ons pad. Aan alle kanten van de omgevallen boom steken vervormde takken uit. Waar de gemiddelde wandelaar enigszins geïrriteerd met een boog om deze wegversperring heen zou wandelen, ziet Annemieke juist haar kans schoon. “Er gebeurt hier van alles.” Inspecterend loopt zij een paar rondjes om de gevallen boom heen, speurend naar een potentiële lichaamsdelen. “Ik moet even inkomen hoor”, verontschuldigt zij zich. “Tijdens de eerste minuten moet ik weer even de knop omzetten en met een andere blik naar de details kijken. Daar komt natuurlijk ook wel een stukje fantasie bij kijken.”

Als Annemieke ons vraagt of wij, net als zij, een elleboog herkennen in een simpele tak, begrijpen wij niet direct wat zij bedoelt. Pas na drie keer goed kijken, vanuit verschillen hoeken, ontdekken wij wat Annemieke minuten geleden al zag: een hoekige vorm van een tak die, met een flinke portie verbeelding, door zou kunnen voor menselijke elleboog.

Deze foto heb ik gemaakt tijdens de wandeling zoals beschreven in het artikel. Je ziet niet vaak een tak die met zo’n scherpe bocht terug groeit en dan ook nog een mooie verhouding heeft zoals een boven- en een onderarm hebben. Een mooie kans dus voor een lichaamsdeel dat nog niet in de verzameling zat.

Meer dan alleen vorm

Maar alleen een simpele gelijkenis is niet voldoende, stelt Annemieke. “Een geschikt object moet aan een aantal belangrijke voorwaarden voldoen. Zo moet het formaat van de boom of tak precies kloppen. Dat is cruciaal voor de tweede fase, waarin ik de foto ‘meng’ met een foto van hetzelfde, menselijke lichaamsdeel. De tak moet daarom nagenoeg dezelfde dikte hebben van een echte elleboog, anders kloppen de proporties niet en kan ik de foto’s niet combineren tot één beeld waarin de mens en de natuur één zijn. Verder wil ik niet te veel afleidingen rondom het object in beeld hebben, zoals andere takken en bladeren. Natuurlijk moet ook de lichtval kloppen en overeenkomen met de tweede foto. Het moet allemaal mooi en natuurlijk in elkaar vloeien. Hoeveel kans een foto maakt om het eindstation te halen op het moment dat ik schiet, vind ik lastig inschatten. Er komt veel bij kijken.”

Door de harde schaduwen van het felle zijwaartse licht viel deze spleet in de boom gelijk op als ruggengraat. Bij het fotograferen van de rug heb ik bewust het licht ook van de rechterzijde laten komen zodat het totaalbeeld qua licht klopt.

Zo is een geschoten foto voor Annemieke nooit het eindproduct. “Ik bewerk al mijn foto’s tot een nieuwe realiteit.” Na haar aandachtige zoektochten in het bos, bekijkt Annemieke thuis grondig het resultaat en beoordeelt zij of daar een exemplaar tussen zit die door mag naar de volgende ronde. “Indien een foto goed genoeg is en het licht klopt, ga ik op zoek naar een model met een geschikte elleboog. Mijn kinderen, mijn man en vriendinnen zijn allen al aan de beurt geweest, maar het vaakst sta ik zelf model voor mijn creaties. Dan sta ik voor een groot doek op mijn zolderkamer en fotografeer ik met een zelfontspanner mijn eigen schouders of enkels. Daarvoor gebruik ik altijd natuurlijk licht, tenzij ik een bepaalde lichtval in de eerste foto echt niet kan nabootsen.”

Dit is mijn persoonlijke favoriet door de grove structuur van de boom en de mooie ronding van de borst en ook het uitzicht over de Epener heide. Een rug met flink wat sproeten en lijnen vond ik een goede match voor deze boom.

De elleboogtak lijkt aan Annemiekes strenge eisen te voldoen. De fotografe grijpt naar haar Fujifilm X-T1 systeemcamera met 35mm-primelens uit haar compacte tasje, neemt positie in vlak vóór de elleboogtak in en drukt meerdere malen af. “Ik ben geen aanhanger van de hipste en duurste apparatuur. Ik vind het belangrijker wat ik kan met een apparaat, dan wat het apparaat zelf allemaal kan.”

Annemieke schiet vanuit verschillende hoeken in totaal twaalf foto’s van de elleboogtak. “Tegenwoordig schiet ik iets meer van de omgeving erbij. Dat kan bruikbaar zijn in de nabewerking. Voorheen schoot ik mijn objecten nog weleens te krap.”

Zoeken naar lichaamsdelen

We wandelen verder in het dichtbegroeide bos. Als een alerte boswachter zoekt Annemieke naarstig naar nieuwe lichaamsdelen. Na elke twee meter zoekt zij even rond naar potentiële ogen, tenen of borsten. “Het is veel zoekwerk”, erkent zij. “Soms leg ik in een hele ochtend in het bos nog geen vijfhonderd meter af. Het voordeel daarvan is dat ik op deze manier het bos veel intenser beleef dan de meeste mensen. Je registreert echt alles wat je ziet, tot in de kleinste details. Ik ben echt even helemaal weg van alles, in mijn eigen, groene wereldje.”

