Deze website maakt gebruik van cookies. Voor meer informatie over de cookies waarvan deze website gebruik maakt klik hier. Door verder op deze website te surfen geeft u de toestemming aan Minoc Media Services om cookies te gebruiken.

Hoe onderhoud ik mijn camera?

Een beter leven voor je fototoestel

Hoe onderhoud ik mijn camera?
Zelfs al wissel je nooit een lens, ooit zal er toch stof in je camera raken.

Je hebt een bom duiten besteed aan een camera en lenzen. Uiteraard wil je dat die spullen een tijdje meegaan. De sleutel is een goed onderhoud. Maar wat houdt dat precies in?

Elke dokter zal het je vertellen: voorkomen is beter dan genezen. Dat geldt ook voor fotomateriaal, dat nu eenmaal vrij kwetsbaar is. Aan de ene kant heb je een body propvol spitstechnologie, aan de andere kant heb je objectieven die – als je ze herleidt tot de essentie – bestaan uit glas. Dat is niet exact hetzelfde materiaal als de ruit waar het buurjongetje graag een voetbal doorheen trapt, maar toch ook niet zoveel steviger. Meer zelfs, een typisch objectief is samengesteld uit meerdere lenzen, die met laserprecisie geslepen en gepositioneerd zijn. Kwetsbaar, dus.

De opties om je camera voor allerlei onheil te behoeden, zijn legio: draagzakken, schermbeveiligers, filters en zelfs volledige omhulsels zoals Camera Armor. Maar zelfs met de beste preventieve houding blijft onderhoud  noodzakelijk.

De vijand heet stof
Het kloppend hart van de camera is uiteraard de sensor. Deze beeldchip bestaat uit miljoenen kleine fotogevoelige cellen, die elk overeenkomen met één pixel op de foto. Als het gaat om de prestaties en het onderhoud is het vooral belangrijk om te weten dat deze beeldchip statisch geladen is en daardoor stofdeeltjes aantrekt.

Dergelijke deeltjes nestelen zich na verloop van tijd in de ‘putjes’ van pixels, wat uiteraard de beeldkwaliteit niet ten goede komt. Je ziet dan op foto’s donkere vlekjes opduiken – een fenomeen dat vooral opvalt bij homogene kleuroppervlakten, zoals een blauwe hemel. Online vind je wel eens beelden gemaakt met vervuilde sensors waarvan je zou denken dat iemand een pakje tabak in de camera heeft gekieperd. Meestal ogen stofvlekken niet zo spectaculair, eerder als verkleuringen dan uitgesproken zwarte stippen of strepen.

Om na te gaan of er stof op een sensor zit, stel je je camera in op diafragmavoorkeuze met diafragma f/16 of hoger. De sluitertijd is minder belangrijk, maar als die te lang wordt om uit de hand te fotograferen, zet je camera dan op een statief. Mik op een effen oppervlakte, zoals een witte muur, en neem een foto. Dan zal je eventuele stofjes goed kunnen zien.

Lenswissel
Stof op een sensor is heel moeilijk te vermijden, zelfs bij de best geconstrueerde fototoestellen. Het gaat uiteindelijk om heel kleine deeltjes. De grote boosdoener lijkt een lenswissel, als de binnenkant van de camera aan de buitenwereld wordt blootgesteld.

Zelfs al duurt een lenswissel maar enkele seconden, dat is voldoende om stofdeeltjes binnen te laten. Een basisregel is dan ook dat je een lenswissel uitvoert in een omgeving met weinig stof, zand, pluisjes of ander rondzwevend grut in de lucht. Dat is niet altijd evident, natuurlijk. Natuur- of sportfotografen moeten nu eenmaal in soms lastige omstandigheden een ander objectief monteren.

Speciale systemen beschermen de sensor tegen stof.

Alle camera's met verwisselbare lenzen, dus zowel de compacte systeemcamera’s als digitale reflexcamera’s, hebben last van het stofprobleem. Voorlopig is er geen indicatie dat de ene categorie er meer last van heeft dan de andere, vertelt Norbert Kersten van Foto Konijnenberg in Turnhout. Toch zou dat niet onlogisch zijn, want systeemcamera’s missen de spiegel van een spiegelreflexcamera die de sensor bij het wisselen van lenzen toch gedeeltelijk afdekt.

Bij het wisselen van de lens is de sensor van een systeemcamera helemaal blootgesteld aan de lucht. "Waarschijnlijk is het nog te vroeg en worden er verhoudingsgewijs weinig systeemcamera’s verkocht, waardoor het fenomeen niet opvalt. Maar een blootgestelde sensor is in elk geval makkelijker te reinigen", volgens Kersten.

Stofzuigers
Maar lenswissels zijn absoluut niet de enige bron van stof. "Sommige objectieven trekken veel stof binnen. Van daar komt het in de kamer van de spiegel terecht, en zo uiteindelijk op de sensor", zegt Kersten. De zaakvoerder demonstreert het fenomeen treffend met een Canon EF 100-400mm f/4.5-5.6 L-objectief. Met de lens los in de hand voel je bij het in- en uitzoomen aan de lensvatting een enorme zuig- en blaaskracht. "Deze lens staat erom bekend dat hij veel stof aantrekt," zegt Kerstens, "maar het is zeker niet de enige."

Kortom, zelfs al wissel je nooit een lens, ooit zal er toch stof in je camera raken. Goed om te weten is dat duurdere objectieven doorgaans beter stof- en waterbestendig zijn. En dat verhaal klopt eigenlijk ook voor de camera's zelf: hoe meer je uitgeeft, hoe beter ze zijn afgeschermd.

