Deze website maakt gebruik van cookies. Voor meer informatie over de cookies waarvan deze website gebruik maakt klik hier. Door verder op deze website te surfen geeft u de toestemming aan Minoc Media Services om cookies te gebruiken.

Waarom middenformaat beter is

De rijzende ster

Waarom middenformaat beter is

Op de voorbije Photokina stonden nieuwe middenformaatcamera’s in de schijnwerpers. Zullen het groeiende aanbod en de lagere prijzen volstaan om de gedreven fotoliefhebber weg te lokken van de ‘kleine’ sensorformaten? 

Je hoeft niet eens zo oud te zijn om je de tijden te herinneren waarin de ‘serieuze’ fotoliefhebber zich van de grote massa hobbyfotografen onderscheidde door een keuze voor een middenformaatcamera. Die zware beesten, die gevoed werden met 120-rolfilm die na tien opnames al verslonden was, waren duur in aankoop en in gebruik. Maar wie ermee leerde werken, kreeg er veel van terug – niet alleen in prestige en een ego-boost, maar ook in beelden met een hogere resolutie en met een scherptediepte waarvan kleinbeeldfotografen alleen konden dromen. Middenformaatcamera’s waren duurder dan zelfs de allerbeste kleinbeeldspiegelreflexcamera’s, en ook de lenzen voor middenformaat waren hoger geprijsd. Maar het prijsverschil tussen ‘analoog’ kleinbeeld en middenformaat was niet zo dramatisch als het verschil tussen digitale kleinbeeld- en middenformaatcamera’s.

Het duurste onderdeel van een digitale camera is de beeldsensor. Wegens de manier waarop sensoren geproduceerd worden, stijgt de prijs van een sensor niet lineair met de grootte ervan. Een digitale middenformaatsensor is in verhouding dus véél duurder dan een sensor in full-frameformaat. Door de zeer hoge prijs van digitale middenformaatcamera’s (tienduizenden euro’s) bleef de markt erg klein, waardoor de kosten van onderzoek en ontwikkeling van het systeem moeilijk terugverdiend kunnen worden. Daardoor werd er minder geïnvesteerd in nieuwe technologie en nieuwe camera’s. Tot een paar jaar geleden waren digitale middenformaatcamera’s herwerkte versies van filmcamera’s uit de jaren 80, met een digitale ‘rug’ die de sensor en de elektronica bevatte. Mediumformaat werd een heel dure en heel ouderwetse bezigheid.

Veel middenformaatcamera's zoals deze Phase One 645DF zijn modulair opgebouwd, met een verwisselbare digitale 'rug' voor verschillende budgetten.?

De grote sprong voorwaarts

Met de introductie van de Hasselblad X1D en de aankondiging van Fujifilms GFX lijkt de markt terug te keren naar de dagen waarin professionele fotografen en gedreven amateurs de investering in een middenformaatsysteem kunnen overwegen. Niet toevallig zijn dit allebei spiegelloze camera’s: door het verdwijnen van de spiegel bevatten deze toestellen minder bewegende onderdelen, wat helpt om de kostprijs aanvaardbaar te houden. De grootste verandering is echter de sensor die het hart van deze nieuwe middenformaatsystemen vormt.

Een paar jaar geleden introduceerde Sony een 50 megapixelsensor op middenformaat. Dankzij het gebruik van CMOS-technologie was die niet alleen goedkoper om te maken dan de CCD-sensor die tot dan toe standaard was in middenformaat; de sensor bood ook een groter ISO-bereik en was daardoor ook buiten de studio bruikbaar. Deze sensor veroverde snel de markt. Hij wordt gebruikt door Hasselblad in de digitale ruggen voor het H-systeem en in de nieuwe spiegelloze X1D. Phase One gebruikt deze sensor in de digitale ruggen IQ1 en IQ3 voor de XF- en 645DF+-camera’s, en Pentax stopte de sensor in de 645Z-camera. Ook Fujifilm koos voor deze Sony-sensor voor de GFX 50S. Hierdoor beginnen schaalvoordelen te spelen, wat de prijs voor middenformaat doet dalen. Fujifilm heeft grootse plannen voor dit systeem en kondigde aan dat zijn camera met standaardlens minder dan 10.000 dollar gaat kosten. Dat wijst erop dat Fujifilm zoveel Sony-sensors heeft besteld dat het een volumekorting kon bedingen. Ik vermoed dat de prijzen nog kunnen zakken indien middenformaat aanslaat en de productiekosten verder dalen. Dat is goed nieuws voor fotografen.

Het dynamisch bereik is het grootste voordeel van de nieuwe Sony-sensors. De manen van de paarden en de lucht zijn overbelicht. De Hasselblad H5D-50c legde voldoende informatie vast om de hooglichten te herstellen (onder). Voor landschapsfotografen betekent dit dat grijsverloopfilters overbodig kunnen worden.?

Waarom middenformaat?

Maakt een grotere sensor echt zo veel uit in een tijd waarin ook full-frame reflexcamera’s een resolutie van 50 megapixel halen, zoals de Canon EOS 5DS? Kort antwoord: ja. Een middenformaatsensor is groter dan een full-frame sensor, en bij een identieke resolutie is elke afzonderlijke pixel op een middenformaatsensor dus ook groter. Grotere pixels vangen meer licht op, hebben minder signaalversterking nodig en kunnen dus beelden creëren met minder ‘ruis’. Dat betekent zuiverder foto’s met meer detail en minder afleiding.

De pixels kunnen ook een grotere elektrische lading aan. Daardoor heeft de jongste generatie middenformaatcamera’s een groter dynamisch bereik dan eender welke full-framesensor. Een ruim dynamisch bereik leidt tot foto’s met meer toon- en kleurinformatie – minder uitgebrande hooglichten of dichtgelopen schaduwen – en dat is altijd een goede zaak.

Door hun grotere afmetingen van de sensor is het ook makkelijker om foto’s met weinig scherptediepte te maken. Het is soms zelfs moeilijk om de scherptediepte groot genoeg te houden zodat je onderwerp scherp op de foto staat! Bij een portret gebruik je daarom diafragma’s zoals f/4 of f/5.6; die geven even veel (of beter gezegd – even weinig) scherptediepte als f/2.8 op een full-framecamera. De meeste lenzen presteren op deze kleinere diafragma’s beter dan op f/2.8.

Zelfs toen digitale middenformaatcamera’s nog een klein fortuin kostten, kozen sommige professionele fotografen voor de extra resolutie, de grote toonomvang, de kleurgradaties en de unieke look van middenformaat. Door de recente evoluties komt middenformaat binnen het bereik van meer professionele en amateurfotografen.

In de eerste tien dagen na de aankondiging van de Hasselblad X1D – de eerste ‘betaalbare’ digitale Hasselblad – kreeg Hasselblad evenveel bestellingen als het bedrijf op een heel jaar had verwacht. Dat wijst erop dat Hasselblad veel te bescheiden was in zijn verwachtingen, en dat de vraag naar goede, bruikbare middenformaatcamera’s zeer groot is.

Middenformaat heeft dus een bloeiende toekomst. Het zal nooit een massaproduct worden. Middenformaat is er voor de enthousiaste fotograaf die foto’s wil maken die tonen hoeveel toewijding, tijd, liefde, zweet, frustratie, moeite en doorzettingsvermogen nodig zijn om een fantastisch beeld vast te leggen. En dat, beste vrienden, is fantastisch nieuws.