Over deze foto zijn de meningen verdeeld van ‘bah, wat vies’ tot ‘leuke vondst’. Bij het tegenkomen van deze tak in het bos had ik het idee dat de boom zijn tong naar mij uitstak. Ik heb hier maar twee foto’s van gemaakt, omdat ik niet het vertrouwen had dat dit zou werken in combinatie met een echte tong. Dit bleek mee te vallen en ik was positief verrast door de match.

In haar zoektocht naar menselijke elementen in de natuur, wordt het voor Annemieke een steeds grotere uitdaging om niet in de herhaling te vallen. “De beginperiode was het makkelijkst, toen ik alles voor het eerst fotografeerde. Armen, benen en voeten bleken een vrij makkelijk en veelvoorkomend natuurverschijnsel. Bovendien plak je deze lichaamsdelen in de nabewerking vrij makkelijk aan de menselijke versies ervan. Maar sommige lichaamsdelen heb ik na al die maanden nog altijd niet gevonden. Een neus bijvoorbeeld, die staat hoog op mijn wenslijstje. Maar zelfs als ik die neus zou vinden in de natuur, dan moet ik daar nog een bijpassend gezicht bij gaan zoeken. Een heel karwei.” Toch gaat Annemieke zelden gericht het bos in. “Ik kijk wel wat ik tegenkom. Dat is juist het mooie hiervan.”

Fotografische oplossingen

We komen tot stilstand bij een eigenaardige verzameling van verdraaide takken. “Even kijken hoor”, fluistert Annemieke in zichzelf. “Hmmm, dit zouden zo een paar in elkaar gedraaide handen kunnen zijn. Zie je?” Dit keer merken we sneller wat de fotografe bedoeld, twee dunne takjes die als polsen op elkaar leunen. “Hier zou ik twee handen bovenop kunnen bewerken. Dat kan heel mooi worden.” Met militaire precisie schuift zij een klein twijgje opzij. “Ik wil zo min mogelijk veranderen aan hoe ik dingen aantref”, licht de fotografe toe. Takjes, blaadjes of andere objecten niet aanraken of verschuiven, is voor Annemieke een vuistregel. “Dat zou het iets te makkelijk maken. Een enkele keer heb ik misschien een klein takje in de voorgrond weggehaald, meer niet. Ik los het liever fotografisch op, door mijn object scherp te stellen en zo de andere, ‘overbodige’ elementen onscherp te krijgen en naar de achtergrond te werken.” Annemieke gaat op een meter afstand staan, zakt lichtjes door haar knieën en focust haar zoomlens. “Ik ben benieuwd hoe dit er straks uitziet onder een paar menselijke handen.”

Ik heb al vele oren in mijn verzameling. Meestal worden deze gevormd door paddestoelen groeiend uit bomen. Dit was zo’n overduidelijk exemplaar dat het met één klik aan het echte oor vast zat. Perfect match!

Even verderop stuitten we op een paar afgebroken takken, met uitstekende schorsdelen. “Dat zouden flinke oorlogswonden kunnen zijn, van die afgebroken armen”, grapt Annemieke. “Al wordt dat iets te luguber, naar mijn smaak.” En kijk, roept de fotografe glimlachend, daar zien wij weer een paar mooie billen. Zij wijst naar twee takken die op een stel benen lijken, waarvan de rechter een stap naar voren zet. “Jammer zeg, één van de takken is nét een stuk breder dan de ander. Het moet allemaal net kloppen.” Annemieke raakt op dreef. “Daar, een mooi oor in die boomstam!” We kijken naar een afgebroken boom, half opgegaan in het overgroeiende mos. In een klein gat zien we de eigenaardige, schelpachtige vormen van de boomkringen, die sterk aan een oor doen denken.

Overal borsten, benen en billen

Hoe langer we met Annemieke door het bos lopen, hoe makkelijker wij lichaamsdelen terugzien. “Jullie zijn zeker niet de enige!”, stelt onze gids. “Ik krijg regelmatig te horen dat de mensen die mijn foto’s hebben gezien haast niet meer normaal een boswandeling kunnen maken. Zij zien ineens overal borsten, benen en billen in. Gelukkig zijn het hele leuke reacties.” In dezelfde boomstam herkennen wij een mond in een kleine, sneevormige opening. “Dat komt mooi uit”, zegt Annemieke. “Ik zou heel graag nog een uitstekende tong van een model met een natuurlijke mond willen mengen.”

Deze associatie zat al een hele tijd in mijn hoofd en het was een race tegen de klok om voordat alle wilgen gesnoeid zouden worden een mooi exemplaar te vinden met zo min mogelijk takken naar beneden. Uiteindelijk vond ik in Zutphen de goede boom.