Om het stofprobleem te bestrijden, hebben camerabouwers de voorbije jaren hun DSLR’s en systeemcamera’s uitgerust met ingebouwde sensorreiniging. Het hangt van het merk af wat dat juist inhoudt: sommige camerafabrikanten laten de sensor trillen om het stof los te schudden, anderen opteren voor een enkele, zwaardere tik.

Typisch is dat je bij het afzetten van de camera de sensor gekuist wordt. "Maar het probleem wordt daarmee niet opgelost", weet onze man van Foto Konijnenberg. "Die functies werken maar ten dele. Grote stofdelen raak je toch niet kwijt en uiteindelijk moet je de sensor handmatig schoonmaken. De grote uitzondering hierop is trouwens Olympus, nota bene de mensen die de ingebouwde sensorreiniging hebben uitgevonden. Ik zie zelden een van hun toestellen binnenkomen voor een sensorclean."

Met een speciale pen kun je de lens reinigen.

Doen of laten doen?
Zelf de beeldsensor reinigen, het lijkt de meeste mensen wellicht niet zo evident. Onterecht, weet Kersten: "Het kan wel. Mensen hebben vaak schrik, maar het is gewoon een kwestie van het te doen. Je kunt het vergelijken met een klein onderhoud van de auto. De ene laat het doen in de garage, de andere haalt zelf bougies en olie en begint eraan. Met de juiste middelen is het eigenlijk geen probleem."

De sensor van een doorsnee SLR laten reinigen kost ergens tussen 20 en 40 euro. Het tarief ligt meestal hoger voor fullframetoestellen. Niet onlogisch, want in die camera’s steken nu eenmaal grotere sensors.

Schaf je zelf alle middeltjes aan om een sensor te reinigen, dan zal je niet per se goedkoper uitkomen. Toch niet als je maar zelden de mouwen opstroopt voor een poetsbeurt. Zelf reinigen wordt wél interessant als je vreest dat stof een probleem kan worden op een lange vakantie. Of als je vaak fotografeert in ‘stoffige’ omstandigheden en niet om de haverklap naar een vakman wilt lopen. Kersten noemt het voorbeeld op van vliegtuigspotters of motorcross-fotografen, allemaal mensen die in het veld met rondzwevend vuil te kampen hebben.

Het zwaardere werk
Er is geen gulden regel hoe vaak je een sensor moet reinigen, zegt Kersten: "Het is niet dat je om de zoveel maanden moet doen. Doe het wanneer het nodig is. En probeer eerst de sensor droog te reinigen. Na drie, vier keer grijp ik zelf meestal wel naar de swaps om nat te kuisen."

De constructiewijze van een reflex betekent dat je na een verloop van tijd opnieuw een vuile sensor krijgt. Er blijft immers stof op de spiegel of ergens in de kamer hangen. Door het omhoog klappen van de spiegel raken die stofdeeltjes uiteindelijk toch bij de sensor.

"Je zou in principe de spiegel en de hele kamer kunnen reinigen. Maar wij verkiezen een erg vuile camera op te sturen naar een reparatiedienst. Wij hebben er gewoon minder goede ervaringen mee. Ook als er stof op het matglas of in de zoeker zit, laten we het meestal met rust. Staat de klant er echt op dat we die onderdelen reinigen, dan opteren we eveneens om het toestel op te sturen naar een reparatiedienst."

Doe het zelf

Welke opties heb je nu om zelf een toestel te onderhouden? Er zijn verschillende producten op de markt, elk met hun voor- en nadelen.

1. Brildoekjes: merken als Hama en Photosol hebben doekjes die je kunt gebruiken om lenzen en het schermpje achter op de camera te kuisen.
2. Lenskwasten: Met doekjes moet je oppassen dat er geen grove korrels op de lens liggen die een kras kunnen maken. Een lenskwast zacht over de lens vegen kan die partikels verwijderen. Sommige kwasten zijn gecombineerd met een balgje om stof weg te blazen. Een Lenspen is een bijzondere kwast die je voor meerdere doeleinden kunt inzetten.
3. Perslucht: je kan een spuitbus met perslucht gebruiken voor objectieven, maar niet om in de kamer van de sensor te blazen. "De druk is soms zo groot dat er ijs uitkomt," weet Kersten.  En dat is natuurlijk niet goed voor de elektronica.
4. Zuigsystemen: merken als Green Clean hebben spuitbussen die zo geconstrueerd zijn dat ze zuigen, in plaats van blazen. "Het werkt wel goed, maar is arbeidsintensief", aldus Kersten.
5. Loepen: onder andere Delkin en VisibleDust produceren loepen die je kunt gebruiken om stofdelen op de sensor te detecteren. Het is hier wel oppassen dat je de sensor niet beschadigt.
6. Blaasbalgen: voor het wegblazen van stof op een sensor moet je een bijzondere balg gebruiken die lucht achteraan aanzuigt en vooraan uitblaast.
7. Swaps, kwasten en doekjes: VisibleDust en Photosol zijn de bekendste makers van speciale kwastjes om de sensor te reinigen. De doekjes zijn vervaardigd uit een materiaal dat geen vezels achterlaat. De Arctic Butterfly SD800-kit bevat een gadget dat de kwast statisch laadt zodat het stof aantrekt.
 

Hoe je de beeldsensor zelf reinigt, leggen we je stap voor stap uit in dit artikel.