Van een grote boomstam vallen we in de kleine schimmels en paddenstoelen op de grond. Met haar macrolens hurkt Annemieke, die standaard in zwartwit fotografeert, voor een opvallende, felgele schimmel. Op vijf centimeter afstand drukt zij de ‘vingertjes’ af. “Jammer dat het niet precies vijf vingertjes zijn”, lacht de fotografe.

Annemieke, die van beroep productmanager is bij een bedrijf dat radarsystemen voor marineschepen ontwikkelt, heeft tien jaar fotografie-ervaring, waaronder een driejarige opleiding in Photographic Design, waarvoor zij afstudeerde met een dikke 10. Zij fotografeert vooral om anderen te prikkelen en deelgenoot te maken van haar eigen verwondering. “Ik hoop dat deze natuurfoto’s van mijn Human = Nature-project de kijker uitdaagt om zijn of haar eigen relatie met de natuur te herzien en zich ervan bewust wordt. Waarom zijn wij niet meer één met de natuur?”

Conceptuele fotografie

De grote bewondering voor de natuur ontstond bij Annemieke al tijdens haar afstudeeropdracht op de fotovakschool, een jaar geleden. Daarin richtte zij zich op biomimicry, de wetenschap om principes uit de natuur te gebruiken voor ontwerpen van de menselijke hand. Zoals het fotosyntheseproces waarmee een blad licht omzet in energie als startpunt gebruikt wordt voor het ontwerp van een zonnecel.

Er zijn veel bomen die iets van de vorm van een hak hebben. Door de lichte vlekken in deze stam krijgt deze stam met stukken huidkleurige bast een echte associatie met een voet. De vorm van de voet was wel wat meer verticaal dan ik gedacht had, dus het was voor het model flink op de tenen staan.

Sindsdien geeft zij veel lezingen in conceptuele fotografie. “Hoe vertel je een verhaal met foto’s? Dat vind ik een belangrijke vraag. Wat wil je vertellen met jouw foto’s? Daar komt veel onderzoek bij kijken. In al mijn projecten investeer ik daarom veel tijd in de voorbereiding. Human = Nature heb ik ook helemaal uitgeschreven, voordat ik de eerste foto maakte. Soms raak ik in de eerste maand van een nieuw project mijn camera helemaal niet aan.”

Zo maakte Annemieke eerder een social media project ‘#lifeisgood’, na urenlang naar Facebook-foto’s te kijken en te bestuderen wat de gevolgen van social media kunnen zijn. “Ik merkte dat op nagenoeg iedere Facebookfoto de werkelijkheid wordt aangepast door het gebruik van filters en het maken van uitsneden van een stukje van de werkelijkheid. Alleen de mooie dingen van het leven worden hierop getoond. Dat triggerde in mij een behoefte om juist het gedeelte dat uit dit type foto’s wordt ‘weggeknipt’ te laten zien.”

Na het plaatsen van een eerste Facebook bericht met foto’s uit het project ‘Human = Nature’ kreeg ik de tip van een boom in Epe die wel heel veel op een paar billen lijkt. Bij aankomst heb ik al lachend de foto’s genomen. Gelukkig een paar mooie benen gevonden die er perfect onder passen.

De fotografe slaat haar werkboek open, met daarin enkele typische, ‘perfecte’ Facebookfoto’s. Met haar hand beweegt ze een gedeelte van de pagina opzij, waardoor het totale plaatje van iedere foto zichtbaar wordt. Het effect is even confronterend als hilarisch. Zo blijkt het mooie grasveld waarin een meisje met zonnebril poseert ineens in de voorgrond te liggen van een sfeerloos industrieterrein. “De realiteit blijkt vaak heel anders te liggen dan wat er wordt getoond”, vult Annemieke aan. “Het eindeloos kijken naar foto’s van andermans fantastische leven op social media zorgt ervoor dat mensen hun eigen leven minder interessant vinden en men kan er zelfs depressief van worden. Dit project laat mensen op een humoristische manier relativeren dat het ook uiterlijke schijn kan zijn en het gepresenteerde leven helemaal niet zo perfect hoeft te zijn als het eruit ziet. Hiermee zet ik mensen graag aan het denken: hoe verdraai ik de werkelijkheid en hoe presenteer ikzelf mijn leven op social media net ietsje beter dan de werkelijkheid?”

De foto’s in dit artikel behoren toe aan Annemieke Tonnaer. Je kan haar werk bewonderen op haar website of Facebook-pagina.

Advertentie



Wil je beter leren fotograferen?

Neem dan een abonnement op Shoot Magazine (8x per jaar).

Shoot is hét fotografiemagazine voor en door enthousiaste fotografen. In Shoot vind je de beste tips en trucs, workshops en cursussen voor geslaagde foto’s, de knapste fotoplekjes in België, de helderste uitleg over fotografietechnieken, tests van nieuwe camera’s, lenzen en meer, plus foto’s van de beste Belgische fotografen.


LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in